آخرين قسمت
از پيكارهاي نخستين مراحل اشغال تا انقلاب تابستان 1299
صدور فتوا و بيانيه نگارش نامه اعزام نمايند به شهرها و ميان عشاير سخنراني و ... تنها بخشي فعاليت علما و مراجع براي بسيج مردم عليه سلطه انگليس محسوب مي شود. بخش ديگر فعاليت علما و مراجع و روحانيان شيعه شركت مستقيم در نبرد و فرماندهي و هدايت جنگ در ميدان پيكار بود. بالاخره با فعاليت علما و مراجع و روحانيان هزاران نيروي پيكارگر در عرصه هاي نبرد حاضر شدند و همدوش با سربازان عثماني با سربازان متجاوز انگليس به جنگ پرداختند. در نتيجه اين همكاري و همدلي شكست سنگيني بر متجاوزان انگليس وارد آمد و بيش از چهار هزار نفر از آنها كشته و فزون بر دوازده هزار نفر نيز به اسارت در آمدند. اما اين پيروزي هاي شگرف كه در اثر اتحاد و همدلي و غيرت و شجاعت پديد آمده بود متاسفانه به دليل اختلاف افكني جاسوسان و مزدوران انگليس و در اثر كوته فكري ها و دنياپرستي هاي برخي دوام چنداني نياورد و متجاوزان موفق به تصرف شهرهاي عراق شدند و عثماني ها را عقب راندند. با اين حال مردم مسلمان عراق هيچگاه آرام ننشستند و علما و مراجع نيز پيوسته اقدام به بسيج مردم و آگاه كردن آنها مشغول شدند. به همين دليل بود كه در طول اشغال عراق توسط سربازان متجاوز انگليس قيامهاي بزرگ و گسترده اي مثل قيام مردم نجف (سال 1336 هـ . ق برابر با 1918 ميلادي ) و ... به وجود آمد كه ماجراي آن مفصل است .
پس از قيام مردم نجف جريان فكري مبني بر نبرد مسلحانه با متجاوزان انگليس قوت بيشتري گرفت و علما و روحانيان به موازات فعاليتهاي سياسي براي نبرد مسلحانه نيز برنامه ريزي كردند. در اين زمان كه بعد از رحلت آيت الله سيدمحمدكاظم يزدي رهبري عالي مبارزات به دست آيت الله ميرزا محمدتقي شيرازي افتاده بود. عالمان و روحانيان اقدام به ساماندهي تشكيلات و احزاب مخفي نمودند و احزاب و تشكيلاتي مثل حزب نجفي ها جمعيت اسلامي و ... به وجود آوردند.
آيت الله ميرزا محمدتقي شيرازي ابتدا مي خواست طريق مسالمت آميز را براي كسب استقلال عراق و بيرون راندن سربازان انگليس امتحان كند تا براي آغاز نبرد مسلحانه حجت تمام شده باشد. به همين دليل او در يكي از اعلاميه هايش از مردم مي خواهد براي كسب استقلال عراق و تشكيل حكومت اسلامي در اين كشور با شركت در همايش عمومي در بغداد شركت كنند و خواستار حقوق ملي و ديني خود شوند. در اين اعلاميه آمده است :
برادران عراقي السلام عليكم و رحمه الله و بركاته
اما بعد برادران شما در بغداد كاظمين نجف كربلا و ساير نقاط عراق براي اجتماع و برپايي تظاهرات مسالمت آميز توافق كرده اند و گروه زيادي اقدام به اين تظاهرات نموده اند كه با حفظ امنيت همراه بوده و خواهان حقوق مشروع خود براي استقلال عراق به شكل حكومتي اسلامي مي باشند ان شاالله . براي اين كار هر منطقه اي بايد هياتي را به بغداد بفرستد تا متفقا و همراه كساني كه از سراسر عراق عازم بغداد خواهند شد خواستار حق خود شوند. بر شما و بلكه بر تمام مسلمانان اتفاق نظر با برادرانشان در اين آغاز مبارك واجب است و اين كه از بر هم خوردن امنيت و مخالفت و مشاجره با يكديگر بپرهيزيد كه اين به هدفهاي شما زيان مي رساند و حقوقتان را كه اكنون زمان رسيدن به آن است ضايع مي گرداند. شما را به حفظ جان مال و ناموس تمام ملل و مذاهب كشورتان توصيه مي كنم تا به هيچ يك از آنان صدمه اي نرسد. خداوند همه شما را به آنچه رضاي اوست موفق گرداند.
والسلام عليكم و رحمه الله و بركاته
البته انگليسي هاي تجاوزگر كسي نبودند كه بخواهند حقوق مردم عراق را به طور مسالمت آميز بدهند و از تجاوز و اشغال اين كشور دست بردارند. بنابراين در نهايت و پس از فراز و فرودهايي آيت الله ميرزا محمد تقي شيرازي فتواي مشهور جهاد و دفاع را صادر كرد. در فتواي مذكور آمده است :
مطالبه حقوق بر عراقي ها واجب است و بر آنان واجب مي باشد ضمن درخواست هاي خويش رعايت آرامش و امنيت را بنمايند و در صورتي كه انگلستان از پذيرش درخواست هاي مردم خودداري ورزد توسل به قوه دفاعي جايز است .
همچنين آيت الله ميرزا محمد تقي شيرازي از همه مردم عراق اعم از شيعه و سني خواست به طور يكپارچه عليه سلطه انگليس قيام كنند. بدين ترتيب انقلاب بزرگ مردم عراق و قيام مسلحانه آن ها در سراسر عراق به ويژه در مناطق شيعه نشين آغاز شد.
نخستين درگيري ها در منطقه رميثه رارنجيه شاميه و... به وقوع پيوست . نيروهاي مبارز مسلمان در مدت كوتاهي پايگاه ها و قرارگاه هاي انگليس را محاصره كردند و توانستند با حماسه آفريني و شجاعت بيش از سه هزار تن از آنان هلاك كنند. نيروهاي انگليس كه ناتواني خود را كاملا احساس كردند و متوجه شدند كه آمار تلفات آن ها شش برابر نيروهاي مبارز عراقي است به بمباران هاي وحشتناك هوايي روي آوردند و شهرها و مناطق استقرار مبارزان مسلمان عراقي را به شدت بمباران كردند. با اين حال مجاهدان همچنان به پيش مي رفتند و در بسياري از جبهه ها شكست هاي سنگيني بر تجاوزگران وارد آوردند. در ادامه اين پيروزي ها شهرهايي مثل نجف اشرف و كربلا و... كاملا از اشغال دشمن بيرون آمد و در كربلا حكومت انقلابي تشكيل گرديد

توطئه هاي انگليس جهت مهار انقلاب
در اين زمان كه نبرد به مرحله بسيار حساس و تعيين كننده اي رسيده و چيزي نمانده بود كه همه اشغالگران به دريا و رودهاي فرات ودجله ريخته شوند واقعه بسيار غم انگيزي روي داد و آيت الله ميرزاي شيرازي رهبر عالي انقلاب به طور ناگهاني در اول ذيحجه 1338 هـ . ق رحلت كرد . درباره علت رحلت و يا شهادت آيت الله ميرزا محمد تقي شيرازي مطالبي گفته ونوشته اند كه اين مطالب حكايت از اين دارد كه رهبر انقلاب اسلامي عراق به طور طبيعي رحلت نكرد و اين حادثه در اثر عواملي رخ داد.
آيت الله سيد هبت الله شهرستاني كه از نزديكان ميرزاي شيرازي بود درباره رحلت آيت الله شيرازي به گونه اي سخن گفته است كه گويي اين رهبر و مرجع بزرگ در اثر مشاهده پيكر شهداي جنگ تحت تاثير قرار گرفت و اين موضوع سبب دگرگوني حالت جسمي و مزاجي آيت الله شيرازي گرديد. آيت الله سيد هبت الله شهرستاني در اين باره چنين مي گويد :
در يكي از روزها وقتي آيه الله شيرازي براي خواندن نماز به صحن مطهر امام حسين (ع ) مي رفت با تعداد زيادي از جنازه هاي شهدا كه از جبهه هاي جنگ آورده شده بود مواجه شد. اين صحنه اثر نامطلوبي بر وي گذارد به طوري كه آشكارا مي شد نشانه هاي درد و ناراحتي را در چهره اش مشاهده كرد. اين آخرين روزي بود كه وي براي اداي فريضه نماز از منزلش خارج مي شد. چون وضعيت مزاجي وي بعد از آن رو به وخامت گذاشت و به بستر بيماري افتاد و چيزي نگذشت كه دعوت حق را لبيك گفت .
آيت الله سيد مرتضي طباطبايي رحلت آيت الله ميرزا محمد تقي شيرازي را در اوج انقلاب اسلامي عراق نتيجه توطئه انگليسي ها و مسموم كردن اين رهبر بزرگ توسط عوامل و جاسوسان انگليس مي داند و در اين زمينه مي گويد :
انگليسيها با نيرنگ و حيله به ميرزا سم دادند و او را به قتل رساندند. اين كار توسط يكي از كارگزارانشان ك تظاهر به تدين و تقدس مي كرد و به شغل عطاري مشغول بود صورت گرفت ...
عطار مذكور نزديك خانه آيت الله ميرزا محمد تقي شيرازي دكان عطاري داشت و به فروش دارو مشغول بود. نوشته اند هنگامي كه يكي از نزديكان آيت الله شيرازي از اين عطار كه عامل و جاسوس انگليس بود براي رهبر انقلاب عراق دارو خريد اوناجوانمردانه مواد سمي و زهر مهلك در آن دارو ريخت تا آيت الله شيرازي با مصرف كردن داروي مذكور به شهادت برسد. بالاخره شهادت و يا رحلت آيت الله ميرزا محمد تقي شيرازي كه رهبر عالي انقلاب و قيام بود اثر نامطلوبي بر روند انقلاب نهاد.
بعد از آيت الله شيرازي رهبري قيام و انقلاب به دست آيت الله شريعت اصفهاني آيت الله سيد ابوالحسن اصفهاني آيت الله ميرزا حسين نائيني آيت الله سيد محمد صدر و آيت الله سيد ابوالقاسم كاشاني افتاد و مبارزه همچنان ادامه يافت .
در اين زمان انگليسي ها از فرصت استفاده كردند و به چند شيوه توطئه آميز دست زدند تا انقلاب را مهار كنند. اولا آن ها به سرعت نيروي تازه نفس از هندوستان به عراق وارد كردندو نيروهاي خود را در اين كشور به صدها هزار نفر رساندند. ثانيا دامنه جنگ بي رحمانه و ناجوانمردانه خود را افزايش دادند و به شهرها و روستاهاي بي دفاع و به زنان و كودكان حمله وحشيانه كردند و با بمباران مناطق مسكوني و كشتار كودكان و پيران و زنان و غيرنظاميان همه اصول جنگ و نبرد را زير پا نهادند. از سوي ديگر نيرنگ هميشگي خود را در پيش گرفتند و توسط جاسوسان و عوامل مزدور خود به اختلاف افكني و بدبين كردن مردم و مبارزان به يكديگر پرداختند و با انواع تهمت ها بسيار از كساني را كه فهم دقيق و عميق نداشتند گرفتار ترديد ياس و... كردند. علاوه بر اين ها انگليسي ها با بستن راه ها و جلوگيري از نقل و انتقال كالا و آذوقه فشار بر مردم را مضاعف كردند و به شدت به تخريب و از بين بردن منابع مالي و معيشتي مردم پرداختند. حتي آن ها به انهدام زراعت و باغات عراق مشغول شدند. پيش آمدن چنين اوضاعي نبرد با متجاوزان را بسيار دشوار كرده و تامين سلاح آذوقه و ... بسيار مشكل شده بود. خلاصه اين كه مجموعه عوامل ياد شده سبب گرديد انقلاب اسلامي عراق براي رسيدن به نتيجه نهايي كه اخراج بيگانگان و تشكيل حكومت اسلامي در عراق بود راه دشواري را طي كند. سرانجام اين انقلاب چنان تاثيري بر روند اوضاع عراق نهاد و چنان ترسي در دل متجاوزان انداخت كه آن ها تقريبا يك سال پس از آغاز انقلاب مجبور شدند در ظاهر كشور عراق را به عنوان يك كشور مستقل به رسميت بشناسند. و بدين ترتيب عراق اولين كشور عربي مي باشد كه پس از جنگ جهاني اول به استقلال دست يافت .
علي وزوايي
در فتواي حماسي آيت الله ميرزا محمدتقي شيرازي آمده است : مطالبه حقوق بر عراقي ها واجب است و بر آنان واجب مي باشد ضمن ابراز درخواستهاي خويش رعايت آرامش و امنيت را بنمايند و در صورتي كه انگليس از پذيرش درخواستهاي مردم خودداري كند توسل به قوه دفاعي جايز است .
انقلاب تابستان 1299 ملت عراق عليه تجاوز انگليس چنان تاثيري بر روند اوضاع عراق نهاد و چنان ترسي در دل متجاوزان انداخت كه آنها تقريبا يك سال پس از آغاز انقلاب مجبور شدند در ظاهر كشور عراق را به عنوان يك كشور مستقل به رسميت بشناسند. بدين ترتيب عراق اولين كشور عربي بود كه پس از جنگ جهاني اول به استقلال دست يافت .
سربازان انگليس براي مهار انقلاب تابستان 1299 عراق جنايتهاي زيادي مرتكب شدند. شهرها و روستاهاي بي دفاع را بمباران كردند زنان و كودكان و پيران را كشتند توسط جاسوسان و عوامل خود به اختلاف افكني و بدبين كردن مردم و مبارزان به يكديگر پرداختند قحطي مصنوعي به وجود آوردند از نقل و انتقال كالا جلوگيري كردند و ...