روزنامه جمهوري اسلامي 10/04/1382 صفحه هنر و ادبيات

  • آثار نگارگري در مركز فرهنگي ـ هنري صبا
  • ابركوه منزلگاه كاروانيان جاده ابريشم
  • چند خبر از ميراث فرهنگي ابرقو
  • *****
    آثار نگارگري در مركز فرهنگي ـ هنري صبا




  • مراسم افتتاح نمايشگاه آثار نگارگري مجيد مهرگان و مهين افشان پور با حضور اساتيد و هنرمندان نقاشي و نگارگري مطبوعات و رسانه و علاقه مندان و دانشجويان هنر در مركز فرهنگي ـ هنري صبا برگزار شد.


    به گزارش روابط عمومي فرهنگستان هنر در اين نمايشگاه با حضور اساتيدي چون گنجينه ارژنگ جمال پور شريف زاده هراتي علمي و .... افتتاح شد 26 اثر از مجيد مهرگان و 59 اثر از مهين افشان پور در معرض ديد عموم قرار داده شده است .



    مجيد مهرگان از جمله نگارگراني است كه از محضر استاد فرشچيان كسب فيض نموده است . استاد فرشچيان در مقدمه مجموعه برگزيده نگارگري مجيد مهرگان درباره او آورده است : « مجيد مهرگان سالهاست كه در راه بي انتها و پرفراز و نشيب هنر نقاشي ايران با گامهايي استوار و عشق شورمندانه مراحل گوناگوني را در وادي هنر در نورديده و باخلق آثار تحسين برانگيز به استادي رسيده است » .


    محمد مهدي هراتي رئيس كميته نگارگري گروه هنرهاي تجسمي فرهنگستان هنر و مدرس دانشگاه در آيين افتتاح اين نمايشگاه ضمن مغتنم برشمردن اين نمايشگاه در مركز فرهنگي هنري صبا درباره مجيد مهرگان گفت : « مهرگان از جمله نگارگراني است كه آثارش در زمينه هاي مختلف و به تناسب موضوع از ويژگي هاي خاصي برخوردار است . از ويژگيهاي كار ايشان مي توان به قلم گيري هاي متداخل در اثر اشاره كرد ايشان در آفرينش يك اثر به جاي يكبار چندين بار قلم گيري مي كنند. » استاد هراتي افزود : « مهرگان تصويرگر تاريخ ايران است و لحظه لحظه تاريخ ايران در آثار ايشان وجود دارد. او وقتي مضمون را انتخاب مي كند به طبع آن قالب ها ابزار و تكنيك را هم بر مي گزيند. »
    مهين افشان پور هم كه چون مجيد مهرگان داراي مدرك درجه يك هنري (دكتري هنر) در رشته مينياتور است از اساتيد و مدرسان دانشگاه به شمار مي آيد. او درباره دوره شاگردي خود در محضر استادان فن مي گويد : « من براي كسب فيض با دنيايي از سوژه هاي مختلف به سراغ استادان آن زمان مي رفتم . فضاي گسترده تري در قلمرو خيال نياز داشتم تا احساس و تفكر خود را با اين فضا منطبق كنم » . وي درباره آثار موجود خود در موزه هاي مختلف مي افزايد : « 3 اثر هنري از من در سال 55 به سورينام فرستاده شد . يك اثر هنري در موزه صاحبقرانيه تهران از من موجود است . يك اثر ديگر هم در موزه صنايع دستي و اثر ديگري هم در موزه هنرهاي معاصر از من به نمايش گذاشته شده است » .
    عبدالمجيد شريف زاده عضو گروه هنرهاي سنتي فرهنگستان هنر و دبير علمي همايش بين المللي كمال الدين بهزاد درباره مهين افشان پور و آثارش ضمن بيان اينكه افشان پور با الهام از مكتب اصفهان و رضا عباسي آثارش را شكل مي دهد گفت : « بازگشت و الهام از ادبيات ايراني به وضوح در آثار ايشان هويدا است و اصولا حضور خيال هنرمندانه به عنوان اساسي ترين نكته در آثار يك هنرمند در كارهاي ايشان وجود دارد » . شريف زاده افزود : « در آثار و به ويژه رنگهاي به كار رفته در كارهاي ايشان حضور روحي ايشان در مقاطع مختلف زندگي كاملا قابل درك است . همچنين برخي از موضوعات اين تابلوها كاملا فراتر از ذهنيتي است كه به عنوان ديد طبيعت گرا از هنر مي توان تلقي كرد »
    اين نمايشگاه همه روزه جز روزهاي تعطيل از ساعت 10 الي 20 و پنجشنبه ها از ساعت 10 الي 14 در مركز فرهنگي ـ هنري صبا واقع در ميدان فلسطين نبش سينما فلسطين خيابان شهيد مظفر . پلاك 54 پذيراي عموم بازديد كنندگان خواهد بود.
    WWW.HONAR.AC.IR آدرس اينترنتي

