آخرين قسمت
دكتر محمدرضا جواهري ـ عضو هيات علمي دانشگاه فردوسي مشهد
برخورد مصدق با فدائيان اسلام و نواب صفوي
زماني كه با جوانمردي و جانبازي و ايثار و فداكاري فدائيان اسلام به رهبري نواب صفوي سرانجام دكتر محمد مصدق در ارديبهشت 1330 توانست از مجلس شوراي ملي راي اعتماد بگيرد و نخست وزير شود بزرگترين اقدام و مهمترين كار او در همان ماه اول رسيدن به قدرت و احراز پست نخست وزيري اين بود كه فعاليت فدائيان اسلام را محدود كرد و نواب صفوي و يارانش را تحت فشار قرار داد و در خرداد 1330 نواب صفوي را دستگير و زنداني نمود و مدت بيست ماه از بيست و هشت ماه دوران نخست وزيري و حكومت مصدق را سيد مجتبي نواب صفوي در زندان سپري كرد و در بهمن 1331 از زندان دولت مصدق آزاد شد(16 ) علاوه بر سيد مجتبي نواب صفوي مرد شماره دو فدائيان اسلام و معاون او سيد عبدالحسين واحدي نيز با گروهي ديگر از فدائيان اسلام با عمليات گسترده شهرباني و تجسس و تحقيق فراوان و تهاجم به مراكز تجمع فدائيان اسلام بازداشت و زنداني شدند و سيد عبدالحسين واحدي ماه ها در سلول انفرادي نگهداري شد و با تحصن اعضاي فدائيان اسلام در زندان قصر براي آزادي نواب صفوي نيز به شدت برخورد كرده و پس از ضرب و جرح ياران نواب آنان را در سلول هاي انفرادي به بند كشيدند و 29 تن از متحصنين در دادگستري محاكمه و برخي از آنان محكوم به زندان شدند و همچنين سيد محمد واحدي و تعدادي از فدائيان اسلام به زندان بندرعباس تبعيد و شكنجه شدند و حتي دولت مصدق تصميم گرفت نواب صفوي و دوستانش را به يك كشور خارجي تبعيد كند ميدلتون كاردار سفارت انگليس در تهران از اين تصميم استقبال كرد ولي به دلايل مختلف اين تصميم عملي نشد(17 ) . نواب صفوي در يكي از پيام هاي خويش كه از زندان قصر فرستاد و در جلسه فدائيان اسلام قرائت شد علت زنداني شدن خود را بيان كرد و چنين اظهار داشت : سلام بر شما اي فرزندان اسلام بدانيد و آگاه باشيد علت زنداني شدن من اين است كه در ملاقات خود با نمايندگان اقليت تقاضا كردم دولت را وادار كند مقررات دين حنيف اسلام را اجرا كند چون نمايندگان مزبور با من مخالفت كردند آنها را به محاكمه دعوت نمودم . روي اين اصل حكم زنداني شدن من را صادر نمودند. اي دليران اسلام شما مبارزه كنيد سعي كنيد منظور جمعيت تامين گردد. مهم نيست براي آزادي من كوشش كنيد. شما بايد به اين اقليت پست و ناقابل نشان دهيد كه اين جمعيت زنده است و تا آخرين قطره خون خود براي ترقي و تعالي دين اسلام مبارزه خواهد كرد. از زندان و چوبه دار نترسيد... فداكاري ما بر تمام مسلمانان آشكار و هويدا است چنانچه در اثر فداكاري خليل طهماسبي وضع مفلوك مملكت به وضع حاضر درآمد و مهمترين ثروت حياتي ما كه از دست رفته بود پس از پنجاه سال به ملت ايران بازگشت (18 ) .
