بخش اقتصادي : در قسمت نخست مصاحبه با مهندس صمدي رئيس سازمان جنگل ها مراتع و آبخيزداري به علل پيشروي كوير مناطق بحراني رشد بيابان زايي عوامل تهديدكننده اراضي جنگلي و مراتع عدم هماهنگي نظرات فقهي و حقوقي در حفظ منابع طبيعي و... اشاره شد كه در اين شماره بخشي ديگر از عوامل تهديدكننده منابع طبيعي كشور بررسي مي شود. بخش دوم و پاياني مصاحبه درپي مي آيد :
آقاي صمدي به مساله جنگل اشاره كرديد و سئوال ما هم به همان سمت سوق يافته است . با توجه به اينكه همه ساله در فصول تابستان و پاييز آتش سوزيهاي متعددي در اراضي جنگلي و مرتعي كشور رخ مي دهد براي بهبود شرايط مهار آتش در جنگل ها چه امكاناتي جديدي به كار گرفته ايد ضمن آنكه چند سال است كه سازمان جنگل ها به دنبال هلي كوپترهاي اطفا حريق است كه به آن نمي رسد چرا
ث خوشبختانه وقوع آتش سوزي در جنگل هاي كشور در سالهاي اخير به شدت كاهش يافته است اما اين حوادث معمولا در چند مقطع زماني سال اتفاق مي افتد. يكي از مقاطع زماني مقاطعي است كه گياهان خشك شده ميزان رطوبت هوا كاهش پيدا كرده گرما به اوج خود رسيده باشد اراضي جنگلي آماده آتش سوزي با وقوع كوچكترين تحريكي مي شود . اين تحريك مي تواند با يك سيگار نيمه خاموش يا سايش چوب ها و برگ ها و... بوجود آيد.
براي جلوگيري از اين آتش سوزي ها ما آلان با يك سيستم ماهواره اي قرارداد داريم . اين سيستم تمامي نقاط جنگل و مراتع ها را زير پوشش دارد و اگر در هر نقطه آتش سوزي رخ دهد به ما اطلاع مي دهد و ما در كمترين زمان ممكن براي مهار آتش به آن مناطق مي رويم . خوشبختانه با بكارگيري اين سيستم سطح آتش سوزيهاي جنگلي در چند سال اخير تا سطح قابل توجهي كاهش يافته است يعني اگر قبلا سطوح آتش سوزي ما به طور متوسط 3 يا 4 هكتار بود الاذن به يك تا دو هكتار رسيده است دليل آن هم اين است كه اگر آتش سوزي را در فرصت هاي اوليه مهار كرديم خسارات آن كمتر است .
در باره نبود امكانات اطفا حريق و هلي كوپتر كه به آن اشاره كرديد متاسفانه بايد بگويم آن تفكري كه بتواند سيستم منابع طبيعي كشور را به ادوات اطفا حريق و حتي مقابله با سيل مجهز كند ضعيف است . به تعبير ديگر تجهيزات سازمان با سطح تخريبي كه انجام مي شود برابري نمي كند. متاسفانه در تعدادي از آتش سوزيها جنگلبانان و نيروهاي مردمي با حفر چاله هايي در اطراف محل آتش سوزي در صدد مهار آتش بر مي آيند . البته ما در چند سال اخير به دستگاههاي انفرادي آتش فشان تجهيز شديم .
اما همانطوري كه مي دانيد عمده آتش سوزيهاي جنگل ها و مراتع در ارتفاعات اتفاق مي افتد و در اين منطقه حمل نفر و تجهيزات و مبارزه با آتش سوزي بسيار مشكل است اين تجهيزات انفرادي براي اطفا حريق در بخشي از مناطق جنگلي جوابگو است از طرف ديگر امكاناتي كه نداريم همان هلي كوپتر است كه شما اشاره كرديد و اتفاقا بسيار هم مورد نياز هست . ما در دو سه دوره براي تهيه هلي كوپتر اقدام كرده ايم ولي در بسياري موارد مسئولان كشور ما با توجه به امكاناتي كه در بخش نظامي و انتظامي و استانداريها هست ما را بيشتر به استفاده از آن ا مكانات تشويق مي كند شايد امكانات در اين بخش ها وجود داشته باشد اما در مديريت مشكل داريم . يعني مديريت هايي كه بتوانند براي استفاده از اين تجهيزات اقدام كنند هماهنگي لازم را انجام نمي دهند.