  • *****
    ابركوه منزلگاه كاروانيان جاده ابريشم




  • ابركوه ـ خبرنگار روزنامه جمهوري اسلامي : ابركوه در فاصله 140 كيلومتري غرب يزد و در مسير اصلي يزد شيراز قرار دارد . فاصله اين شهر تا شيراز 300 كيلومتر و تا اصفهان 280 كيلومتر است . ابركوه جز فلات مركزي ايران است و در طول جغرافيايي 13 ـ17 ـ53 شرقي و عرض جغرافيايي 31 8 واقع شده است .
    اين شهر از سمت مشرق به كوههاي شيركوه منتهي مي شود و رشته كوههاي زاگرس همچون حصاري اين منطقه را در جهت جنوب و غرب احاطه كرده است . مساحت ابركوه حدود 5752 كيلومتر مربع و ارتفاع آن از سطح دريا 1500 متر مي باشد. از لحاظ آب و هوايي اين منطقه داراي تابستانهاي گرم و خشك و زمستانهاي سرد و خشك (صحرايي و نيمه صحرايي ) مي باشد. شهرستان ابركوه داراي دو بخش مركزي و بهمن و چهار دهستان است .
    از نظر تاريخي منطقه اي كه هم اكنون به نام ابركوه (ابرقو) شهرت يافته در روزگاران قديم مسير راهي بود كه شرق و غرب را به يكديگر متصل مي نمود و بنام راه ابريشم معروف بود. اهميت اين راه در اثر ترددي بود كه بين شرق و غرب و قسمتي از جنوب آفريقا و شبه جزيره عربستان انجام مي گرفت و قسمتي از اين راه نيز از ايران (حوالي ري ) مي گذشت و به بيابان كاشان مي رسيد و سپس به بيابان مركزي ابركوه كه در حاشيه آن قرار داشت وارد مي شد و به سوي كرمان و در نهايت به جانب شرق امتداد مي يافت در اواخر قرن پانزدهم ميلادي (نهم هجري ) كه راه دريايي هند توسط پرتغاليها كشف شد و تركها مستعمرات دريايي بسياري را تصرف نموده و سمرقند را به پايتختي برگزيدند عبور از اين راه كمتر شد تا اينكه در سال 1340 هجري به كلي متروك گرديد . (به نقل از كتاب راه ابريشم ).
    شهر ابركوه بارها مورد هجوم اقوام مختلف قرار گرفت . از جمله آنها مي توان حمله وحشتناك مغولان و هجوم افاغنه در سال 1135 هجري قمري را نام برد كه آسيب فراواني به آثار و ابنيه هاي تاريخي منطقه وارد كرد. حكيم ابوالقاسم فردوسي در شاهنامه اش از اين شهر به عنوان جاي پاي پهلوانان و حماسه سازان ايران باستان و رونق بازرگاني در اين شهر حكايت مي كند. هنوز نام تعدادي از دهستانهاي اين شهرستان واژه هاي اصيل فارسي است . واژه هايي چون « اردي مهرآباد اسفندآباد تيزك ميم فريادون كاسه رود و ... » كه بيانگر اصالت و قدمت ديرينه اين شهرستان كهنسال است .
    نقش ابركوه در ايجاد حلقه هاي مواصلاتي و ارتباطي نقاط مختلف هم بعد تاريخي و هم ارزش امروزي دارد. از يك سو مسيري كه در زمان پادشاهي داريوش هخامنشي پاسارگاد (در نزديكي شيراز) را به خراسان متصل مي ساخته از ابركوه مي گذشته است و معروفيت جاده ابريشم نيز در عبور از اين منطقه زبانزد است . از سوي ديگر در موقعيت امروزي شهرستان ابركوه استانهاي خراسان سيستان و بلوچستان كرمان و هرمزگان را به استانهاي فارس بوشهر كهكيلويه و بويراحمد اصفهان خوزستان و همچنين منطقه غرب كشور متصل مي كند.
    شهرستان ابركوه گنجينه اي از معماري سنتي كويري كشورمان است كه بيش از 250 اثر تاريخي را در خود جاي داده است . آثاري كه از ديرباز بر تارك اين سرزمين كهن مي درخشد و خود سندي است بر اوراق افتخار اين مرز و بوم كه تعداد 19 اثر آن در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است و تحت قوانين خاص حفاظت و نگهداري مي شود. اين آثار گرانبها بيش از همه بر اهميت و بالندگي شهرستان ابركوه مي افزايد. آثاري كه بعضا منحصر به فرد است .
