سيد عليرضا معصومي
سلولهاي بدن انسان
هر كدام وظايف خود را در ارتباط با
ديگر اجزاي بدن در شرايط طبيعي
به خوبي انجام مي دهند.
هرگاه همين سلولهاي طبيعي و ضروري براي سلامت انسان
وظايف خود را درست انجام ندهند و يا بيهوده اضافه شوند و يا
رشد غيرطبيعي بكنند
بيماري سرطان به وجود مي آيد كه مهلك
و كشنده است . هر چند نگارنده سعي در ارائه تعريف براي
بيماري سرطان و انواع آن ندارد و اساسا تخصصي در اين زمينه
ندارد. اما اگر قرار باشد كه وضعيتي را كه اكنون جشنواره هاي
تئاتري براي خود تئاتر به وجود آورده اند
تشريح كنيم
بهترين
مثال
بيماري سرطان است .
در سالهايي نه چندان دور
چند جشنواره با اهميت برگزار
مي شد
كه در مجموع
تمامي گروههاي تئاتري را پوشش مي داد
و هر گروهي قصد داشت تا خود را در فضاي تئاتري كشور محك
بزند
مي توانست در اين جشنواره ها شركت كند.
اگر گروه هاي دانش آموزي مي خواستند
اثري را به صحنه
ببرند و خود را با گروه هاي هم سن و سال و همكلاس خود
مقايسه كنند
عزم خود را براي شركت در مسابقات تئاتر
دانش آموزي جزم مي كردند.
اگر دانشجويان رشته هاي تئاتر و ديگر رشته ها قصد
هنرنمايي در فضاي تئاتر داشتند
خود را آماده حضور در
جشنواره تئاتر دانشجويان كشور مي كردند و سرانجام گروه هاي
آزاد سراسر كشور طي يك فرآيند جشنواره اي
(استاني
منطقه )
مي توانستند وارد جشنواره تئاتر فجر شوند
ضمن اينكه حوزه
هنري سازمان تبليغات اسلامي نيز با تعاريفي مبتني بر آرمانهاي
ديني و مذهبي
حمايت از تئاتر مذهبي را آغاز و دو جشنواره
نمايش سوره وبچه هاي مسجد را راه اندازي كرد.
نگارنده به خاطر دارد كه حتي مكان اجراي برخي از
نمايشهاي اولين دوره نمايش بچه هاي مسجد
خود مساجد
بودند.
اين جشنواره ها به مثابه سلولهايي در خدمت تئاتر بودند
يعني جشنواره به خاطر تئاتر برگزار مي شد. يا ساده تر بگوييم
تئاتري وجود داشت كه در جشنواره ها
محك بخورد و ارزيابي
شود. به تدريج و طي مرور سالها
جشنواره هاي ديگري
يكي
يكي سربرآوردند. و تفاوتهاي گروه هاي شركت كننده و
موضوعات پيشنهادي به حداقل رسيد.
البته تا فراموش نشده
بايد به جشنواره نمايشهاي سنتي و
آييني هم اشاره كنيم كه در واقع
محلي براي ارائه آثار سنتي در
قالب نمايشهاي تعزيه
خيمه شب بازي و سياه بازي
بود.
نهادها
موسسات
مراكز فرهنگي و هنري و... ناگهان متوجه
شدند. كه مي توان با اعلام يك فراخوان
كمي تا قسمتي بودجه
چاپ يك پوستر و چند بولتن و اندكي هياهوي خبري !
فريادبرگزاري جشنواره را سرداده و آن را در بوق و كرنا
كنند.
هر كس آماده شد كه از اين نمد كلاهي براي خود ببافد. و اين
شد كه طبق يك آمار غيررسمي
اكنون بيش از هشتاد جشنواره
طي سال در كشور برگزار مي شود. و جالب اينجاست كه يك گروه
تئاتري با هر متن و موضوعي مي تواند تقريبا در تمامي اين
جشنواره ها حضور پيدا كند!
