روزنامه جمهوري اسلامي 26/05/1382 صفحه مقالات

  • ويژگي هاي دولتمرد شايسته از ديدگاه اميرالمومنين علي (ع )
  • فصلنامه نهج البلاغه عرصه تحقيق در ميراث گرانبهاي علوي
  • *****
    ويژگي هاي دولتمرد شايسته از ديدگاه اميرالمومنين علي (ع )


  • تهيه و تنظيم از : سليمان طايي
    قسمت دوم
    2 ـ تزكيه و تهذيب نفس
    آن حضرت (ع ) به « محمدبن ابي بكر » يكي از ياران خاص خود فرمود :
    « و بدان اي محمدبن ابي بكر من تو را بزرگترين اقليم خود يعني اهل مصر گماردم . پس تو سزاوار آني كه با هواي نفس مخالفت كني و از دينت دفاع كني . » (1 )
    و در نامه اي خطاب به مالك اشتر فرمود :
    « به او (مالك اشتر) فرمان مي دهد كه نفس خود را در هنگام شهوات فرونشاند و از طغيان ها و سركشي ها باز دارد زيرا نفس آدمي همواره انسان را به بدي فرمان مي دهد مگر آن كه مورد رحمت خداوند قرار بگيرد . » (2 )
    امام علي (ع ) با تاكيد بر اينكه تهذيب نفس در كردار وعمل اثرش بيشتر است تا گفتار مي فرمايد : « هركس كه خود را پيشواي مردم نمود بايد پيش از ياددادن به ديگري نخست به تعليم نفس خويش بپردازد و بايد بيش از ادب كردن و آراستن ديگران با زبان با عمل خود آنها را ادب نمايد و آموزنده و ادب كننده نفس خود از آموزنده و ادب كننده مردم به تعظيم و احترام سزاوارتر است . » (3 )
    امام علي (ع ) با اشاره به اينكه اصلاح امور تنها با اصلاح نفس ميسر است مي فرمايد :
    « هركه آنچه را بين او و بين خداست درست كند خدا آنچه بين او و مردم است را درست كند و هركه كار آخرتش را درست كند خدا كار دنياي او را درست نمايد و هر كه رااز جانب خود پند دهنده اي باشد از جانب حق تعالي او را نگهباني خواهد بود . » (4 )
    در بياني ديگر اميرالمومنين علي (ع ) پيدايش فتنه ها را در پيروي از هواي نفس مي داند و مي فرمايد : « همواره آغاز پيدايش فتنه ها پيروي از هوسهاي آلوده و احكام و قوانين مجعول و اختراعي است احكامي كه با كتاب خداوند مخالفت دارد . » (5 )
    3 ـ اهميت به اقامه فرايض الهي بخصوص نماز
    توجه به عبادت و نيايش از ويژگي هاي مهم يك كارگزار اسلامي است . حضرت در فرماني به مالك اشتر مي فرمايد :
    « براي خلوت با حق تعالي بهترين اوقات و شايسته ترين آنها را اختصاص بده اگر چه همه اوقات و لحظات عمر تو در صورتي كه با نيت شايسته و صالح بگذرد و رعيت در آن اوقات در آسايش باشند. عبادتي است براي باري تعالي بايد با برپاداشتن واجبات كه مختص خداوند است در وقت گزيده اي باشد كه براي خداوند دين خودت را خالص مي گرداني پس حق خداوند در بدن خويش را در شب و روز اداكن و آن اعمالي را كه موجب تقرب تو به سوي حق تعالي مي شود بطور كامل و بدون خلل و نقصاني به جاي آور هرچند تنت را بفرسايد . » (6 )
    اميرالمومنين علي (ع ) ارزش كار را تابع نماز مي داند و در فرماني به محمدبن ابي بكر مي فرمايد :
    « نماز را در وقت مخصوص آن بخوان و آن را بخاطر فراغت پيش از وقت مخصوص اش بجاي نياور و بخاطر اشتغال از وقت مخصوص اش تاخير مينداز و بدان كه همه كارهاي تو تابع نماز تو است . » (7 ) .