آيا در اين عدم هماهنگي سازمان خودش را مقصر نمي داند كه قبل از بروز آتش سوزي تفاهمنامه هايي امضا شود كه هنگام بروز آتش سوزي نيازي به هماهنگي جديد نباشد
ث اين اصلا نياز به كسب تعهد ندارد چون قانون همه چيز را روشن كرده و آنها بايد براي مهار آتش سوزي و ساير حوادث در اراضي جنگلي با سازمان همكاري نمايند ولي روشي كه وجود دارد ما بايد براي عمليات پروازي و به روز كردن يادآوريها قرار دادي با نيروهاي نظامي و انتظامي ببنديم و اين عمليات پروازي را مشخص كنيم در اين قسمت بعضا مشكلاتي هم وجود دارد. ما فكر مي كنيم مسايل منابع طبيعي از جمله مسايلي است كه حفظ آن وظيفه حاكيست است و نيروهاي نظامي و انتظامي بخشي از وظيفه حاكميتي را برعهده دارند.
ببينيد وقتي خود سازمانهاي نظامي و انتظامي بعنوان عاملي در تخريب اراضي جنگلي و مرتعي مطرح هستند فكر مي كنيد حفظ اراضي طبيعي از اولويت هاي كشور هست يا خير هميشه هدف اين سازمانهاي نظامي و انتظامي ابزار را توجيه مي كند
ث ما در يكي دو سال اخير در مباحث دو طرفه اين را احساس مي كنيم كه آنها هم دوست دارند همكاري كنند ولي خواسته ها هنوز عملياتي نشده است به چند دليل : متاسفانه ما برنامه تدوين شده براي پياده كردن اين مباحث تئوري نداريم تا آرمانها را به مرحله اجرا هم در آوريم . در بحث حفاظت از اراضي جنگلي و مرتعي اين موانع تئوري طراحي شده مورد وفاق كليه مسئولين سياسي و نظامي كشور هست اما اين وفاق ملي براي مرحله اجرا تدوين نشده و به نوعي دچار ضعف است كه بايد به مرحله عمل هم برسد.
مدتهاست بحث ايجاد گارد نظامي براي حفاظت از جنگل ها و ساير اراضي طبيعي مطرح مي شود اما در عمل هيچگاه پياده نشده است آيا در اين عرصه نيروهاي نظامي فكر مي كند ايجاد گارد محافظ جنگل به نوعي دخالت در بخش حاكميتي ايجاد امنيت است يا نه مشكل ديگري همچون مسائل سياسي يا تامين اعتبار داريد
ثايجاد گارد حفاظت از جمله ضرورت هاي ملموس امروز حفظ منابع طبيعي است و درباره كليات آن هم انفاق نظر دارند و تشكيل اين گارد به مراحل پاياني كار رسيده است با ستاد فرماندهي كل قوا هم هماهنگ شده است كليه مجوزها هم دريافت شده و مجوزهايي كه با فرماندهي كه اعمال خواهد شد گارد حفاظت از جنگل در مناطق بحراني مستقر خواهد شد ولي اينكه بگوئيم مشكل سياسي است نه چنين نيست .
اين گارد شامل چه ميزان نيرو خواهند بود و دقيقا در چه مناطقي مستقر خواهند شد
ث قرار است در مرحله اول با 300 نيرو تشكيل شود كه در نهايت به 500 نيرو افزايش خواهد يافت كه وظايف حفاظت و مبارزه با قاچاق چوب آتش سوزي عمدي صيانت از جنگل ها مبارزه با بروز تخلف در حاشيه جنگل ها تخريب و... در اساسنامه سازماني گارد هست و قطعا در هر منطقه اي كه مستقر شوند از مجموعه امكانات نيروهاي نظامي و انتظامي و نيروهاي مقاومت بسيج و ساير امكانات مردمي استفاده خواهند كرد.
اتفاقا در بخش ايجاد هماهنگي بين نيروهاي نظامي و انتظامي هم اين گارد محافظ نقش مهمي ايفاد مي كند و فرمانده گارد حفاظت ادبيات برقراري ارتباط با مراكز نظامي و انتظامي را مي داند. اين گارد به نوعي حالت مبدل هنگ ها و پادگان هاي نظامي و انتظامي را به نيروهاي محافظ جنگل و مرتع هم برعهده دارد.