نواب صفوي در دوران زنداني بودن در زندان قصر دو نامه از داخل زندان براي مصدق فرستاد در نامه اول در مرداد 1330 نوشت : هوالعزيز تو اي مصدق كاذب بيش از پيش چهره كريه باطن خود را به دنيا و مسلمانان نشان دادي درهاي خدا را به روي مردم بستي و از اجتماع مسلمانان با سرنيزه جلوگيري كردي و عده اي از علماي عاليقدر و مسلمان محترم را بازداشت نمودي و تمام دعاوي خود را مبني بر آزادي خواهي تكذيب كرده كريه ترين چهره هاي ظلم وجنايت را نشان دادي و گويا ندانستي كه نجات مسلمانان بنابر حفظ مصالح و نواميس اسلام بوده اجراي احكام مقدس و تعاليم عاليه اسلام حتمي است وي در شهريور 1330 در نامه دوم چنين نوشت : هوالعزيز مصدق شما در برابر يك دنيا نجابت ما يك دنيا خيانت كردي . سرانجام هم بهترين فرزندان مسلمان اين آب و خاك را تبعيد نمودي . نفرين بر تو و طرفداران تو شش ماه است كه زمام ملت مسلمان ايران در اثر فداكاري هاي سرسخت مسلمانان به دست تو افتاده ببين چه جنايتي در تاريخ جنايتكاران سفاك دنيا بود كه روز و شب به مسلمانان نكردي ... (19 ) .
موضع فدائيان اسلام و نواب صفوي در برابر كودتاي 28 مرداد
با اينكه عليرغم خدمت فدائيان اسلام به رهبري نواب صفوي به اسلام و مسلمين و كشور و اقتصاد ايران و حتي به جبهه ملي و اقليت مجلس و شخص مصدق اقدامات زشت و ناجوانمردانه اي از جانب دولت مصدق بر ضد فدائيان اسلام و رهبر آنان نواب صفوي انجام شد باز هم فدائيان اسلام و نواب صفوي به منظور حفظ كشور اسلامي و پيشگيري از سلطه مطلقه شاه بر مردم در جهت بستن راههاي كودتا عليه مصدق تلاش كردند . نواب صفوي در 30 خرداد 1332 8 شوال 1372 نزديك به دو ماه پيش از كودتاي 28 مرداد در نامه اي به دكتر مصدق آمادگي خويش را براي كمك به مصدق و پيشگيري از سقوط اعلام نمود و نوشت : هوالعزيز آقاي دكتر محمد مصدق نخست وزير پس از سلام شما و مملكت در سخت ترين سراشيب سقوط قرار گرفته ايد چنانچه احساس كرده و معتقد شده باشيد كه نجات بخش شما و مملكت اجرا برنامه مقدس پيغمبراكرم صلي الله عليه و آله مي باشد و پس از جريانات گذشته آماده اجراي احكام مقدس اسلام باشيد قول مي دهم كه شما و مملكت را بياري خداي توانا و به بركت اجرا احكام و تعاليم عاليه اسلام از هر بدبختي و سقوط و فسادي حفظ نموده بمنتهاي عزت و سعادت معنوي و اقتصادي برسانم . تهران بياري خداي توانا سيدمجتبي نواب صفوي (20 ) .
نامه مذكور كه پس از آن همه اقدامات نادرست و رفتار نامناسب مصدق و جبهه ملي در قبال نواب صفوي و يارانش صادر شده خيرخواهي و دلسوزي و آزادگي و آينده نگري نواب را نشان مي دهد كه با وارستگي و طبع بلندش به اقدامات زيان بار و نابخردانه دولت مصدق تنها با تعبير « پس از تمام جريانات گذشته » اشاره مي كند و آمادگي خويش را براي دفاع مشترك از اسلام و تلاش هماهنگ براي اجراي احكام اسلامي اعلام مي نمايد.