حتي اگر در نظر بگيريم كه باتوجه به استثناي حضور در
برخي جشنواره ها كه در فراخوان خود تاكيد مي كنند
متن
متقاضي نبايد در هيچ جشنواره ديگري شركت كرده باشد و يا
برخي موانع ديگر
حداقل يك گروه تئاتر مي تواند متن خود را
به بيست جشنواره از جشنواره هاي موجود ارسال كند. و تازه اين
فرضي مثبت و نسبتا مفيد است . چرا كه يك گروه نمايشي
حداقل در طول سال يك نمايش خود را در هر صورت تمرين
مي كند و باتوجه به ويژگيهاي هنر تئاتر
آن را به كمال مي رساند.
اما وجه منفي و تاسف برانگيز اين فرض
زماني رخ مي نمايد كه
يك گروه تئاتري بخواهد متن هاي مختلفي را براي جشنواره هاي
گوناگون ارسال كند و به طور متوسط حتي براي يك نمايش هم
يك ماه فرصت تمرين و آماده سازي نداشته باشد.
تاسف برانگيزتر اينكه باتوجه به محدود بودن ماه هاي سال
كه ديگر نمي توان آنها را از دوازده بيشتر دانست ! چند چشنواره
مهم
همزمان برگزار مي شوند و باز بدتر از اين
گاهي زمان اعلام
نتايج بازخواني متون يك جشنواره تا زمان بازبيني
كمتر از دو
ماه است و با نسخه اي كه اين گونه پيچيده مي شود
مسئولان
گروه ها را تشويق مي كنند و يا وادار مي كنند
يك نمايش را در
حدي كامل (از مراحل بازخواني
تحليل
تمرين و...) در كمتر از
دو ماه آماده كنند و اين يعني مرگ تئاتر.
در كجاي دنيا (به جز ايران ) گروه هاي نمايشي
يك نمايش
كامل را كمتر از دو ماه آماده مي كنند آيا اساسا تئاتر دو ماهه
معنا دارد آيا همچون كودكي نارس و ناقص الخلقه نيست با
اين اوصاف
اكنون تعدد جشنواره ها و ازدياد غيرطبيعي آنها
موجب بيماري سرطان تئاتر شده است و ديگر كار به شيمي
درماني رسيده است .
در اين اوضاع و احوال هم هيچ كس پاسخگو نيست و هيچ
وزارتخانه اي مسئوليت اين سرطان را به عهده نمي گيرد. معلوم
نيست كه آيا قانوني وجود دارد تا مثلا وزارت فرهنگ و ارشاد
اسلامي
بتواند قاعده و قانوني براي برگزاري جشنواره وضع
كند و اينگونه نيروها و پول بيت المال هدر نرود
باور كنيد با محدود كردن برگزاري جشنواره
مي توان
حداقل در هر سال بين 5 تا 10 سالن خوب تئاتري در سراسر
كشور ايجاد كرد.
اكنون بسياري از جشنواره هاي تئاتري بهانه اي براي هدر
دادن بودجه و حيف و ميل كردن آن شده اند. از قبل از برگزاري
جشنواره تئاتر و با نام مظلوم تئاتر بودجه هايي صرف ديگر امور
مي شود. و اين سرطان اگر واقعا كنترل نشود
ديگر حتي سايه اي
هم از هنرجدي
انديشه ورز و فرهنگ ساز تئاتر باقي نمي ماند.
درخت گردو دژاكام !
امير دژاكام نويسنده و كارگردان تئاتر است . وي از هنرمندان
نسل پس از انقلاب است كه تئاتر را هم به صورت عملي و
تجربي و هم علمي دنبال كرده و اكنون استاد دانشكده هاي هنري
و عضو هيات علمي است دژاكام توانسته است در اجراهاي خود
بازيگران نسل هاي مختلف را كنار هم جمع كند و با آنها كنار
بيايد. نوعي از نمايش كه او كارگرداني مي كند مبتني بر نمايش
ايراني و حركات موزون و پارچه ها و... است .