مشكل عدم شكل گيري را هنوز نفرموده ايد آيا امسال رقمي در بودجه براي تشكيل اين گارد پيش بيني شده است .
ث مشكل اصلي يك بحث فرماندهي است و يكي تامين بودجه لازم . براي تامين بودجه از سال قبل با سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور وارد مذاكره شديم و آنها بحث تامين هزينه ها را پذيرفتند اما در بودجه امسال رقمي براي آن پيش بيني نكرده اند.
مي خواهم از فرهنگ عمومي صحبت كنم و اينكه شركت هاي بهره بردار از جنگل را بعنوان حرمت شكنان تعرض به جنگل معرفي نمايم . بوميان و جنگل نشينان شركت هاي بهره بردار را پيشگامان تخريب جنگل از بعد فرهنگ عمومي مي شناسند شايد سازمان از لحاظ علمي بر اين باور باشد كه استفاده از جنگل در حد معقول براي حفاظت ضروري است و هر درختي عمري شناخته شده دارد كه مي توان در موعد مشخص آن را قطع كرد اما اين كار با تبليغات كافي نزد افكار عمومي همراه نبوده و مردم فكر مي كنند چگونه يك فرد غير بومي با مجوز سازمان مي تواند درختان را قطع كند اما آنها كه بومي هستند يا در حاشيه جنگل زندگي مي كنند نمي توانند از اين امكانات سود ببرند و در يك حالت لجبازي با سازمان با متخلفان همكاري مي كنند براي تعديل اين ناهنجاري اجتماعي در حوزه جنگل و مرتع چه كار بايد انجام داد
ث من فكرمي كنم درباره مساله اطلاع رساني كه اشاره كرديد ضعيف عمل كرده ايم بسياري از مباحث ما كه اتفاقا اولويت كاري سازمان هم بوده در بخش اطلاع رساني مطرح نشده و بعضي از مسايلي كه از ديد جامعه مسايل ضد ارزش تلقي مي شده به صورت بعد اصلي فعاليت ها توجه نشده است .
بايد عرض كنم كه ما به جنگل بعنوان يك منبعي نگاه مي كنيم كه اين منبع متعلق به ما نيست وديعه اي است در اختيار ما كه متعلق به نسل هاي آينده هم هست و از ديد حفظ منافع عموم به آن مي نگريم . بنابراين ما براي اينكه بتوانيم ديدگاه حفاظت از منابع طبيعي پايه را مبنا قرار دهيم بايد مديريت جنگل را مهمترين مساله بدانيم . كه اولين راهبرد مديريت حفاظت است يعني ما به دليل موقعيت جغرافيايي خشك و نيمه خشك در كشور احيا جنگل در ايران به سختي صورت مي گيرد. بنابراين عقل سليم و منطق به ما حكم مي كند كه در مرحله اول بايد درست حفاظت كنيم .دوم بايد مساله احيا در اولويت باشد يعني اگر يك منطقه اي پيدا كرديم كه شرايط رويش داشته باشد بايد آنجا را احيا كنيم . سوم بايستي عمليات اصلاحي انجام دهيم و مرحله آخر در مديريت جنگل اگر احساس كرديم كه بقا و دوام آن مجموعه مي تواند تضمين شود بهره برداري مشكلي ندارد.
ما اكنون در سطح كشور 12 ميليون و 400 هزار هكتار جنگل طبيعي داريم كه در اين آمار جنگل هاي دست كاشت به حساب نيامده است و هر اطلاعاتي كه خارج از اين آمار باشد اشتباه است و آمارهاي در اختيار دفاتر سازمان ملل را هم ما در اختيار آنها قرار داده ايم .