پس از اينكه بر اثر اقدامات دولت مصدق و رويدادهاي دوران نخست وزيري او سرانجام كودتاي ننگين 28 مرداد پيش آمد نواب صفوي هيچ نرمشي در برابر كودتاچيان نشان نداد و با دولت كودتا مبارزه كرد و در نخستين روزهاي پس از كودتا عكس العمل منفي نشان داد. پنج روز پس از كودتا در سوم شهريور 1332 در شرايطي كه زاهدي كودتاچي به قدرت رسيده و شاه به كشور برگشته بود نواب صفوي به دنبال نامه فشرده و تهديدآميزي كه براي زاهدي نوشته و او را از ضديت با اسلام و مسلمين برحذر داشته بود پنج روز پس از كودتا در سوم شهريور 1332 در شرايط سخت و حساسي كه زاهدي كودتاچي به قدرت رسيده و شاه به كشور برگشته بود و هيچكس جرات اعتراض نداشت و همه ساكت بودند اعلاميه اي صادر كرد و با قدرت در روزنامه هاي كيهان و اطلاعات چاپ كرد كه هر دو روزنامه به خاطر چاپ آن توقيف شدند. او در اين اعلاميه حكومت شاه و نخست وزير را غيرقانوني دانست و چنين نوشت : شاه و نخست وزير و هيئت حاكمه تا در برابر حقائق قرآن عملا تسليم نگرديده احكام حيات بخش اسلام را اجرا نكنند قانوني نبوده رسميت ندارند. فرمان خدا بالاتر از هر فرماني بوده و اطاعتش واجب تر از اطاعت هركسي است و هركس عملا با احكام خدا مخالفت كند اطاعت او حرام و مخالفتش واجب است ... شاه و نخست وزير و وزرا عملا بايد داراي مذهب شيعه و مروج آن باشند و بايد قوانيني كه مخالف احكام مقدس خداست و به غلط از مغزهاي پوسيده گمراهان تجاوز كرده لغو و باطل گرديده و به عمر كثيف منكرات و مفاسد خاتمه داده شود... مملكت در سراشيب سقوط مادي و معنوي و اخلاقي مي باشد و شاه و نخست وزير و هيئت حاكمه حكومتشان غاصبانه و غيرقانوني است . تهران بياري خداي توانا . سيدمجتبي نواب صفوي (21 ) .
نواب صفوي زاهدي را فردي مرتد و بي دين به شمار مي آورد و در صدد اعدام انقلابي او برآمد ولي به دلايل مختلف به اين هدف خود نرسيد و علي بهاري از اعضاي فدائيان اسلام به خاطر طراحي نقشه اعدام زاهدي به همراه نواب محاكمه شد(22 ) .
به تصريح محمدمهدي عبدخدايي از اعضاي فدائيان اسلام قرار بود در سال 1333 زاهدي اعدام گردد ولي نشد . (23 ) .
نواب صفوي پس از مسافرت به اردن و بيت المقدس در سفر به عراق در منزل سيدابراهيم شهرستاني در جمع حاضران نيز گفته است : از بيت المقدس دستور دارم شاه و زاهدي را از بين ببرند فدائيان اسلام علاوه بر فعاليت هاي علني داراي تشكيلات سري است كه اعدام اين دو به تشكيلات سري جمعيت واگذار شده است (24 )
سيدعبدالحسين واحدي نيز در حضور نواب صفوي در مسجد امام (شاه سابق ) سخنراني مي كند و ضمن محكوم كردن كودتاگران و چپاولگران نفت در حالي كه دست خليل طهماسبي را بالا مي برد خطاب به زاهدي كودتاچي مي گويد : آقاي زاهدي اين همان كسي است كه در اينجا رزم آرا را به جهنم واصل كرد مطمئن باش كه اگر وظيفه شرعي ايجاب كند با توهم به همين ترتيب عمل خواهد شد . (25 )
پس از كودتا و شكست مصدق كه در زندان ها به روي مخالفان مصدق باز مي گردد و سروان گرجي رئيس زندان كاخ دادگستري به عبد خدايي مي گويد « شما آزاد هستيد از زندان برويد بيرون » و مي خواستند وانمود كنند زدن فاطمي به نوعي حمايت فدائيان اسلام از دربار بوده است سيدعبدالحسين واحدي به زندان به عبد خدايي تلفن مي كند و مي گويد : « آقا معتقدند شما در جاي خودتان بمانيد و از زندان بيرون نياييد » و عبد خدايي در زندان مي ماند و در دادگاه تجديد نظر كه با تغيير شرايط زمينه براي همه نوع فرصت طلبي فراهم بوده است نيز واحدي از طرف نواب صفوي براي عبدخدايي پيام مي آورد كه در دادگاه تجديدنظر هيچ دفاعي از خود به عمل نياورد و سكوت مطلق كند تاحكومت شاه از آن استفاده نكند(26 )