    آثاري نظير مسجد جامع شهرستان ابركوه با محراب گچبري بسيار عالي است . اساس اين بنا به صورت چهار ايوان و حياطي مستطيل شكل و داراي دهليزها شبستانها و متعلقات ديگر است . قسمتهايي از مسجد جامع ابركوه مربوط به قبل از اسلام و قسمتهايي هم مربوط به دوره سلجوقي و حكمراني مغول مي باشد كه تاريخ 738 هجري در آن نقش بسته است و در پايان سلطنت ابوسعيد ايلخاني مرمتهاي اصلي بنا صورت گرفته است . همه بناي مسجد جامع از خشت خام و گل ساخته شده و از نظر سبك ساختماني از بناهاي چهارايواني است . از ويژگيهاي مهم بنا دو محراب آن است محراب بزرگ يا اوليه مسجد همانند بناهاي مغولي ساخته شده است و با جهت قطب مغناطيسي شمال 47 درجه اختلاف دارد . به منظور اصلاح محراب اوليه محراب دومي ساخته شده است كه اين محراب به قدري قبله سابق را اصلاح مي كند. اين مسجد به شماره 197 در تاريخ 1312 5 9 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .
    ديگر اثر تاريخي شهرستان ابركوه مسجد بيرون « قدمگاه علي بن موسي الرضا(ع ) » است اين مسجد شامل دو ايوان با حياط مركزي است . ايوان غربي به گنبد خانه اي كه از داخل مربع و از خارج نيم دايره است متصل مي باشد. زيرسازي گنبد و قرينه هاي آن و همچنين پوشش ايوانها و دو رواق به شيوه « پارتي » « اشكانيان و ساسانيان است » . تنها اثر مسجد كتيبه اي بر روي كاشي معرق به رنگ سفيد بر زمينه لاجوردي در سه رشته خط نسخ به عرض 65 سانتي متر و طول 5 متر است . سه ديواره سر در كوچك خارجي را پوشانيده است و درست در زير پاكار قوسي قرار گرفته است كه از آن اطلاعات تاريخي بدست مي آيد. خط نسخ آن از انواع خطوط كتيبه اي افريزي مسجد گوهرشاد كه در سال 820 و 821 هجري قمري (1437 و 1438 ميلادي ) ساخته شده است . اين مسجد قدمگاه امام علي بن موسي الرضا(ع ) از سفر مدينه به مرو مي باشد. مسجد بيرون به شماره 2170 در تاريخ 1377 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .
    گنبد عالي از قديمترين و مستحكمترين اثر تاريخي شهرستان ابركوه است و مقبره امير عميدالدين شمس الدوله ابن علي هزار اسب از امراي ديالمه مي باشد كه به دستور فرزندش فيروزان در سال 448 هجري ساخته شده است . اين بناي هشت ضلعي كه ديوار و سقف آن از سنگ سفيد و ملات و گچ و ساروج احداث گرديده 20 متر ارتفاع دارد و در تاريخ 1312 5 9 تحت شماره 195 در فهرست آثار ملي و تاريخي ايران ثبت شده است .
    يخچالهاي ابركوه از ديگر آثار تاريخي شهرستان به شمار مي آيند. اين يخچالها كه با مخروطي بصورت پله اي بنا شده اند در گذشته محل انبار يخ بوده اند ارتفاع اين يخچالها اغلب حدود 20 متر است و سطح آن گودتر از سطح زمين است . يخچالها داراي 4 بخش عمده حوض بند مخزن يخ ديوارهاي سايه انداز و گنبد بزرگ روي مخزن هستند. يخچال فتح آباد به شماره 6305 در زمره آثار باستاني به ثبت آثار ملي رسيده است .