در چنين شرايطي به يقين مي گويم جنگل مناطق تحت مديريت به مراتب بهتر از مناطقي كه مديريت نشده حفظ شده است و دقيقا به همين دليل است كه من در اينجا مي گويم و به هيات دولت هم گزارش كرده ام كه من نگران جنگل هاي شمال نيستم . هم از لحاظ همكاري و همفكري و حساسيت افكار عمومي و هم با اجراي مديريت جنگل وضعيت بسيار مثبتي راشاهد هستيم . اما به مساله اي اشاره كرديد در باره بوميان من اين سئوال را مطرح مي سازم كه آيا جنگل فقط مربوط به مردم شمال كشور است يا به گونه اي ديگر مگر نفت فقط مربوط به مردم مناطق نفت خيز كشور است يقينا جواب غير از اين است اين دارائي هاي ملت ايران است و تك تك مردم در آن سهم دارند. البته اين كار نيز نياز به فرهنگ سازي دارد همچنانكه ما هم وظايفي در قبال آنها داريم كه همانند مناطق ساير كشور بايد سوخت لازم را در اختيار بوميان و جنگل نشينان قراردهيم . تا آنها مجبور نباشند براي تامين سوخت از چوب جنگل استفاده كنند. ساير خدمات بهداشتي و درماني را همانند مردم شهرها بايد براي آنها هم فراهم شود اين وظيفه دولت است .
همچنانكه گفتم نگراني ما ازجنگل هاي شمال به حداقل رسيده است و به همين دليل هم مي خواهيم همه ما را نقد كنند و اشتباهات جزيي و كلان را به ما گوشزد نمايند و يقينا به اين مساله اعتقاد داريم كه اگر الان تحمل نقد را نداشته باشيم آيندگان ما را لعن خواهند كرد. اما فراموش نكنيم نگراني ما درباره ساير منابع طبيعي بطور كامل وجود دارد.
آقاي صمدي آيا جنابعالي نظارتي بر عملكرد زير مجموعه سازمان در بخش حفاظت از اراضي جنگلي مراتع از مديران گرفته تا جنگلبانان داريد منظورم پليس يا كميته برخورد با متخلفان در بدنه سازمان است .
ثبله چنين كميته اي وجود دارد اما ما بايد تفكر را از تشخيص فرد محوري به قانون محوري تغيير دهيم در قانون محوري مبناي تصميم گيري مديران قانون است نه نظر شخصي . و يك سلسله استانداردهايي تدوين شده است كه تفاوتي نمي كند اين مدير چه كسي است هر كه باشد بايد قانون را رعايت كند اگر خلاف قانون رفتار كرد در هر زماني تخلفات آشكار خواهد شد و حتي مسئول نمي تواند بر زير مجموعه خودفشاري وارد آورد كه خلاف قانون عمل كنند. ضمن آنكه قانون حفاظت داريم كه اخيرا هم اصلاحيه آن را به هيات دولت فرستاديم چون معتقد بوديم دچار ضعف هاي فراواني بوده است . در اين اصلاحيه ما قانون فعلي را كه مربوط به چند سال پيش است تكميل كرده ايم در مورد پليس ويژه بنده هم در بدنه سازمان و هم خارج از آن نيروهاي ويژه اي دارم كه اطلاعات دقيقي از تمامي مراكز استانها برايم مي آورند.
من اصل وجود تخلف را نفي نمي كنم كما اينكه در همه دستگاهها هم چنين مواردي وجود دارد ولي همينكه افراد احساس كنند نيروهاي نظارتي بر عملكرد آنها اشراف دارند قانون را رعايت مي كنند. اين مساله براي بنده هم هست و تفاوتي نمي كند به هر حال دستگاههاي نظارتي ديگري هم آشكار و نهان بر عملكرد من نظارت و اشراف دارند و حتي بنده به عنوان رئيس سازمان نبايد و نمي توانم از قانون تخلف كنم .
البته ما سيستم هوشمند غير رسمي هم داريم و اخيرا در يكي از مديران ادارات شهرستانها درباره يك قضيه اي تخلف كرد اين خبر مستقيما به بنده رسيد و رسما به مدير مافوق او اعلام كردم نامبرده بنويسد اين توافق خلاف قانون است . مدير او پس از چند روز نوشته با توجه به اينكه اشكال دارد قرارداد لغو شود كه من آن را هم قبول نكردم و گفتم بنويسد خلاف قانون عمل كرده ام در غيراينصورت استعفاي خودت را هم بنويس مدير نوشته است به دليل اينكه خلاف قانون عمل كرده ام قرارداد لغو شود.
درجاي ديگر مسئول ما روي يك درختي نظر داده و بدون مجوز اقدام كرده است . قبل از اينكه مدير مافوق او اطلاع داشته باشد من مطلع شدم و به مديرش زنگ زدم و اصل قضيه را تعريف كردم آنها هم بررسي كردند و گفتند درست است و با متخلف برخورد قانوني شده است .
البته من هم نيروهاي خود را ا فراد امين و درستكار مي شناسم ولي وظيفه قانوني و سازماني ايجاب مي كند هر گونه تخلف حتي سهوي جلوگيري كنيم .
صنعت در جنگل واژه اي ناهمگون و نامناسب است آيا شما اجازه مي دهيد در غالب صنعت و استفاده از معادن جنگل ها را تخريب كنيد آيا مي توانيد با تخلفات وزارتخانه ها و سازمانها مقابله كنيد
ث اين بخش هم از مشكلات عمده سازمان ما است ما البته با وزارت صنايع و معادن درباره اراضي جنگلي تفاهم داريم و يعني قانون اين مساله را روشن كرده است كه اگر قرار است معدني واگذار شود يا كارخانه اي احداث شود بايد مجوز قانوني از سازمان اخذ گردد ولي متاسفانه در مورد مراتع قانون ضعف دارد و ما دراين مورد با اشكال عمده اي مواجه هستيم مراتع ما در مرحله اكتشاف بشدت تخريب شده است در حاليكه ممكن است بعد از نرسيدن به حد نصاب صرفه اقتصادي عليرغم تخريب مرتع كاشف معدن آن منطقه را رها كند. اما مخروبه اي روي دست ما مي ماند.
البته به دنبال آن هستيم كه آئين نامه يا قانون معادن را اصلاح كنيم .
در مورد ساير وا گذاريها مساله خيلي وسيع است ما براي اينكه اراضي كشور را خارج از حوزه شهر و روستا در اختيار داريم طبيعتا نيازهاي معمول كشور ما را بايد تامين كنيم اين طبيعت كار است و نمي توانيم مخالفت نمائيم . و مشكل ما اين است كه هميشه مناطق خوش آب و هوا متقاضي دارد كه در بحث آمايش سرزمين ويژگي هاي دقيق هر كيلومتر مربع خاك كشور مشخص مي شود.
وي در مورد تجاوز و تخريب هايي كه اشاره كرديد از سوي وزارتخانه و سازمانها و مراكز نظامي و انتظامي صورت گرفته است . و حتي برخي از مراجع كه از قوانين موجود كشور به نوعي ديگر برخورد كرده اند مشكلات را تشديد مي كنند كه براي رسيدن به حد ايده آل راه طولاني در پيش داريم يكي از موارد همين مطبوعات و رسانه ها هستند كه مي توانند به نفع اراضي جنگلي مراتع و تمامي اراضي طبيعي كشور مستمرا حساس باشند و پيگيري نمايند.
با تشكر از اينكه وقت خودتان را در اختيار ما قرار داده ايد.
ث من هم به نوبه خود از تلاش شما و همكارانتان در روزنامه جمهوري اسلامي سپاسگزارم .
با بكارگيري سيستم هاي ماهواره اي اطفا حريق تمامي نقاط جنگل ها و مراتع كشور تحت نظر است تا حدي كه در سالهاي اخير وقوع آتش سوزي دامنه دار در اراضي جنگلي و مرتعي كشور به حداقل رسيده است .
در بخش حفاظت و صيانت از جنگل ها و اراضي طبيعي اعلام هماهنگي وزارتخانه ها و سازمانها از مرحله « نظر موافق » خارج نشده و « وفاق ملي » مورد نظر به مرحله « عمل » نرسيده است .
تشكيل گارد ملي حفاظت از منابع طبيعي به مراحل پاياني كار رسيده است و در صورت تامين بودجه از سوي دولت گارد حفاظت با هماهنگي نيروهاي نظامي انتظامي و بسيج در مناطق بحراني مستقر خواهند شد.
با توجه به حساسيت فرهنگ عمومي از وضعيت جنگل هاي شمال كشور نگران نيستيم و تخريب اين اراضي به سمت صفر نزديك مي شود.
سطح جنگل هاي طبيعي كشور هم اكنون بدون درنظر گرفتن جنگل هاي دست كاشت 12 ميليون و 400 هزار هكتار است و آمارهاي ديگر اشتباه است .
اصلاحيه قانون حفاظت از جنگل ها و منابع طبيعي به هيات دولت ارسال شد.
درباره واگذاري اراضي مرتعي براي كشف معدن دچار مشكلات فراواني هستيم زيرا حتي در مرحله اكتشاف معدن هم بسياري از اراضي مرتعي به مخروبه تبديل مي شود.