ديدگاه نواب صفوي درباره رژيم سلطنتي پهلوي
نواب صفوي رژيم سلطنتي را قبول نداشت و رضا شاه و محمدرضا پهلوي را مهاجم به اسلام و ارزش هاي ديني مي دانست كه به خاطر آن بايد مجازات و اعدام شوند. او رژيم شاهنشاهي را مركز فحشا مي دانست و در صدد نابودي رژيم پهلوي بود و در مدرسه فيضيه قم گفت : اگر مي خواهيم اسرائيل را ساقط كنيم بايد از تهران شروع كنيم بايد اول رژيم پهلوي را از بين ببريم تا بتوانيم با اسرائيل بجنگيم (27 ) او شاه را غاصب مي دانست و رژيم مشروطه را مشروعه نمي دانست (28 ) فدائيان اسلام پس از اعدام انقلابي رزم آرا و بازداشت خليل طهماسبي در اعلاميه اي چنين نوشتند : پسر پهلوي و كارگردانان جنايتكار حكومت غاصب بدانند كه چنانچه تا سه روز ديگر برادر رشيد ما خليل طهماسبي يا عبدالله رستگار را با كمال احترام آزاد نكنند آن به آن خود را به سراشيب جهنم نزديك كرده اند... اي پسر پهلوي و اي وكلا مجلس شورا و سنا و اي وزير تازه وارد و اي وزرا باقيمانده شما و همكاران شما بدانيد كه چنانچه سراسر احكام مقدس اسلام را طبق كتاب فدائيان اسلام مو به مو اجرا ننموده تاخيري كنيد آن به آن خود را به سراشيب جهنم نزديك نموده و به ريشه حيات خويش شيشه هاي محكم نواخته ايد(29 ) .
نواب صفوي در پاسخ پيام شاه كه توليت آستان قدس رضوي را به او پيشنهاد كرد به دكتر سيدحسين امامي امام جمعه تهران كه پيام را آورده بود گفت : پسر عمو اينكه به شما مي گويم مكلف هستيد كه عينا به اين توله سگ پهلوي برسانيد به او بگوئيد تو مي خواهي مرا با دادن پست و مقام و پول فريب بدهي و خودت آزادانه هر كاري مي خواهي با دين خدا و مملكت اسلام انجام دهي اين محال است و من يا ترا مي كشم و به جهنم مي فرستمت و خود به بهشت مي روم و يا تو مرا مي كشي و با اين جنايتت باز هم به جهنم رفته ومن به بهشت و در آغوش اجدادم مي روم ولي در هر حال تا من زنده هستم امكان ندارد ساكت باشم و بگذارم تو هركاري كه مي خواهي انجام دهي . (30 )
در دادگاه فرمايشي رژيم نيز نواب صفوي و يارانش به خاطر قيام مسلحانه بر ضد سلطنت و به هم زدن اساس حكومت مشروطه سلطنتي محاكمه و به اعدام محكوم شدند و نواب صفوي در آخرين دفاع در حضور بازپرس نوشت : حكومت هيئت حاكمه ايران بدون استثنا قانونيت ورسميت ندارد و من و چند نفر از يارانم قدم هاي خيلي با احتياط و كوچك در راه انجام وظيفه برداشته ايم (31 ) .
نواب صفوي در مبارزه با رژيم سلطنتي پهلوي و تلاش براي تشكيل حكومت اسلامي از ورود به صحنه مبارزه تا شهادت ثابت و استوار ماند و بعد از كودتاي 28 مرداد كه مصدق محاكمه و فقط به سه سال زندان محكوم شد و سپس آزاد شد و در منزل خود زندگي كرد تا درگذشت نواب صفوي با رژيم سلطنتي پهلوي و كودتاچيان درگير شد و به مبارزه ادامه داد و هرگز آرام نگرفت و سكوت نكرد و سرانجام پس از اقدام بر اعدام انقلابي علا به خاطر كوشش او در راه انعقاد يك قرارداد نظامي استعماري آمريكايي انجام شد نواب صفوي و يارانش بازداشت و زنداني و محاكمه شدند و سرانجام پس از شكنجه هاي فراوان در سحرگاه 27 دي ماه 1334 هـ ش مطابق با سوم جمادي الثاني 1375 هـ ق نواب صفوي و سيدمحمد واحدي و خليل طهماسبي و مظفر ذوالقدر توسط مزدوران رژيم كودتايي آمريكايي به شهادت رسيدند. (32 ) .
