اشاره : حوزه و دانشگاه دو آشناي غريب بودند كه ساليان سال از هم دور مانده اند انقلاب اسلامي فرصتي را پديد آورد تا اين دو در كنار يكديگر قرار گيرند اطلاعات خويش را تكميل كنند و به تصحيح ديد و نظر رو آورند. در اين باب سخنان بسياري گفته شده همايش هاي متعددي برگزار و محافلي بر پا شد اما اين ايده همچنان براي تحقق كامل راه بسيار دارد.
يكي از راه هايي كه مي تواند اين وحدت را عملا تحقق بخشد ايجاد مراكزي است كه معايب دو سيستم آموزشي را كنار نهاده بر محاسن آنها بنا شود موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني از اين دست مراكز است كه با اين نگاه پديد آمده است و صفحه « حوزه و دانشگاه » در راستاي رسالت خود به معرفي اين موسسه مي پردازد.

موسسه امام خميني (ره ) از آغاز تا امروز
فعاليتهاي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره ) با تاسيس بخش آموزش موسسه در راه حق شكل گرفت . اين موسسه بيشتر فعاليتهاي خود را در ارائه خدمات فرهنگي و آموزشي به جوانان و نوجوانان و مقابله با تبليغات ضد اسلامي به ويژه تبليغات مسيحيت و ماركسيسم متمركز كرده بود.
آموزش فضلاي جوان و تربيت محقق در رشته هاي علوم انساني از ديگر برنامه هاي اين مركز بود و باعث شد تا اين مباحث در حوزه هاي علميه پربارتر و منظم تر مطرح گردد. اجراي اين برنامه ها آثار درخشاني را به همراه آورد. با توصيه امام راحل (رحمه الله عليه ) به ادامه و توسعه فعاليتهاي بخش آموزش موسسه در راه حق و تقبل هزينه آن از سوي ايشان اين برنامه ها در سطح وسيع تري ادامه يافت و به تاسيس بنياد فرهنگي باقرالعلوم انجاميد. پس از رحلت حضرت امام خميني عنايت ها و حمايت هاي بي دريغ آن عزيز راحل از سوي خلف صالحش مقام معظم رهبري حضرت آيت الله خامنه اي (مدظله ) همچنان ادامه يافت تا اين كه با كمك هاي مادي و معنوي و نظارت ايشان در سال 1374 موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره ) در محل فعلي آن تاسيس گرديد. ساختمان موسسه در زميني به وسعت هفت هزار مترمربع با 25 هزار متر مربع زيربنا در هشت طبقه بخش هاي مختلف آموزشي پژوهشي فرهنگي اطلاع رساني اداري و خدماتي را در خود جاي داده است .
جايگاه موسسه در نظام آموزشي كشور
موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره ) از نهادهاي رسمي حوزه علميه قم است كه رسميت آن در تاريخ 1374 4 20 از سوي شوراي عالي انقلاب فرهنگي به وزارت فرهنگ و آموزش عالي ابلاغ شده است . اين موسسه هم اكنون در سطح كارشناسي كارشناسي ارشد و دكتري در رشته هاي مختلف علوم اسلامي و انساني پذيراي دانش پژوه است .
