متهمين بي رديف در پرونده مرگ دكتر « ديويد كلي »
هيات قضايي منتخب نخست وزير انگليس بطور رسمي تحقيقات خود را براي مشخص كردن علت مرگ دكتر « ديويد كلي » كارشناس ارشد وزارت دفاع در امور تسليحات غيرمتعارف آغاز كرده است .
كلي كه در دهه 1370 براي مدتي بازرس تسليحاتي سازمان ملل در عراق بود بيست و ششم تيرماه گذشته پس از خروج از منزلش ناپديد شد و پليس يك روز بعد جسد وي را در حاشيه يك منطقه جنگلي پيدا كرد. پليس اعلام كرد كه در كنار جسد كلي يك قبضه چاقو و مقداري قرص مسكن يافت و علت مرگ وي نيز خونريزي ناشي از بريدگي رگ مچ دست چپ اعلام شد.
مرگ كلي ابعاد بحران ناشي از جنگ عراق را براي دولت كارگري به رهبري « توني بلر » كامل كرد و قدرت مانور ديپلماتيك نخست وزير انگليس هنگام سفر به شرق دور را آنچنان تنگ كرد كه حتي دانشجويان چيني نيز هنگام ديدار با بلر از مرگ كلي از وي پرسش كردند. رهبر حزب كارگر براي خلاص شدن از فشارهاي همه جانبه ناشي از مرگ كلي دستور تشكيل يك هيات قضايي مستقل را داد تا درباره اينكه چگونه اين كارشناس ارشد وزارت دفاع خودكشي كرده است دست به تحقيق بزند.
به نظر مي رسد حتي اگر نتايج هيات قضايي منتشر شود باز هم افكار عمومي جهان وحتي انگليس ماجراي مرگ دكتر كلي را فراموش نخواهد كرد زيرا به پيش بيني برخي از سياستمداران انگليسي اين تحقيق از نقطه اي شروع مي شود كه آغاز درستي محسوب نمي شود و بسياري از مسايل را ناديده مي گيرد.
اين دسته از سياستمداران كه داراي حامياني نيز در رسانه ها هستند معتقدند نقطه آغاز تحقيق بايد از چگونگي شكل گيري گزارش تسليحات كشتار جمعي عراق موسوم به « دوسيه صدام » آغاز شود. دوسيه اي كه جنجال بر سر آن در نهايت منجر به « كشته شدن » دكتر كلي شده است . توني بلر و اعضاي دولت وي تاكنون با هرگونه تحقيق مستقل قضايي درباره شكل گيري دوسيه صدام مخالفت كرده اند درحالي كه دستكم دو حزب عمده اين كشور يعني حزب محافظه كار و حزب ليبرال دمكرات بر انجام چنين تحقيقي تاكيد كرده اند.
متهمين بي رديف
قاضي « لرد هاتون » سرپرست هيات قضايي گمارده شده از سوي بلر در نخستين نشست رسمي هيات ادعا كرد كه قراين اوليه حاكي از خودكشي دكتر كلي است و قول داده است با اين فرضيه تحقيقات خود را به پيش خواهد برد. وي گفته است كه در مورد مرگ كلي از توني بلر جف هون وزير دفاع و آليستر كمپبل مشاور ارشد رسانه اي نخست وزير تحقيق خواهد كرد. « آنتوني گليگن » خبرنگار امور دفاعي « بي .بي .سي » « دونالد آندرسون » رييس كميته منتخب امور خارجه مجلس عوام و خانواده دكتر كلي نيز از افراد ديگري هستند كه هاتون نام آنها را در ليست خود قرار داده است تا مورد تحقيق قرار دهد.
اگر چه نقش هيچيك از اين افراد در مرگ دكتر كلي تا انتشار نتايج تحقيق مشخص نخواهد شد و يا شايد هم هيچگاه مشخص نشود ولي بجز خانواده كلي كه به عنوان گواه مورد تحقيق قرار مي گيرند افكار عمومي انگليس قضاوت خود را تا همين جا در مورد هر يك از آنها انجام داده است .