در واقع حركت به همراه موسيقي و تركيب بندي بازيگران دو
صحنه از ويژگيهاي كارگرداني دژاكام است . وي در گفت و گويي
با كتاب هفته و در پاسخ به سوالي در خصوص تاثير آثار
اجرائيش بر نسل جوان مي گويد : « .... براي كارهايي كه من انجام
داده ام اين باور به وجود آمده كه نمايش ايراني مي تواند از
شكل هاي كلاسيك خارج شود و حتي با نسل امروز هم ارتباط
برقرار كند. هنوز هم بسياري از تماشاگران من بعد از هر اجرا در
مورد تئاتر من بحث مي كنند. به گمان بنده
اين نوع ميزانسن
اكنون جاي خودش را باز كرده
هم در تهران و هم در
شهرستانها
يعني اينكه كار من همچون درختي است كه وقت
ثمر دادنش است . ببينيد
من درخت گردو كاشته ام !
فكري به حال اداره تئاتر بكنيد!
اداره تئاتر مركز هنرهاي نمايشي در خيابان پارس نزديك
ميدان فردوسي واقع شده است . وزارت ارشاد
اين اداره را با
چنگ و دندان حفظ كرده و نگذاشته تعطيل شود. اما اين كافي
نيست . هم اكنون اين اداره بيشترين خدمت را به گروه هاي
تئاتري مي كند كه جاي تمرين ندارند. بازبيني بيشتر آثار
جشنواره هاي ريز و درشت نيز در اين اداره صورت مي گيرد. اما
اگر فقط يك بار براي ديدن تمرين ها و يا بازبيني نمايشها به اين
مكان چند طبقه سري بزنيد و شاهد راه رفتن و تمرين هاي (نه
چندان سنگين ) بازيگران باشيد
هر لحظه احتمال مي دهيد كه
زمين زيرپايتان فرو رود و يا اينكه حتي اگر زلزله اي سه ريشتري
رخ دهد
اولين مكاني كه ويران مي شود
همين ساختمان قديمي
و فرسوده خواهد بود. واقعا بايد به حال اين مكان فكري كرد.
*****
معرفي كتاب
تماشاي ناورد
|
مجموعه ي مقالات اولين همايش پژوهشي تئاتر مقاومت
« تماشاي ناورد » عنوان كتابي است كه در آن شش مقاله تئاتر
با موضوع تئاتر مقاومت (جنگ ) منتشر شده است . مقالات اين
كتاب در اولين همايش پژوهشي تئاتر مقاومت ارائه شده و پس
از آن به صورت كتاب به چاپ رسيده است .
دبير كميته ي علمي اولين همايش
« تقي اكبرزاده » بود كه
مقالات نيز به كوشش او منتشر شده است .
اولين مقاله اين كتاب
مقاله اي با عنوان « مفهوم تئاتر
مقاومت و نسبت آن با تئاتر سياسي » نوشته دكتر قطب الدين
صادقي است وي در اين مقاله ابتدا تئاتر سياسي را معرفي كرده
و سپس درونمايه هاي تئاتر سياسي را در چهار بخش بدينگونه
برشمرده است : 1 ـ تضادهاي درون جامعه يا ستيز مرامي 2 ـ
تلاش براي كسب عدالت اجتماعي 3 ـ ستايش آزادي و 4 ـ
نوانديشي
وي سپس تئاتر مقاومت را تعريف مي كند و مي نويسد : « اگر
هدف تئاتر سياسي تصحيح امور داخلي يك جامعه و دستيابي به
نظام اجتماعي
سياسي
فرهنگي
اخلاقي و انساني تراست
در
عوض تئاتر مقاومت به جاي انتقاد به حراست از اين جامعه
برمي خيزد. وي سپس افشاي جنگ
مبارزه با استعمار و آموزش
توده ها را از ويژگيهاي تئاتر مقاومت برمي شمرد.