بديهي و روشن است نظر نواب صفوي درباره رژيم سلطنتي و خاندان پهلوي و مبارزه دائمي و قاطع او با اين حكومت غاصب موضع فدائيان اسلام و نواب صفوي را درباره كودتاي 28 مرداد نشان مي دهد آنان با هر اقدامي كه در جهت بقا و تحكيم رژيم سلطنتي بود مخالفت مي كردند و همين واقعيت ديدگاه فدائيان اسلام را در زمينه كودتاي آمريكايي كه براي بازگرداندن شاه و تثبيت قدرت او روي داد آشكار مي سازد.
والسلام علي من يخدم الحق لذات الحق
پانوشت ها
ــــــــــ

16 ـ سيدمجتبي نواب صفوي انديشه ها مبارزات و شهادت او ص 82 و ص 83 و ص .89
جمعيت فدائيان اسلام ص 238 تا ص 279
18 ـ سيدمجتبي نواب صفوي انديشه ها مبارزات و شهادت او ص 101 و ص .102
81 )جمعيت فدائيان اسلام ص .246
19 ) جمعيت فدائيان اسلام ص 250 ص .251
مجله پيام انقلاب مقاله آيت الله كاشاني و شهيد سيدمجتبي نواب صفوي از سيد محمود كاشاني شماره 17 تاريخ .1359 7 19
20 ) مجله 15 خرداد صاحب امتياز و مدير مسئول سيدحميد روحاني شماره 17 زمستان 1373 ص 128 و ص .129 تصوير متن دستخط نواب صفوي در ص 129 درج شده است .
جمعيت فدائيان اسلام ص 304 تصوير اصل نامه در بخش اسناد اين كتاب آمده است .
21 ) سيدمجتبي نواب صفوي انديشه ها مبارزات و شهادت او ص 126 تا ص 128
خاطرات محمدمهدي عبدخدايي مروري بر تاريخچه فدائيان اسلام به كوشش سيدمهدي حسيني مركز اسناد انقلاب اسلامي چاپ اول 1379 ص 150 و ص .151
جمعيت فدائيان اسلام ص .382
22 ) جمعيت فدائيان اسلام ص 322
سيدمجتبي نواب صفوي انديشه ها مبارزات و شهادت او ص .170
23 ) خاطرات محمدمهدي عبدخدايي ص .194
24 ) جمعيت فدائيان اسلام ص 213 و ص .214
25 ) جمعيت فدائيان اسلام ص .308
26 ) خاطرات محمدمهدي عبدخدايي ص 148 و ص .149
27 ) مجله 15 خرداد صاحب امتياز و مدير مسئول سيدحميد روحاني شماره هاي 8 و 9 تابستان و پاييز 1371 ص .98 خاطرات شهيدمحلاتي .
28 ) خاطرات محمدمهدي عبدخدايي ص .165
29 ) خاطرات محمدمهدي عبدخدايي ص .354
30 ) سيدمجتبي نواب صفوي انديشه ها مبارزات و شهادت او ص .129
31 ) سيد مجتبي نواب صفوي انديشه هالله ص 177 و ص .181
32 ) سيدمجتبي نواب صفوي انديشه ها مبارزات و شهادت او ص 192 و ص .193
نواب صفوي رژيم سلطنتي را قبول نداشت و رضا شاه و محمدرضا پهلوي را مهاجم به اسلام و ارزشهاي ديني مي دانست كه به خاطر آن بايد مجازات و اعدام شوند. وي رژيم شاهنشاهي را مركز فحشا مي دانست و در صدد نابودي رژيم پهلوي بود و در مدرسه فيضيه قم گفت : اگر مي خواهيم اسرائيل را ساقط كنيم بايد از تهران شروع كنيم بايد اول رژيم پهلوي را از بين ببريم تا بتوانيم با اسرائيل بجنگيم .