اهداف
با توجه به انگيزه هاي اصلي تشكيل موسسه يعني تربيت انديشمندان متعهد و متفكر براي تحقيق تبيين و تدوين معارف اسلامي و نشر آن در سراسر جهان مهم ترين اهداف آموزشي و پژوهشي موسسه عبارتند از : 1 ـ تبيين و به كارگيري معارف اسلامي در زمينه هاي مختلف علوم انساني 2 ـ تربيت متخصصان برخوردار از آگاهي هاي كافي در زمينه هاي معارف اسلامي و علوم انساني كه صلاحيت علمي لازم را براي مقابله با انديشه هاي انحرافي و التقاطي داشته باشند 3 ـ پرورش محققان و صاحب نظراني كه بتوانند در حوزه هاي مختلف علوم انساني به پژوهش و تحقيق بپردازند. طبق اساسنامه موسسه رياست و مديريت اين مركز از سوي رهبر معظم انقلاب تعيين مي شود. در حال حاضر اين مهم از سوي معظم له به حضرت آيت الله محمدتقي مصباح يزدي (دام عزه ) واگذار شده است . ايشان كه خود به عنوان يك فقيه فيلسوف متفكر و صاحب نظر مسايل اسلامي شناخته شده است از دير باز با مسايل و مشكلات حوزه هاي علميه آشنايي داشته و با ارائه طرح آموزشي بلند مدت و پي گيريهاي مستمر آن نقش اساسي در تاسيس و راه اندازي موسسه ايفا نموده اند.
هيات علمي
موسسه آموزش و پژوهش امام خميني (ره ) در اصل نهادي علمي آموزشي و پژوهشي است . حضور بيش از هفتاد عضو هيات علمي آموزشي و پژوهشي در كنار ساير استادان و مديران متعهد و متخصص گروه هاي دوازده گانه موسسه از حوزه و دانشگاه پشتوانه علمي مستحكمي را براي اين نهاد حوزوي بوجود آورده است .
بخش آموزشي
هم اكنون بيش از هشتصد دانش پژوه در مقاطع كارشناسي كارشناسي ارشد و دكتري در دوازده رشته از علوم انساني :
1 ـ علوم قرآني 2 ـ اديان 3 ـ فلسفه 4 ـ كلام 5 ـ حقوق 6 ـ روانشناسي 7 ـ علوم تربيتي 8 ـ علوم سياسي 9 ـ اقتصاد 10 ـ جامعه شناسي 11 ـ تاريخ 12 ـ مديريت مشغول به تحصيل هستند و تاكنون در مقطع كارشناسي ارشد بيش از ششصد پايان نامه تدوين و دفاع شده است . هم چنين بيش از هفتصد نفر در مقاطع كارشناسي و كارشناسي ارشد فارغ التحصيل شده اند و مدرك آنان با تائيد وزارت علوم براساس مقررات صادر گرديده است .
برنامه آموزشي
برنامه درسي موسسه در هر سه مقطع از سه بخش زير تشكيل شده است :
1 ـ دروس اصلي حوزه (فقه و اصول ) 2 ـ درس هاي اصلي رشته هاي علوم انساني 3 ـ دروس معارف قرآن و فلسفه .
آموزش نيمه حضوري
به منظور پاسخ گويي به درخواست هاي فراوان طلاب و روحانيون سراسر كشور براي استفاده از برنامه هاي آموزشي موسسه برنامه ريزي هاي گسترده اي صورت گرفته تا طلاب ساكن شهرستان ها نيز بتوانند از برنامه هاي موسسه استفاده كنند. به همين منظور مركز آموزش غير حضوري تاسيس گرديد و برنامه هاي آموزشي از راه دور و با استفاده از نوار كتاب و جلسات متناوب درس در نقاط مختلف برگزار شد. در حال حاضر حدود چهار صد دانش پژوه در سراسر كشور ضمن آن كه دروس حوزوي خود را مي گذرانند از برنامه هاي رسمي اين مركز نيز بهره مي برند. همچنين به منظور پاسخ گويي به درخواست هاي مكرر جوانان به فراگيري علوم اسلامي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره ) از سال 1380 يك دوره ويژه الاهيات و معارف اسلامي ارائه كرده است . و داوطلبان پس از شركت در آزمون ورودي اين دوره را به صورت آموزش از راه دور طي مي كنند. به فارغ التحصيلان اين دوره صرفا گواهي داخلي داده مي شود. اكنون تلاش هاي در حال انجام است تا اين دوره با هماهنگي وزارت آموزش عالي و دانشگاه پيام نور به صورت رسمي اجرا گردد.