وي سپس از تئاتر تبليغي نام مي برد و مي نويسد : « در يك
جمله مي توان گفت تئاتر تبليغي
تئاتر بدي است
زيرا هدف
محتوا و زيباشناسي آن آدمهاي برده قدرت تربيت مي كند نه
آدمهاي آزاده و با هوش »
مقاله دوم كتاب نوشته اي از « بهروز غريب پور » با عنوان
« داريوفو و تئاتر سياسي » است . مقاله غريب پور با اين مقدمه كه
وي در دفاع مقدس شركت نداشته اما پيش از انقلاب و در دوران
خدمت وظيفه كه افسر زرهي بوده
در مانورهاي مختلفي شركت
و تجاربي كسب كرده
در ارتباط با يكي از نويسندگان جهان
مطالبي نوشته است . عنوان مقاله سوم كتاب
« نمايش ناب »
نوشته « داود كيانيان » است . وي در آغاز مقاله نوشته است
« تعبير من از تئاتر مقاومت اين است كه در ابتدا
تئاتر جنگ بود
ولي از آنجا كه ما جنگ طلب نيستيم و تنها از حقوق مذهبي
انساني و ملي خود دفاع مي كرديم
پس نام تئاتر دفاع مقدس را
برگزيديم
اما اين دفاع نمي توانست براي هميشه درباره مسائل
نظامي مطرح باشد
چنان كه هجوم فرهنگي را در ابعاد وسيع و
موثرش هر لحظه شاهديم
پس به درستي
واژه ي مقاومت براي
اين تئاتر انتخاب شد.
اين نمايشنامه نويس و كارگردان تئاتر سپس به اركان تئاتر و
تطبيق آن با مراسم حج مي پردازد و برداشتي مذهبي و عرفاني از
آن ارائه مي كند. نويسنده بعدي كتاب « دكتر سيد مصطفي
مختاباد » عضو هيات علمي دانشگاه تربيت مدرس است كه
مقاله اش با عنوان « تاويل درونمايه ي مقاومت در چند اثر
نمايشي مدرن » به چاپ رسيده است . عقيده او درباره تئاتر
مقاومت اين است كه اين تئاتر يكي از مائده هاي ماندگار در
فرهنگ ايراني با درونمايه ي مقاومت است .
وي سپس نمايشنامه هاي « مونتسرا » اثر « امانوئل روبلس »
« آن زمان فراخواهد رسيد » نوشته « رومن رولان » و « مرده هاي
بي كفن و دفن » نوشته « ژان پل سارتر » را تحليل كرده و در پايان
مي نويسد :
« در تئاتر مقاومت قهرمان فرد نيست بلكه قهرمان در كوران
مبارزات جمعي وي پايان ناپذير رخ مي نمايد. »
« تئاتر مقاومت در لهستان » نيز عنوان مقاله « نصراله قادري »
در اين كتاب است . وي مقاله خود را با نگاهي به آثار « تادئوش
كانتور » و « يوزف ژانيا » به نگارش درآورده است . و سرانجام
مقاله پاياني كتاب « مقاومت در تئاتر » نام دارد كه نويسنده اش
« دكتر فرشيد ابراهيميان » رئيس كانون ملي منتقدان تئاتر ايران
است . وي در بخشي از مقاله خود مي نويسد : « قطعا هنگامي كه
ملتي هميشه در آگاهي به سر برد و دائم خود را براي مقاومت
آماده نگه دارد
كمتر در شرايط تهاجم از هر جمعي قرار
مي گيرد »
كتاب « تماشاي ناورد » در 89 صفحه و با شمارگان 1000
نسخه با قيمت 8000 ريال منتشر شده است .
*****
از ماه جشنواره ها تا درخت گردوي دژاكام !
|
امين اعظمي
ماه جشنواره ها!