    خانه قديمي صولت از جمله بيوت ارزشمند تاريخي است . اين خانه با سردري بلند و با شكوه داراي گچبريها و مقرنسكاريهاي بسيار زيباست . مساحت خانه حدود يكهزار مترمربع است كه 150 متر آن شامل حياط مركزي است و پيرامون آن عمارتي در دو طبقه و گاه سه طبقه قرار گرفته است . از خصوصيات بارز اين بنا مي توان ستونهاي تزئيني گچبري شده زيبا پركار و پرنقش و نگار كه بصورت برجسته با نقوش اسليمي گل و بوته و صفه هائي به صورت گوشواره مانند كه دور تا دور حياط را در برگرفته است نام برد كه ظرافت سليقه و هنر هنرمند را به معرض نمايش گذاشته است . قدمت خانه صولت به اوايل دوره قاجاريه برمي گردد و در آينده نزديك به عنوان موزه مردم شناسي قابل بهره برداري خواهد بود. اين بناي با ارزش به شماره 1839 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است . ساير خانه هاي ديگر از جمله خانه قيومي اميد سالار موسوي سيدعلي آقا و ... منظره اي زيبا از هنر پيشينيان است كه از دوران صفويه زنديه و قاجار است كه هر بيننده اي را مجذوب خود مي كند.
    سرو مشهور ابركوه از ديگر منابع طبيعي ابركوه است . دانشمندان عمر اين درخت كهن را بين 4 تا 8 هزار سال اعلام كرده اند كه همچنان سرسبز و با طراوت در سينه كويري ايران و حتي در زمره بزرگترين درختان دير زيست جهان قامت برافراشته است . اين درخت كهنسال داراي تنه اي با قطر حدود 4 5 متر محيط ساقه 16 متر و ارتفاع 33 متر همواره پذيراي هزاران نفر گردشگر داخلي و خارجي مي باشد. علاوه بر اين درخت درخت دوم سرو ابركوه درخت 1500 ساله بنه درخت پده و ... از جمله درختهاي دير زيست اين شهر مي باشند.
    مقبره عزيزالدين نسفي اين اثر در دوره سلجوقيان در قرن پنجم و ششم هجري بنا شده كه قسمتي از هنر معماري آن همچنان مشهود است . اين بنا داراي محراب گچبري بسيار عالي است كه با كتيبه هاي مزين گنبد علويان در همدان و مدرسه حيدريه قزوين و مسجد جامع ورامين و مقبره پيربكران در اصفهان همطراز و قابل قياس و مشتمل بر گل و بوته هاي اسليمي و ريزه كاريهاي بسيار عالي گچبري و كتيبه هاي كوفي و نسخ شيواي گچبري است و بر روي دو گل گچبري بر طرفين محراب به خط نسخ نام سازنده و تاريخ آن نوشته شده است . اين بنا نيز به شماره 205 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .
    قلعه روستاي شهر سب قلعه اي است عظيم (ارگ بزرگ ) با سر دري رفيع و آثاري از مجتمع مسكوني اهالي در گذشته كه تقريبا بلااستفاده گرديده است . هسته اوليه اين مجتمع مسكوني به دوره صفويه مي رسد. در حقيت اين قلعه با دو حصار متحدالمركز جمعا 16 برج و نيم از معدود قلعه هاي استان يزد است .
    حمام خزينه اي ملاحيدر ابركوه همچون ديگر حمامهاي ايراني داراي قسمتهاي مختلف از جمله ورودي حجره انتظار خزينه خلوتي و حمام سرد و گرم مي باشد. مصالح بكار رفته در بنا سنگ ملات و گچ آجر پخته شده و خشت خام و پوشش داخلي آن ساروج است قدمت اين حمام بيش از 300 سال مي باشد.
    در شهرستان ابركوه آثار تاريخي بسياري است كه در اين مختصر نمي گنجد و تنها به ذكر نام چند اثر ديگر بسنده مي كنيم . گنبد سنگي هك بقعه سيدون علي نقيا بقعه سيدون گلسرخي طاووس الحرمين مناره هاي نظاميه قلعه حسن خان خندق هاي قديمي آسياب هاي قديمي مسجدآقا مازاري بقعه پيرحسين و ...