توني بلر
تحقيق از « توني بلر » نخست وزير انگليس در ارتباط با مرگ دكتر كلي از آن جهت صورت مي گيرد كه وي مسول كل دولت محسوب مي شود و بايد پاسخگوي تمامي عملكردهاي آن باشد.
رسانه هاي انگليس در نخستين روزهاي مرگ كلي بلر را متهم كردند كه شخصا دستور داده بود تا نام اين كارشناس تسليحاتي وزارت دفاع را به عنوان منبع احتمالي رسانه ها در مورد دستكاري دولت كارگري در دوسيه صدام اعلام عمومي نمايند. يك سخنگوي بلر بلافاصله اين مساله را تكذيب كرد و خود بلر نيز كه در سفر خاوردور بسر مي برد تاكيد كرد كه هيچگاه چنين دستوري را صادر نكرد.
تحقيق هيات قضايي از بلر احتمالا از اين مساله پيشتر نخواهد رفت زيرا قاضي هاتون اعلام كرده است كه مقطع آغازين تحقيق خود را به چگونگي دستكاري دولت در دوسيه صدام نخواهد كشاند. ولي به رغم اين افكار عمومي انگليس بلر را متهم رديف اول پرونده مرگ دكتر كلي مي دانند حتي اگر قاضي هاتون نيازي به تحقيق درباره دوسيه صدام نبيند. تاكنون چندين نظرسنجي درباره اينكه چه كسي مقصر مرگ دكتر كلي است در انگليس انجام شده است . براساس يك نظرسنجي صورت گرفته در سي ام تيرماه گذشته از سوي روزنامه « ديلي تلگراف » 83 درصد اعلام كردند كه مرگ كلي نتيجه رسوايي بود كه دولت بلر در دوسيه صدام ببار آورد.
تقريبا 60 درصد نظردهندگان در اين نظرسنجي اعلام كرده بودند كه اعتماد خود را به بلر از دست دادند و 69 درصد گفتند به بررسي مستقل قضايي كه براساس دستور نخست وزير قرار است انجام شود اعتماد ندارند . حتي 39 درصد نظردهندگان گفته بودند كه بلر بايستي به خاطر مرگ دكتر كلي استعفا دهد.
نظرسنجي ديگري كه سي ويكم تيرماه از سوي موسسه افكارسنجي « آي .سي .ام » منتشر شد نيز نشان داد كه با مرگ دكتر كلي توني بلر چهار درصد از محبوبيت خود را نزد افكار عمومي از دست داده و حتي 25 درصد از راي دهندگان به حزب كارگر اعلام كردند به احزاب ديگر گرايش پيدا كردند.
جف هون وزير دفاع
تحقيق از جف هون وزير دفاع دولت كارگري نيز به دو دليل صورت مي گيرد اول اينكه دكتر كلي در وزارتخانه تحت زعامت وي فعاليت مي كرد و گفته شده است تهديد به اخراج با قطع مزاياي بازنشستگي شده بود و دوم اينكه روابط عمومي اين وزارتخانه براي نخستين بار نام كلي را به عنوان منبع احتمالي خبر دستكاري در دوسيه صدام اعلام كرد.
رسانه هاي انگليس در نخستين روزهاي مرگ دكتر كلي لبه تيز انتقادات خود را متوجه هون كرده و استعفاي وي را كمترين خواسته براي آرام كردن امواج نگراني در ميان افكار عمومي ذكر كرده بودند.
هون در ميان اين فشارها ناگهان به ديدار خانواده دكتر كلي رفت تا دستكم از اثرگذاري رسانه ها بر افكار آنها جلوگيري كند.
وزارت دفاع انگليس اخبار مربوط به تهديد دكتر كلي را تكذيب كرده است ولي برخي از دوستان اين كارشناس فوت شده گفتند كه وي پيش از مرگش بطور تلويحي چنين مساله اي را با آنها در ميان گذاشته بود. با اين وصف افشاي نام دكتر كلي به عنوان منبع احتمالي خبر دستكاري دولت در دوسيه صدام از نظر مقررات انگليس جرم محسوب مي شود بويژه اينكه بي .بي .سي اين ادعاي وزارت دفاع را تا بعد از مرگ كلي تاييد نكرد و خود وي نيز در نشست تحقيقاتي كميته منتخب امور خارجه مجلس عوام اعلام كرد كه نمي تواند منبع خبر بي .بي .سي باشد.
ادعا شده است پس از آنكه وزارت دفاع نام دكتر كلي را به عنوان منبع احتمالي خبر بي .بي .سي اعلام عمومي كرد وي احساس كرد كه متهم به خبرچيني از دستگاه دولت براي رسانه ها شده و به همين دليل تحت فشار رواني قرار گرفت تا اينكه به زندگي خود پايان داد. يكي از انتقادات رسانه هاي انگليس به وزير دفاع نيز بر همين مبنا استوار بود و اين رسانه ها جف هون را متهم كرده بودند كه با اعلام عمومي نام كلي صداقت كاري وي را زير سوال برد.
نظرسنجي هاي صورت گرفته نيز نشان مي دهد كه دستكم 25 درصد مردم انگليس جف هون را مسول مرگ دكتر كلي مي شناسند.
آليستر كمپبل
كمپبل مشاور ارشد رسانه اي و تبليغاتي بلر است . از وي به عنوان معاون واقعي بلر و مرد شماره دو در دولت كارگري ياد مي شود. كمپبل متهم است كه عامل اصلي در دستكاري گزارش تسليحات كشتارجمعي عراق موسوم به دوسيه صدام مي باشد و شايعاتي وجود دارد كه دكتر كلي در گفت و گوهايش با خبرنگاران بي .بي .سي صريحا نام اين مرد قدرتمند ولي در سايه را بر زبان رانده است .
از نقش وي در خودكشي دكتر كلي كمتر سخن به ميان آمده است ولي چنانچه مرگ اين كارشناس خارج از فرضيه خودكشي مورد كنكاش قرار گيرد كمپبل متهم رديف اول محسوب خواهد شد. گفته شده است كمپبل نقش محوري را در دستكاري در دوسيه صدام به عهده داشته و اين ادعا را كه « عراق قادر است ظرف 45 دقيقه تسليحات كشتارجمعي خود را به كار گيرد » وي در دوسيه صدام به عنوان يك موضوع اصلي گنجانده است .
كمپبل از آن جهت در فرضيه كشته شدن دكتر كلي متهم رديف اول محسوب مي شود كه بيشترين نفع را از مرگ اين كارشناس مي برد. گفته شده است كلي در جريان ريز دستكاريهاي صورت گرفته در دوسيه صدام قرار داشت و زنده ماندن او همراه با افشاگريهاي بعدي مي توانست مشكل بزرگي براي كمپبل ايجاد كند. كمپبل از آن جهت كه تمامي خط و ربطهاي تبليغاتي خانه شماره 10 « داونينگ استريت » از سوي وي صادر مي شود متهم به ارائه رهنمود براي افشاي نام دكتر كلي است .
علاوه بر اين مهمترين نقش وي در قتل كلي درگيرشدن با شبكه خبري بي .بي .سي و تحت فشار قراردادن اين بنگاه خبري براي تكذيب خبر و يا افشاي منبع خبرش بود كه به دنبال خود طوفان سياسي منجر به مرگ كارشناس وزارت دفاع را در پي داشت . كمپبل به خاطر تسلطي كه بر جهت دهي دستگاه تبليغاتي دولت دارد چهره محبوبي نزد رسانه هاي انگليس ندارد و هرگونه اشاره كميته تحقيق قضايي درباره نقش وي در مرگ دكتر كلي مي تواند آغازي بر پايان زندگي سياسي وي محسوب شود.
پس از مرگ دكتر كلي 69 درصد از جامعه آماري يك نظرسنجي خواستار استعفاي كمپبل شده و معتقد بودند كه به خاطر رسوايي كه وي در دوسيه صدام ببار آورده موجب مرگ بازرس تسليحاتي سابق سازمان ملل شده است .
دونالد آندرسون
آندرسون رياست كميته منتخب امور خارجه مجلس عوام را به عهده دارد. اين كميته دو روز پيش از مرگ دكتر كلي از وي درباره افشاي خبر مربوط به دستكاري دولت در دوسيه صدام تحقيق كرده بود. بلر اين كميته را مامور كرده بود تا تحقيقي درباره اتهام دستكاري در « دوسيه صدام » از سوي دولت انجام دهد.
فراخواني كلي از سوي كميته منتخب در پي افشاي نام وي از سوي وزارت دفاع به عنوان منبع احتمالي صورت گرفته بود ولي كارشناس فوت شده تسليحاتي در اين نشست احتمال اينكه منبع خبر بي .بي .سي وي بوده باشد را رد كرد. علت تحقيق از آندرسون و همكارانش در كميته منتخب به نوع برخورد آنها با دكتر كلي بر مي گردد كه يكي از خويشاوندان كلي از آن با عنوان رفتاري « قلدرمابانه » ياد كرده است .
« درك ودري » برادر زن دكتر كلي چهار روز پس از مرگ اين كارشناس در گفت وگو با روزنامه محلي « سنتينل » گفته بود بازجويي قلدرمابانه كميته منتخب امور خارجه مجلس عوام انگليس باعث مرگ دكتر كلي شد. وي افزود اين نوع بازجويي اعتماد به نفس و شخصيت دكتر كلي را زايل كرد و همه چيز وي را از بين برد او با اين بازجويي درهم شكسته شد. به گفته ودري يكي از اعضاي كميته منتخب هنگام بازجويي از دكتر كلي به وي گفته بود كميته منتخب ديوان عالي پارلمان انگليس است و وي ناچار است به سوالات اين كميته پاسخ دهد.
برخي از نشريات نيز از قول خانواده كلي نوشتند كه وي پس از بازگشت از جلسه تحقيق كميته منتخب به شدت احساس خستگي روحي مي كرد. گفته شده كلي خود نيز پس از اين نشست طي پيام الكترونيكي به برخي از دوستانش نوشته بود « اين زندگي آن چيزي نيست كه من مي خواستم » .
بنگاه خبري بي .بي .سي
خبرنگاران و مسولان « بي .بي .سي » گرچه از نظر دولت كارگري انگليس نقش عمده را در بازي سياسي منجر به مرگ دكتر كلي دارند ولي از نگاه خودشان و افكار عمومي انگليس متهمين تبرئه شده محسوب مي شوند.
قاضي هاتون در صورت اصرار براي مشخص كردن نقش بي .بي .سي مجبور خواهد بود تا نقطه آغاز تحقيق خود را به اوايل پاييز پارسال و يا شايد اواخر تابستان سال گذشته گسترش دهد زماني كه دولت كارگري براي توجيه جنگ عراق مشغول تدوين « دوسيه صدام » بود. قطعا با توجه به مخالفت دولت با چنين امري قايل شدن نقش عمده براي بي .بي .سي در مرگ دكتر كلي كار ناممكني خواهد بود زيرا مسولان اين بنگاه خبري از قبل خود را براي پشت سرگذاشتن موفقيت آميز اين مرحله آماده كرده اند.
بي .بي .سي تا پيش از مرگ دكتر كلي تن به تاييد اين مساله كه اين كارشناس منبع اصلي خبر آنها بود نداد و تنها پس از مرگ وي رسما اعلام كرد كه كلي منبع خبر افشاگرانه آنها بود. اگرچه اين ادعاي بي .بي .سي بلافاصله با ترديد مواجه و اعلام شد كه اين بنگاه خبري براي فرار از اتهام نام كلي را پس از مرگ وي تاييد كرد تا كسي قادر به تكذيب آن نباشد ولي فورا خبرنگاران بي .بي .سي اعلام كردند كه صداي ضبط شده كلي را در اختيار دارند. قرار است اين نوار در اختيار قاضي هاتون و همكارانش قرار گيرد ولي تا كنون هيچكس از محتواي آن اطلاعي نيافته است .
نظرسنجيهاي صورت گرفته نيز نشان مي دهد كه از نگاه افكار عمومي اين كشور خبرنگاران بي .بي .سي در پرونده مرگ كلي تبرئه شده محسوب مي شوند . تنها 9 درصد از جامعه آماري يك نظرسنجي بي .بي .سي را مقصر در مرگ دكتر كلي قلمداد كرده كه اين رقم در مقابل ارقامي كه مجموعه دولت را مقصر مي شناسد ناچيز جلوه مي كند.
نظرسنجي ديگري نيز نشان داده است كه بي .بي .سي از زمان اعلام خبر دستكاري دولت در « دوسيه صدام » بي اعتمادي ايجاد شده در جامعه انگليس به اين بنگاه خبري را كه در پي جنگ عراق ايجاد شده بود تا اندازه زيادي ترميم كرده است .
تحقيقي براي بايگاني
گذشته از انتقادي كه مخالفان به مقطع آغازين تحقيق هيات قضايي وارد مي كنند مشكل عمده اين هيات در پرونده مرگ دكتر كلي مواجه بودن با متهمين قدري است كه در آن دخيل هستند. بخشي از متهمين بي رديف اين پرونده را مجموعه دولت تشكيل مي دهند كه خود سرپرست هيات تحقيق را برگزيده اند.
بخش ديگر از متهمين وابسته به قوه مقننه هستند كه جايگاه خاص خود را دارند و در نهايت مسولان بنگاه خبري بي .بي .سي قرار دارند كه هدايت افكار عمومي در دست آنهاست .
مشكل ديگر هيات قضايي براي مشخص كردن علت مرگ دكتركلي در پيش فرضي است كه قاضي هاتون در نخستين نشست رسمي اين هيات مطرح كرده و گفته است كه شواهد و قراين حكايت از خودكشي اين كارشناس ارشد وزارت دفاع دارد. با چنين پيش فرضي به نظر مي رسد احتمال كشته شدن دكتر كلي مورد توجه هيات قرار نگيرد. در اين صورت اثبات اينكه چه كسي تا چه ميزان در روند منجر به خودكشي اين كارشناس تسليحاتي نقش داشته بسيار مشكل و چالش انگيز خواهد بود.
احتمال كشته شدن دكتر كلي را براي نخستين بار پايگاه اينترنتي « سوسياليست جهاني » با اشاره به تناقضات موجود در اسناد و مدارك موجود مطرح كرد. اين پايگاه اينترنتي نوشته بود براساس نامه هاي الكترونيكي كه دكتر كلي در روز ناپديد شدنش فرستاده بود به نظر نمي رسد كه وي قصد خودكشي داشت . به نوشته اين منبع خبري كلي روز بيست وششم تيرماه و پيش از ناپديد شدنش پيامي الكترونيكي براي يكي از دوستانش فرستاد كه نوشته بود « مصمم هستم در پرونده اي كه عليه من تشكيل شده پيروز شوم و بعداز آن مايلم مجددا به عنوان بازرس تسليحاتي به عراق بازگردم . »
اين منبع خبري افزود كلي در پيام الكترونيكي ديگري به « جوديث ميلر » خبرنگار روزنامه « نيويورك تايمز » نيز نوشت مقامات دولت انگليس بازي در آورده اند. پايگاه اينترنتي سوسياليست جهاني نوشت چرا دكتر كلي كه چنين ايميلهايي را براي يك خبرنگار ويكي از دوستان خود مي فرستد هيچگونه نامه يا يادداشتي از خود براي خانواده اش برجاي نگذاشته است درحالي كه افرادي كه قصد خودكشي دارند معمولا در نامه اي علت اقدام به خودكشي را توضيح مي دهند
اين سايت پرسيد اگر كلي افسرده به نظر مي رسيد يا احتمال خودكشي وي مي رفت چرا خانواده اش حتي تا 9 ساعت پس از خروج وي از منزل به پليس خبر ندادند و چرا پليس پس از شنيدن خبر مفقودشدن دكتر كلي تا صبح روز بعد دست به اقدامي نزد. وجود چنين تناقضات و مشكلاتي در روند رسيدگي به پرونده مرگ دكتر كلي سبب شده است حتي برخي از شخصيتهاي وابسته به حزب كارگر قضاوت خود را از هم اكنون درباره نااميدي از نتايج تحقيق هيات قضايي اعلام كنند.
« هاترزلي » كه زماني معاون رهبر حزب حاكم كارگر بود اواسط هفته گذشته با انتشار مقاله اي در روزنامه « گاردين » نوشت هيچكدام از مسولان حكومتي انگليس به خاطر مرگ كلي مورد سرزنش قرار نخواهند گرفت . وي براي نمونه به نتايج تحقيقات قضايي انجام شده در سال 1375 درباره فروش تسليحات به عراق در زمان جنگ عليه جمهوري اسلامي ايران اشاره كرد و افزود آن ماجرا به شكلي طراحي شده بود كه پارلمان و افكار عمومي بريتانيا موضوع را كم اهميت تر از آنچه كه واقعيت داشت ببينند.
هاترزلي نوشت به بيان ساده معناي اين امر آن است كه مسولان دولتي حقيقت را بيان نكردند و « كميته اسكات » كه مامور بررسي آن ماجرا بود نيز چنين نتيجه گرفت كه در اين قضيه قصد فريبكاري وجود نداشت ! اين شخصيت عضو حزب كارگر البته دليل ديگري نيز براي نااميدي خود داشت و آن انتخاب قاضي هاتون به عنوان سرپرست هيات قضايي بود!
هاترزلي با اشاره به شخصيت و منش حرفه اي لرد هاتون نوشته بود وي از آن جهت به سرپرستي كميته قضايي تحقيق در خصوص مرگ كلي انتخاب شد كه از كارهاي غيرمنتظره لذت نمي برد و به دنبال تهور و بي باكي براي كسب شهرت نبود و اساسا اجتناب از ماجراجويي و هيجان روش اصلي او مي باشد. گرچه ممكن است نتايج تحقيق هيات قضايي گمارده شده از سوي بلر براي افكار عمومي و رسانه هاي اين كشور چندان اميدواركننده نباشد ولي اين مساله براي مورخان دلچسب خواهد بود كه سه دهه ديگر به اطلاعات دست اولي در باره مرگ دكتر كلي در آرشيو ملي انگليس دست خواهند يافت .
حسن فلاحتي
لندن ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي
افكار عمومي جهان و حتي انگليس نتايج هيات قضائي تشكيل شده از سوي توني بلر را نخواهد پذيرفت زيرا اين تحقيق از نقطه اي شروع شده كه آغاز درستي محسوب نمي شود و بسياري از مسايل را ناديده گرفته است
مردم انگليس توني بلر را متهم رديف اول پرونده مرگ « ديويد كلي » مي دانند حتي اگر قاضي رسيدگي كننده به اين پرونده نيازي به تحقيق در باره دستكاري بلر در پرونده « دوسيه صدام » نبيند
دكتر كلي قبل از مرگ از سوي وزارتخانه تحت سرپرستي جف هون تهديد به اخراج با قطع مزاياي بازنشستگي شده بود
دكتر كلي در جريان ريز دستكاريهاي صورت گرفته در « دوسيه صدام » قرار داشت و زنده ماندن وي همراه با افشاگريهاي بعدي مي توانست مشكل بزرگي براي مقامات دولت لندن ايجاد كند
وجود تناقضات و مشكلات فراوان در روند رسيدگي به پرونده دكتر كلي سبب شده بسياري از شخصيتهاي وابسته به حزب حاكم انگليس نيز نااميدي خود را از نتايج تحقيق هيات قضايي بلر اعلام كنند!