با اعلام فراخوان نخستين جشنواره تئاتر ماه
يك جشنواره
تئاتر ديگر به جشنواره هاي تئاتر كشور اضافه شد. ظاهرا اين
جشنواره
جايگزين جشنواره سراسري تئاتر سوره مي شود كه
دوازدهمين دوره آن سال گذشته در اراك برگزار شد و با برگزاري
آن
دفتر جشنواره تئاتر سوره براي هميشه بسته شد.
لازم به ذكر است كه مركز هنرهاي نمايشي حوزه هنري
متولي جشنواره تئاتر ماه است و براي نخستين دوره اين
جشنواره كه با محوريت بخشيدن به سه اصل معنويت
انديشه و
هنر برگزار مي شود
اعتبارات و ويژگيهاي خاصي در نظر گرفته
شده كه هر گروه تئاتري را مشتاق حضور در آن
مي كند.
امتيازهايي كه به گروههاي راه يافته به جشنواره در نخستين
دوره تعلق مي گيرد عبارتند از; كمك هزينه تا سقف يك ميليون
تومان براي هر گروه
عقد قرارداد براي 30 اجرا در تهران و يا
شهرستانها (حوزه هنري شهر محل اقامت گروه )
چاپ
نمايشنامه اثر انتخاب شده در مرحله نهايي و راه يافته به
جشنواره
موضوع نمايشنامه هاي ارسالي آزاد است ولي
نمايشنامه هايي كه به محورهاي اصلي جشنواره (معنويت
انديشه و هنر) نزديك باشند
در اولويت هستند.
جوايز جشنواره نيز
آنگونه كه در فراخوان ذكر شده
قابل
توجه است . براي رتبه هاي اول بخشهاي بازيگري
كارگرداني
طراحي صحنه و لباس و نويسندگي هر كدام ده سكه تمام بهار
آزادي اهدا مي شود و رتبه هاي دوم همين بخشها هر كدام هشت
سكه و رتبه هاي سوم هر كدام پنج سكه تمام بهار آزادي دريافت
مي كنند.
ضمن اينكه در بخش داوري جشنواره به همراه دو كارشناس
برجسته تئاتر ايران
يك كارشناس برجسته تئاتر جهان هيات
داوران جشنواره را شكل خواهند داد.
متقاضيان حضور در جشنواره مي بايست متوني را به
جشنواره ارائه كنند كه پيش از اين در هيچ يك از جشنواره هاي
تئاتر شركت نكرده و اجراي عمومي نشده باشند
چرا كه اگر در
هر مرحله خلاف اين نكته اثبات شود
گروه مربوط حذف
خواهد شد.
نكاتي از جشنواره تئاتر دفاع مقدس
امسال دهمين جشنواره سراسري تئاتر دفاع مقدس در اهواز
برگزار مي شود. در واقع
استان خوزستان امسال ميزبان
گروههاي تئاتر سراسر كشور خواهد بود.
در دوره اخير جشنواره تئاتر دفاع مقدس تغييراتي ايجاد
شده كه مهمترين آنها
منطقه اي شدن جشنواره و راهيابي
گروههاي منتخب مناطق به مرحله نهايي است .
« حسين مسافر آستانه » امسال نيز دبيري جشنواره را به
عهده دارد و زمان برگزاري جشنواره نيز نيمه اول مهر ماه تعيين
شده است .
بازبيني هاي نمايشهاي متقاضي از تهران از هفتم مرداد ماه
آغاز و تا هفدهم ادامه داشت . در بخش بازبيني هاي صحنه اي
هوشنگ هي هاوند
محمد حيدري و رحمت اميني به بازبيني آثار
پرداختند و در بخش نوجوان و عروسكي ; مهرداد راياني
مخصوص
افشين خورشيد باختري و حسين راضي
نمايشها را
بازبيني كردند.
بازسازي تالار مولوي
پس از اجراي نمايش « تك سلولي ها » به كارگرداني جلال
تهراني در تالار مولوي
كه اتفاقا با استقبال تماشاگران و
منتقدان روبرو شد
مراحل بازسازي و مرمت اين تالار آغاز شد.
البته به گفته مدير اين تالار
تمرين گروهها و كلاسهاي آموزشي
تالار همچنان ادامه دارد.
قرار است در طي بازسازي
اتاق مديريت تالار با اضافه
كردن بخش پشتي آن
تبديل به سالن شماره 2 تالار مولوي شود
و فضاهاي بيرون تالار نيز كاربردهاي تئاتري پيدا كنند.
فعلا كه « محمد مختاري » مدير جوان تالار مولوي تكاپوي
شديدي براي اخذ بودجه و تامين نيازهاي مادي اين تالار براي
بازسازي مي كند. اميدواريم روند بازسازي تالار مولوي بدون
مشكل ادامه يابد و هر چه زودتر به نتيجه برسد.
تالار سنگلج رونق مي گيرد !
با اجراي نمايش « مريم و مرد آويج » نوشته و به كارگرداني
بهزاد فراهاني
احتمال مي رود كه تالار سنگلج كه يكي از
قديمي ترين و معتبرترين تالارهاي نمايشي تهران است
رونق
بيشتري بگيرد. استقبال روزهاي اول نمايش در اين تالار نشان
مي دهد كه بايد منتظر رسيدن خبرهاي خوش از حضور
تماشاگران در اين تالار باشيم . هر چند اجراي نمايش حدودا سه
ساعت طول مي كشد
اما با حضور بازيگران سرشناس تئاتر
كشور و سابقه اي كه فراهاني در نمايشنامه نويسي دارد
مي توان
به اين استقبال اميدوار بود.
البته نقد اين نمايش را مي گذاريم پس از ديدن آن .
حاشيه اي بر جشنواره هنرهاي نمايشي نجف آباد
ششمين جشنواره هنرهاي نمايشي و مسابقات فرهنگي و
هنري آموزشكده هاي فني و حرفه اي دخترانه سراسر كشور هفته
گذشته در نجف آباد برگزار شد.
در اين جشنواره
40 آموزشكده فني و حرفه اي كشور در دو
بخش تئاتر و مسابقات فرهنگي و هنري با يكديگر به رقابت
پرداختند. آنچه در خصوص اين خبر گفتني است
اشاره به
مسابقات تئاتر دانش آموزي است كه حدود ده سال پيش و پيشتر
از آن با كيفيت و برنامه ريزي قابل توجه و دقيق برگزار شد و
جريان ساز بود.
بسياري از دانشجويان و فارغ التحصيلان تئاتر كشور در حال
حاضر گرديد و حتي بعضي چهره هايي كه حرفه اي شدند و در
تلويزيون و سينما نيز موفق جلوه كردند
از دانش آموزان و
راهنمايي و دبيرستان آن دوره هستند كه در آموزشگاهها و
مدارس تئاتر كار كردند
سپس در جشنواره هاي دانش آموزي
حضور يافتند و بعد مراحل ترقي و در پيشرفت را يكي يكي طي
كردند.
اكنون ديگر از آن شور و شوق مسابقات تئاتر دانش آموزي
خبري نيست و در بسياري از مقاطع
ما با حذف و محدود شدن
آن روبروييم . به همين خاطر است كه برگزاري جشنواره هنرهاي
نمايشي در نجف آباد
نگارنده را وادار به نوشتن چنين حاشيه اي
مي كند.
بارها در مطالب كارشناسان و صحبت صاحبنظران اشاره
شده است كه يكي از بهترين مراكز و مجامع براي رشد و ارتقاي
تئاتر و حتي تربيت كردن تماشاگر تئاتر
مدارس و
آموزشگاههاي كشور هستند. اميد است توجه بيشتري به تئاتر در
مدارس شود.
| | |