طرح ولايت
با نظر مساعد و حمايت مقام معظم رهبري و مسئوليت حضرت آيت الله مصباح يزدي و فرماندهي كل سپاه پاسداران انقلاب اسلامي دوره آموزش مباني انديشه اسلامي در دو دوره مقدماتي و تكميلي ويژه استادان دانشجويان و طلاب بسيجي سراسر كشور از تابستان سال 1375 شروع شده و تاكنون به حول و قوه الهي هر ساله برگزار گرديده است .
در اين طرح از سال 1375 تاكنون بيش از شش هزار استاد دانشجو و طلبه از تمامي مناطق كشور اين دوره ها را گذرانده و منشا آثار ارزشمند در جامعه و به ويژه در دانشگاه ها بوده اند.
پيوند حوزه و دانشگاه
موسسه آموزشي پژوهشي امام (ره ) به لحاظ دو بعدي بودن برنامه و حضور استادان حوزه و دانشگاه و فعاليت هاي چشم گير حوزوي و دانشگاهي بارزترين مصداق وحدت ميان حوزه و دانشگاه است .
فارغ التحصيلان موسسه پس از كسب توانايي هاي لازم با توشه اي مضاعف در عرصه هاي علمي و فرهنگي دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي كشور حضور مي يابند و بدين سان اين دو نهاد مقدس با همكاري يكديگر در جهت اعتلاي فرهنگ اسلامي گام برمي دارند.
بخش پژوهش
پژوهش و تحقيق در راستاي استخراج تبيين و نشر معارف ديدگاه ها و ارزش هاي اسلامي در قلمرو حوزه هاي علوم انساني از اركان و اهداف بنيادين موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره ) است .
در راستاي اين هدف و سياست هاي كلي موسسه معاونت پژوهش با همكاري نزديك به يك صد محقق و عضو هيات علمي به پژوهش هاي بنيادين و كاربردي مي پردازند. قلمرو فعاليت اين معاونت سه حوزه را دربرمي گيرد.
الف ) فعاليت هاي پژوهشي
1 ـ مديريت پژوهش : اين مديريت عهده دار سامان دهي تحقيقات مختلف و ترجمه متون مورد نياز گروه هاي مختلف است و تا آخر سال 81 حدود پنجاه اثر تحقيقي و ترجمه منتشر كرده و نزديك به سي طرح در دست اجرا دارد.
2 ـ مديريت تدوين متون : تهيه متون درسي آموزش حضوري و غيرحضوري و فوق برنامه و تنظيم و تدوين آثار استادان موسسه در اين مديريت انجام مي شود و تاكنون بيش از صد جلد كتاب از آثار استاد مصباح يزدي و برخي از اساتيد ديگر تدوين شده و تعداد قابل توجهي نيز در دست تهيه است .
ب ) تربيت محقق
انجام اين مهم بر عهده اداره گروه هاي كارورزي است .
هم اكنون 13 گروه كارورزي در حال گذراندن دوره هستند و سه گروه با اتمام موفقيت آميز دوره به انجام تحقيقات و اجراي طرح هاي مصوب اشتغال دارند.
همچنين واحد كارورزي ترجمه در راستاي ارتقاي سطح علمي و تقويت مهارت هاي محققان تاكنون هفت دوره كارورزي انگليسي و عربي برگزار نموده است .
ج ) همايش هاي علمي
بخش تربيتي ـ فرهنگي
به منظور تقويت و بهبود امور تربيتي و فرهنگي دانش پژوهان كارمندان و خانواده هاي آنان معاونت فرهنگي با تشكيل مديريت هاي تربيتي ـ فرهنگي سنجش و ارزيابي واحدهاي مشاوره تربيت بدني اردوها و مراسم تربيت مربي و تهيه نشريات داخلي رسالت خود را انجام مي دهد.
مديريت فرهنگي
اين مديريت در سه واحد ذيل به ارايه خدمات مشغول است .
امور فرهنگي
دايركردن نمايشگاه هاي متعدد برپايي همايش هاي مختلف برگزاري جلسات پرسش و پاسخ و بخش بروشورهاي اخلاقي اجتماعي و سياسي بخشي از فعاليت هاي اين بخش است . همچنين برگزاري كلاس هاي آموزشي مسابقات قرآني و كتاب خواني اجراي برنامه هاي ويژه مناسبت هاي مختلف برپايي مراسم سرور و سوگواري در اعياد و وفيات از ديگر وظايف اين واحد است .
امور فوق برنامه
وظيفه نشاط بخشي پويايي تحرك و تنوع و سلامت و شادابي دانش پژوهان و كارمندان برعهده واحد فوق برنامه است . براين اساس اردوهاي يك روزه و طولاني مدت و برپايي برنامه هاي ورزشي و خدمات رساني به اين عزيزان در فعاليت هاي واحد فوق برنامه گنجانده شده است .
واحد فعاليتهاي دانش پژوهي
اين واحد با هدف شكوفاساختن استعدادهاي درخشان دانش پژوهان آشكارساختن خلاقيت ها و توانايي هاي پنهان آنان و جذب و جهت دهي و همياري اين عزيزان در فعاليت هاي فرهنگي كوشش مي كند.
مديريت سنجش و ارزيابي
شناسايي استعدادهاي نهفته و بالقوه در موسسه و معرفي ايشان به ساير بخش ها از جمله فعاليت هاي ضروري و در عين حال ظريفي است كه در اين بخش انجام مي شود.
واحد مشاوره
واحد مشاوره عهده دار ارايه راهنمايي و خدمات مشاوره اي در زمينه هاي تحصيلي تربيتي فرهنگي رواني و خانوادگي به دانش پژوهان كارمندان و خانواده هاي ايشان و انتشار جزوات و تك نگاره ها در موضوعات فوق مي باشد.
واحد تربيت مربي
اين واحد فعاليت خود را از سال تحصيلي 80 ـ 81 در دو بخش خواهران و برادران شروع كرده و براي مدت يك سال و طي 16 واحد آموزشي و تربيتي به تربيت مربيان تهذيب و اخلاق اهتمام مي ورزد و پس از آن زمينه فعاليت هاي تربيتي ايشان را در مدارس حوزه علميه فراهم مي سازد.
واحد تهذيب و اخلاق
برگزاري جلسات اخلاق در خانواده برگزاري اردوهاي تربيتي و سياحتي انتشار جزوات و تك نگاره هاي تربيتي و اخلاقي تهيه نمايشگاه هاي تربيتي تشكيل جلسات تهذيب و اخلاق براي دانش پژوهان سال اول برگزاري جلسات كميته تهذيب و اخلاق موسسه حضور مربيان و تدوين جزوات كاربردي تربيتي ويژه طلاب علوم ديني از جمله فعاليت هاي اين واحد است .
بخش اطلاع رساني و امور بين الملل
اين معاونت بر آن است كه در راستاي سياست موسسه در امر اطلاع رساني در داخل و خارج كشور و با استفاده بهينه از تكنولوژي روز به انجام وظيفه بپردازد.
كتابخانه و مركز اسناد
كتابخانه موسسه با بيش از 46000 كتاب فارسي و عربي و قريب به 15000 كتاب لاتين و اشتراك بيش از يك صد نشريه با استفاده از سيستم مخزن باز و طبقه بندي منابع براساس روش و بهره مندي از سيستم اماني در خدمت استادان محققان و LC دانش پژوهان موسسه است .
سمعي و بصري
اين واحد علاوه بر پشتيباني امور صوتي و تصويري بخش هاي آموزشي و پژوهشي موسسه با دارابودن استوديوي با تجهيزات پيشرفته و در راستاي تهيه و توليد برنامه هاي علمي و فرهنگي برنامه ريزي و فعاليت دارد.
رايانه
واحد رايانه موسسه با تجهيزات لازم همچون سيصدايستگاه كاري بانك اطلاعات كلاس هاي آموزش رايانه وكارگاه هاي تحقيق با هدف ترويج فرهنگ استفاده از فن آوري پشتيباني از فعاليت هاي علمي و اداري و همچنين عرضه توليدات اين موسسه در قالب نرم افزارهاي مناسب در خدمت استادان محققان و دانش پژوهان است .
روابط عمومي
تبادل تعامل و برقراري ارتباط با ساير مراكز و شخصيت ها و مجموعه هاي علمي و فرهنگي از ديگر اهداف موسسه است و در اين راستا سالانه بيش از پانزده هزار نفر از دانشجويان واساتيد و چهره هاي علمي و فرهنگي سراسر كشور از دانشگاهها مدارس و ديگر مراكز از موسسه بازديد مي كنندو از نزديك با فعاليت هاي آن آشنا مي شوند.
امور بين الملل
يكي از اقدامات شايسته موسسه ارتباط وسيع با مراكز علمي جهان است .
و در اين راستا به منظور تكميل كادر علمي موسسه و آشنايي با آخرين دستاوردهاي علمي جهان تاكنون حدود 18 نفر از فارغ التحصيلان مقطع كارشناسي ارشد موسسه جهت ادامه تحصيل در مقطع دكتري در رشته هايي كه امكان پيشرفت بيشتري در خارج از كشور داشته اند به كشورهاي انگلستان كانادا آمريكا هلند و اتريش اعزام شده اند كه اكثر ايشان با موفقيت فارغ التحصيل گرديده و به كشور بازگشته اند و تعدادي نيز مشغول ادامه تحصيل هستند.
مراكز وابسته به موسسه
الف ) دايره المعارف : اين مجموعه با هدف تدوين دايره المعارف علوم عقلي اسلامي در پنج محور فلسفه منطق كلام عرفان و اعلام فعاليت مي كند و تحقيقات گسترده اي را در اين راستا آغاز كرده است .
ب ) انتشارات : كتاب هاي تدوين شده از سوي واحد تدوين توسط انتشارات موسسه در اختيار علاقه مندان قرار مي گيرد. تاكنون اين مركز موفق به چاپ اول بيش از 120 عنوان كتاب و توزيع صدها هزار جلد كتاب در بين مخاطبان خود شده است .
ج ) نشريات : از ديگر فعاليت هاي موسسه انتشار ماهنامه علمي تخصصي « معرفت » در زمينه علوم انساني است . « هفته نامه پرتو سخن » نيز در عرصه هاي فرهنگي سياسي اجتماعي و اقتصادي فعاليت مي كند.
هـ) كانون طلوع :
اين مركز از نهادهاي علمي و فرهنگي وابسته به موسسه است كه در جهت پاسخ گويي به درخواست مراكز نهادها و سازمان هاي فرهنگي كشور در خصوص اعزام سخنرانان آشنا به مسايل روز و شبهات ديني تلاش مي كند.
فعاليتهاي موسسه آموزش و پژوهش امام خميني با تاسيس بخش آموزش موسسه در راه حق شكل گرفت . اين موسسه بيشتر فعاليتهاي خود را در ارايه خدمات فرهنگي و آموزشي به جوانان و نوجوانان و مقابله با تبليغات ضداسلامي متمركز كرده است .
موسسه آموزش و پژوهش امام خميني از نهادهاي رسمي حوزه علميه قم است كه هم اكنون در سطوح كارشناسي كارشناسي ارشد و دكتري در رشته هاي مختلف علوم اسلامي و انساني پذيراي دانش پژوه است .
انگيزه هاي اصلي تشكيل موسسه تربيت انديشمندان متعهد و متفكر براي تحقيق تبيين و تدوين معارف اسلامي و نشر آن در سراسر جهان است