    حضرت طي بخشنامه اي در باره نماز اوقات آن را تعيين نموده و در آخر اينگونه به آنها توصيه كرد : « و نماز بخوانيد به صورتي كه حال ضعيف ترين افراد را (باكوتاه كردن نماز) مراعات كنيد و باعث فتنه و فساد نباشيد . » (8 )
    4 ـ دوري از تجملات دنيا و توجه به آخرت
    اميرالمومنين علي (ع ) در باره خصلت هاي دوستداران باري تعالي در توجه به آخرت وگريز از تجملات دنيا مي فرمايد : « دوستان خداوند كساني هستند كه به باطن دنيا بنگرند هنگامي كه مردم به ظاهر(زينت و آرايش ) آن مي نگرند و به پايان آن بپردازند (توشه سفر مرگ آماده نمايند) هنگامي كه مردم به امروز آن مي پردازند پس مي ميرانند از دنيا آنچه را كه مي ترسند ايشان را بميراند (ازآنچه سبب عذاب و كيفر الهي است دوري مي نمايد) و رها مي كنند از آن آنچه را كه مي دانند ايشان را رها خواهد نمود.(چون مي داند از ايشان جدا خواهد شد) و مي بينند كه بسيار بهره بردن ديگران از دنيا كم بهره بردن است و دريافت شان دنيا را موجب از دست دادن سعادت جاويد است . ايشان دشمن اند آن را كه مردم با آن آشتي هستند و آشتي هستند آن را كه مردم با آن دشمن اند. قرآن بوسيله ايشان شناخته شد و ايشان با قرآن شناخته شدند. قرآن بوسيله ايشان برپا ماند و آنها با قرآن اميد و آرزويي بالاتر از اميدشان (پاداش حق تعالي ) و ترسي بالاتر از ترسشان (كيفرالهي ) نمي بينند . (9 )
    امام علي (ع ) در باره تلاش براي كسب كالاي دنيا فرمود :
    « از (كالاي ) دنيا آنچه را (از راه حلال ) به سوي تو مي آيد بگير و آنچه از تو روي گرداننده است (دستت نمي رسد) روي بگردان و اگر چنين نمي كني در طلب ميانه رو باش . (از حرام و گناه دوري كرده و رنج بسيار به خود و خانواده ات روا مدار) » (10 )
    حضرت علي (ع ) فخرفروشي به دنيا را تقبيح نموده و مي فرمايد :
    « پس به عزت و ارجمندي دنيا و فخر كردن در آن دل نبنديد و به زيور نعمت آن فريفته نشويد و از سختي و رنج آن فغان نكنيد زيرا ارجمندي در دنيا و فخر كردن با آن از ميان مي رود و نعمت آن فاني مي گردد و سختي و رنج آن تمام مي شود . » (11 )
    پي نويس :
    1 ـ نهج البلاغه فيض الاسلام نامه 27 ص 888
    2 ـ همان نامه 53 ص .991
    3 ـ همان حكمت 70 ص .1117
    4 ـ همان حكمت 86 ص .1126
    5 ـ همان خطبه 50 ص .137
    6 ـ همان نامه 53 ص .1022
    7 ـ همان نامه 27 ص .888
    8 ـ همان نامه 53 ص .986
    9 ـ همان حكمت 424 ص .1287
    10 ـ همان حكمت 387 ص .1273
    11 ـ همان خطبه 98 ص .292

  • *****
    فصلنامه نهج البلاغه عرصه تحقيق در ميراث گرانبهاي علوي




  • چهارمين و پنجمين شماره فصلنامه پژوهشي و اطلاع رساني نهج البلاغه منتشر شد.
    اين فصلنامه كه به همت بنياد نهج البلاغه و تلاش جمعي از فرهيختگان و خدمتگزاران به آستان علوي از پاييز سال 80 جامه طبع به خود پوشيده در شماره اخير به موضوع رهبري و حكومت اسلامي از ديدگاه نهج البلاغه اختصاص دارد.
    در شماره نخست اين فصلنامه پيرامون ضرورت انتشار اين فصلنامه آمده است :
    بنياد نهج البلاغه كه به خوشه چيني از شجره طيبه » كلمات اميرالمومنين علي (ع ) مفتخر است به مصداق كريمه : « توتي اكلها كل حين باذن ربها » همواره مترصد بهره هاي نو و دريافت و گسترش جلوه هاي خاص و جديد اين فرهنگ متعالي است تا بتواند هم دين خود را ادا كرده و هم انتظاري كه مشتاقان و علاقمندان دارند برآورده و خلاهايي كه در اين زمينه وجود دارد پرسازد.
    انتشار كتاب تدريس و برگزاري همايش ها جاي خود را دارد و هر كدام نقش و رسالت خود را انجام مي دهند كه بحمدالله تاكنون كم و بيش در اين راستا اقداماتي صورت گرفته و كارهايي عرضه شده است .
    در اين ميان خلا « نشريه » يا « فصلنامه » يي كه بتواند حلقه وصل محققان با يكديگر و نيز با اقشار علاقمند به آگاهي از منابع اسلامي بويژه حديث و نهج البلاغه باشد احساس مي شد كه پس از پيروزي انقلاب اسلامي موج فزاينده اي درباره تاليف و تحقيق نسبت به اميرالمومنين و نهج البلاغه بوجود آمده است .
    امروزه مساله اطلاع رساني كه خود مبتني بر اطلاع يابي است نقش بسيار مهم در برپايي فرهنگ و توسعه و تعميق آن دارد و پژوهش و تحقيق را به زندگي مردم گره مي زند و آنرا سروسامان مي بخشد و از هرز رفتن نيروها جلوگيري مي كند و نيز از اين رسانه است كه نظر و طرح محققان و انديشمندان به يكديگر منتقل شده و تبادل افكار و « نقض و ابرام » هاي مفيد صورت مي گيرد و در نتيجه نظرها و طرح ها پخته و منقح و افكار و انديشه ها پيرايش مي يابد و باب « نقد سالم » باز مي شود و فضاي « گفتمان » رونق گرفته و از نوشتن هاي در اطاقهاي دربسته و ايجاد سئوال و جوابهاي « من عندي » از مشكلات عيني پرده برداشته و حل آنها را آسان مي سازد.
    در هر صورت « كتاب » جاي « مجله » را پر نمي سازد و اگر از تحقيقات و تاليفات « مقاله » و « گزارش » تهيه نشود و نيازهاي فكري و اجتماعي زمان به نويسندگان و محققان منتقل نشود تاليف و تحقيق « تير به تاريكي پرتاب كردن » است و آن ضرب المثل را به خاطر تداعي مي كند كه : « دشمن شمشير را به سر حوالت مي كند و ما سپر را به كمر مي گيريم » . رسالت اصلي و اساسي نويسندگان و پژوهشگران تامين خوراك فكري و علمي براي نسل معاصر و پاسخ گويي به مشكلات و پرسشهاي زمان است . همانگونه كه پزشك متعهد بايد بيماريهاي زمان را بشناسد و داروي آنرا در اختيار بگذارد تحقيق براي تحقيق » مانند « هنر براي هنر » از ارزش واقعي دور است و بقول زنده ياد جلال آل احمد نبش قبر به حساب مي آيد ولي اگر خود را در زمان حاضر و براي نسل معاصر ببيند تحقيق و تاليف او به مثابه حفر چاه جهت دستيابي به آب حيات است كه تشنگان را زندگي مي بخشد و از مرگ حتمي مي رهاند. امروز در دنيا با اين كه ابزار بسيار جديد و فراگيري چون « اينترنت » به بازار آمده است ولي در عين حال مجله يكي از مقتدرترين و پرجاذبه ترين رسانه هاست كه حتي اينترنت را هم به خدمت گرفته و آنرا مركب خود ساخته است .
    نكته ديگر آنكه بعضي از محققان و مولفان در كنج عزلت و دست تنها به خلق آثار ارزنده و عميق پرداخته و يك تنه به مصاف خلاهاي فكري و اجتماعي رفته اند ولي ديگران از آن بي خبرند و احيانا بعضي هم به كارهاي مشابه آن مي پردازند و با هزينه هاي سنگين دوباره كاري مي كنند لذا مساله اطلاع رساني يكي از ضرورتهاي پژوهش معاصر است كه قهرا در نفس تحقيق نقش مهمي دارد.
    نيز اين رسانه مجالي است براي گفتگو و تبادل نظرها و اطلاعات از راه دور و غير مستقيم كه ضرورت آن قابل ترديد نيست .
    مساله ديگر آموزش فرهنگ علوي و نهج البلاغه است كه علاوه بر تهيه و ارائه مطالب و درسهاي لازم و آموزشهاي سراسري و ارتباطات مراكز آموزشي و انتقال مواد درسي كلاسها و جلسات درس از اطاقهاي دربسته و جمعيت هاي محدود فراتر رفته و از طريق اين رسانه در اختيار دانش پژوهان و علاقمندان در سراسر كشور قرار خواهد گرفت و بطور مرتب و زمان بندي خاص كه ويژه مجله است به دست و نظر افراد مي رسد و آنان از اين طريق سئوالات و نظرات خود را نيز انتقال مي دهند.
    بويژه در نقاط دوردست كشور ما كه جواناني با استعدادهاي سرشار وجود دارند ولي از امكانات آموزشي و اساتيد برجسته و مجرب محروم نقاطي كه حتي پاي « دانشگاه آزاد » و « بانك صادرات » هم بدانجا نرسيده است ولي مردم آنجا حق دارند كه از فرهنگ اصيل اسلامي و علوي و اساتيد سطح بالا برخوردار گردند. آري رسالت ما رساندن اين پيام بدانجا نيز هست و مجله مي تواند اين نقش را ايفا كند.
    بحمدالله امروز ايران تنها كشوري است كه مي توان آزادانه فرهنگ علوي اسلامي را در اختيار نسل جوان و علاقمند قرار داد بايد قدر اين موقعيت تاريخي و بي نظير را دانست و از اين فرصت طلايي حداكثر استفاده را نمود. همه نويسندگان زمان شناس و متعهد و همه كسانيكه در آموزش و تربيت اين نسل احساس مسئوليت و توان مي كنند بايد از اين پايگاه امن و پر بركت بهره گيرند و به نشر معارف اسلامي و علوي بپردازند آري در پيشگاه الهي هيچ كوتاهي و دفع الوقتي پذيرفته نخواهد بود. البته بر مسئولان فرهنگي كشور است كه اين فكر و برنامه را تقويت و كمك كنند و نويسندگان و موسساتي كه اين مهم را وجهه همت خويش ساخته اند ياري رسانند كه آنان براي انجام اين رسالت بزرگ در دام فريباي « خودكفايي » نيفتند و فكر اقتصادي و تجاري آنان را از هدف اصلي دور نسازد و وقت و توانشان را ناتوان نسازد و براي بدست آوردن بودجه فرهنگ را از كوچه هاي تنگ و بدنام پولسازي عبور ندهند و مجبور به برگزاري مسابقات صوري و فروش بليط نشوند و براي اداره امور فرهنگي و آموزش ديني به « اختاپوس » غش و ريا و قرباني كردن همان فرهنگ روي نياورند و به ضد فرهنگ تبديل نشوند. گسترش و كميتي مطلوب است كه همراه كيفيت و معنويت باشد اصلا در تربيت و هدايت عدد و رقم مطرح نيست بلكه اگر سرمايه ها و نيروها صرف شود تا يك انسان نجات يابد و به كمال رسد مي ارزد و نياز به آمارهاي ده هزار و صد هزار نيست كه پيامبر اكرم (ص ) به امير مومنان علي (ع ) فرمود : وايم الله لان يهدي الله علي يديك رجلا خير لك من ماطلعت عليه الشمس و ولاوه » نهج البلاغه يك كتاب عادي نيست بلكه تراوش انديشه انساني است كه در مكتب وحي تربيت يافته و از علوم و حقايق ماورايي برخوردار بوده و پيامبر اكرم (ص ) هزار در از دانش بر وي گشوده كه از هر كدام هزار در گشوده مي شود. بنابراين تمام دانش بشري يكطرف و « دانش علوي » يكطرف و غير قابل مقايسه با آن و بقول ابن عباس : دانش من و دانش اصحاب پيامبر در برابر دانش علي (ع ) چون قطره در برابر هفت درياست و پيامبر(ص ) درباره دانش امام فرمود : حكمت ده بخش است خدا 9 بخش آنرا به علي (ع ) داد و يك بخش آن ميان تمامي مردم تقسيم گرديده است .
    در هر صورت بايد از اين كتاب آنچنان كه شايسته است بهره برد انتشار « فصلنامه نهج البلاغه » گامي كوچك در راستاي اين هدف بزرگ است كه به تناسب بضاعت و توان به نشر و معرفي آثار و تحقيقات نهج البلاغه و سيره آن بزرگوار و نيز طرح ها و نظرات مربوطه مي پردازد و اطلاع رساني از تلاش انديشمندان و پژوهشگران را وظيفه خود مي داند و در ارائه ديدگاهها و نظرات صاحب نظران و عرضه امور آموزشي و تبادل افكار محققان كوشا خواهد بود.
    از همه نويسندگان و محققان كه خود را مديون آن امام مظلوم مي دانند دعوت ميشود ما را در اين راه ياري فرمايند و نظرات طرحها مقالات و رساله هاي خود را براي استفاده عموم دانش پژوهان و علاقمندان به اين فصلنامه ارسال دارند.