  • *****
    چند خبر از ميراث فرهنگي ابرقو


  • قلعه حسن خان مهرآباد
    قلعه اي است با حصار چينه اي و چهار برج حفاظتي در چهار گوشه كه در شمال شرقي شهر مهر دشت قرار گرفته است . از ويژگيهاي مهم اين بنا برج حفاظتي استوانه اي شكل است كه در وسط قلعه احداث شده و كاربرد دفاعي داشته است . اين برج داراي چهار طبقه و پلكاني دور تا دور برج در داخل از همكف به طبقه آخر مي رسد بر روي اين برج بادگير كوچكي وجود دارد كه كانالهاي بادگير با دريچه اي به هر طبقه تعبيه مي شود. عمارتهاي چندي كه خانه هاي مسكوني قلعه نشينان بوده تخريب شده است . پرونده بنا جهت ثبت در فهرست آثار ملي ايران در دست اقدام است .
    يخچال ورودي شهر ابركوه به ثبت آثار ملي رسيد
    رئيس اداره ميراث فرهنگي شهرستان ابركوه با اعلام اين خبر افزود : يخچال ورودي شهر ابركوه در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده و تحت حفاظت سازمان ميراث فرهنگي قرار گرفته است و هرگونه دخل و تصرف در آن جرم محسوب مي شود و مرتكب مشمول مجازاتهاي قانوني خواهد بود. گفتني است از 250 اثر تاريخي شناسايي شده در شهرستان ابركوه تاكنون 20 اثر در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است و پرونده 50 اثر ديگر در دست بررسي جهت ثبت مي باشد.
    حدود 2000 مترمربع از آثار تاريخي ابركوه نقشه برداري شد
    غلامعباس خاموشي رئيس اداره ميراث فرهنگي ابركوه با اعلام اين مطلب گفت : اين بناها شامل يخچال برزن يخچال ورودي شهر يخچال روستاي هك سيدون گلسرخي خانه شريفي و مسجد حاجي قاضي است .
    خاموشي هدف از كار نقشه برداري را حفظ و احياي آثار تاريخي و جلوگيري از هرگونه تخريب آنها اعلام كرد.
    وي در ادامه افزود نقشه برداري آثار تاريخي شامل برداشت كروكي دستي اندازه گيري مقياس گذاري ترسيم رايانه اي عكاسي از بنا پلان برداري و... است و مقدمه اي براي ثبت آثار تاريخي در فهرست آثار ملي مي باشد.
    شايان ذكر است شهرستان ابركوه داراي 250 اثر تاريخي است كه تاكنون 19 اثر آن در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .