قسمت اول
بخش اقتصادي : خوشبختانه در دهه اخير رويكرد جديد حفاظت از منابع طبيعي جنگل ها مراتع و محيط زيست در جامعه ما بحث روز و مهمي شده است كه خود مايه اميدواري براي صيانت از مجموعه منابع طبيعي كشور است اما وسعت تعددي و تخريب اراضي طبيعي به انحا مختلف آنچنان زياد است كه همانند حفظ محيط زيست هر سال موانع و مشكلات جديدي پيش روي مسئولان بخش هاي مختلف حفاظت و حراست از منابع طبيعي كشور ظاهر مي شود.
در راستاي آشنايي با برخي از موانع و مشكلات از جمله پيشروي كوير بيابان زايي عدم موفقيت طرح تعديل دام و مرتع موازي كاري در واگذاري اراضي جنگل و مراتع به طرح هاي عمراني و صنعتي عدم هماهنگي اصول شرعي و قانوني در حفظ جنگل ها و مراتع و... همچنين عملكرد سازماني مسئول در صيانت از اراضي طبيعي خارج از حوزه شهر و روستا با مهندس محمد صمدي رئيس سازمان جنگل ها مراتع و آبخيزداري كشور به گفتگو نشسته ايم .
ايشان مسئوليت خود را از نخستين روزهاي انقلاب اسلامي در معاونت كشاورزي جهاد سازندگي دليجان آغاز كرده است و پس از آن عضو شوراي مركز جهاد در اراك بعد قائم مقام كميته كشاورزي كشور معاونت كشاورزي و دام وزارت جهاد كشاورزي و... بيشتر قائم مقام سازمان جنگلها و مراتع بوده است .
متن ذيل ماحصل گفت و گوي ما است :
جمهوري اسلامي : جناب آقاي صمدي با تشكر از جنابعالي اولين سئوال را مي خواهم درباره يكي از مهجورترين بحث ها در مطبوعات و رسانه ها مطرح نمايم و آن هم مساله كوير گسترش اراضي كويري و بيابانزايي است تا حدي كه هم اكنون حدود 13 استان كشور به نوعي مورد هجوم شن هاي روان كويري قرار دارند براي مهار كوير چه كارهايي انجام شده است آيا در كنار سرزمين خشك و داراي اراضي كويري وسيع فلات ايران مي توان براي مهار اين هيولاي طبيعي چاره اي درست انديشيد
ث بسم الله الرحمن الرحيم . به نظر من براي انقياد اين هيولا كه شما نام برديد اول بايد كوير را بشناسيم و تفاوت هاي آن را با بيابان مورد توجه قرار دهيم . كوير منطقه اي است كه هيچ رستني در آن وجود ندارد يك پديده طبيعي است كه از هزاران سال پيش بوجود آمده و هيچ وقت آباد نبود كه بگوئيم مي توانيم آنرا دوباره به حالت اول خود باز گردانيم . و تنها واژه اي كه در اين زمينه داريم كنترل كوير زايي است كوير مثل جنگل يك پديده طبيعي است همچنانكه در پديد آمدن جنگل انسانها نقش ندارند در ايجاد كوير هم مسئوليتي متوجه انسانها نيست . بنابراين بايد توجه نمائيم ايران كشوري است كه روي كمربند كويري جهان قرار دارد و اين كمربند از كشورهاي افريقايي شروع مي شود و تا مغولستان ادامه مي يابد كه اين منطقه حداقل بارندگي دنيا را دارد و در برخي از مناطق در طول سال به صفر هم مي رسد.
اما در حاشيه كوير بيابان وجود دارد و در اين بيابان به همان دليلي كه گفتيم گونه هاي گياهي طي قرون و اعصار مستقر شدند و وقتي كه اين گياهان مستقر شدند توانستند از زايش كوير جلوگيري كنند كه در اين اراضي نقش تخريبي انسان و تكنولوژي خود را آشكار ما اگر در مناطق بياباني رستني ها و بوته ها را از بين ببريم به پيشرفت كوير كمك كرده ايم . در اين عرصه عوامل مختلفي نقش دارند از جمله بادها در بعضي از جاها فرسايش خاك وجود دارد . بنابراين آن چيزي كه ما الاذن در كشور درباره آن صحبت مي كنيم عمليات بيابان زدايي و كنترل كويرزايي است . در كوير ما اعتقادداريم نه با آن بايد سر جنگ داشت و نه بايد رهايش كنيم . بايد پوشش گياهي بيابان را تقويت كرد. پس هر گونه ضربه زدن به اراضي بياباني كمك به توسعه اراضي كويري كشور است .
آنچيزي كه در كشور ما براي آن تلاش مي كنيم اين است كه ما بيابانهاي كشور را به گونه اي ساماندهي كنيم كه از روند تخريبي كوير جلوگيري كنند .يك بحثي را ما داشتيم كه اگر ما بتوانيم در اطراف كوير تراكم ايجاد كنيم بهترين روش براي جلوگيري از هجوم كوير است كه در اين راه موفقيت هايي هم داشته ايم اما كارهاي فراواني باقيمانده كما اينكه پيشتر اعلام كردم هنوز نگراني ما در باره حركت كوير بجاي خود باقيست . البته ناگفته نماند مبارزه با پيشروي كوير در ايران از 40 سال قبل آغاز شده است تا پوشش گياهي در اطراف كويرهاي كشور ايجاد شود كه اين كار رفته رفته افزايش يافت . كه هم اكنون 2 ميليون هكتار پوشش گياهي دست كاشت در اطراف كوير انجام شده است . اين 2 ميليون هكتار در مناطق خطوط مواصلاتي بزرگراهها و راه آهن در اطراف تاسيسات اقتصادي و نظامي مثل فرودگاهها پالايشگاههاي نفت و پادگان ها مثلا در خانگيران طبس به نتايج موفقيت آميزي دست يافتيم . پس مبارزه با كوير در اطراف شهرهاي بزرگ با موفقيت هاي جدي همراه بود و حتي برخي از روستاها كه در گذشته مخروبه شده بود آباد شده است
جناب آقاي صمدي از اميدها گفتيد آيا مي پذيريد كه ما مناطق بحراني از هجوم كوير در 13 ـ14 استان كشور داريم
ث بله من قبول دارم ما مناطقي از كشور را مناطقي بحراني مي دانيم اين عنوان را خودمان از چند سال پيش بر اين مناطق گذاشتيم اين مناطق رابه سه دليل بحراني مي دانيم اول اينكه اين اماكن محلي هستند كه از آن شن بوسيله باد برداشت مي شود مسيري است كه حمل مي شود و منطقه اي كه شن رسوب پيدا مي كند. اين سه منطقه در هر استاني باشد ما آن را بحراني مي دانيم و 12 تا 13 استان به نوعي در حاشيه كوير قرار دارند اما ما 6 ميليون هكتار مناطق بحراني را شناسايي كرده ايم كه اگر بخواهيم كنترل كنيم بايد روي اين 6 ميليون هكتار كارهاي جدي صورت گيرد . اين 6 ميليون هكتار عمدتا در مناطق مركزي ايران قرار دارند.
در بيابانهاي اطراف اين مناطق نفوذ بي جاي انسانها باعث تخريب پوشش گياهي بيابان شده است مثلا با حفرچاه در حاشيه اين اراضي بياباني ما سطح آب هاي زيرزمين را پايين تر برده ايم . درا ين شرايط ريشه گياهان اين مناطق نتوانسته به آب مورد نياز دست يابند لاجرم خشك مي شوند . سازمانها و افراد با حفر چاههاي متعدد پديده بياباني شدن را تشديد مي كنند و فضا را براي حركت كوير فراهم كرده اند. مساله دوم افزايش جمعيت و هجوم گله هاي دام به اراضي مرتعي و نابودي بوته هاي بياباني است كه آن هم بعنوان يك معضل در جاي خود اشاره خواهد شد.
مامعتقديم ارزش مرتع كمتر از جنگل نيست و همانگونه كه اشاره كرديد مهار كوير و بيابان به حفظ مراتع وابسته است . اما در 50 سال گذشته حدود 30 ميليون هكتار از سطح مراتع كشور كاسته شده چرا چنين شرايطي براي مراتع كشور بوجود آمده است
ث وقتي اجازه مي دهيم براي تامين گوشت مورد نياز كشور و حتي بي نيازي از واردات گله هاي گوسفند روانه مراتع بيمار شوند نبايد براي حفظ مراتع انتظار معجزه داشت . الان 81 ميليون راس دام در مراتع كشور مشغول چرا هستند يعني 2 تا 2 5 برابر توان رويش مراتع دام مشغول چرا هستند در حاليكه گياهان مرتعي ما هم بواسطه چراي بي رويه و هم بواسطه موقعيت خشك و نيمه خشك كشور و همچنين بروز خشكسالي فرصت زاد آوري ندارند در حاليكه هم اكنون اين فرصت از اراضي مرتعي گرفته شده است .
براي مبارزه با اين روند تخريب دولت بايد علاوه بر تامين اقتصادي خانواده هاي عشاير طرح تعديل دام و مرتع و يكجا نشين كردن عشاير و تعليف دام سرگردان در مراتع با علوفه دستي را با شدت بيشتري پيگيري نمايد كه اميدواريم برادران ما در سازمان امور عشايري نتايج فعاليت هاي خود را در اختيار عموم قرار دهند.
براي خروج دام از مرتع و جنگل بايد به اطلاع برسانم كه ما تا پايان سال 81 حدود 600 هزار واحد دامي را از جنگل هاي شمال خارج كرديم در مراتع هم همين گونه اگر قرار است دامداران و عشاير را از مرتع خارج كنيم بايد به فكر شغل آنها هم باشيم و در مناطق پايين دست اگر زميني قرار است واگذار شود اولويت واگذاري بايد به عشاير و دامداران باشد.
عليرغم گذشت بيش از دو دهه از پيروزي انقلاب اسلامي هنوز نتوانسته ايم نحوه استفاده از انفال و اراضي باير و موات را حل نمائيم اين مساله شرعي در قوانين ماهست كه هر كس جنگل يا مرتع را آباد يا سنگچين كند مي تواند آن اراضي را به تملك خود در آورد و براي آن سند اخذ نمايد. در حاليكه اين مساله از بعد حكومتي دچار اشكال مي شود و شيوه درستي هم براي حفظ اراضي جنگلي و مرتعي نيست . سازمان براي نزديكي ابعاد شرعي و حكومتي انفال و موات چه اقداماتي انجام داده است .
ث سئوال بسيار خوبي مطرح كرديد بدين علت كه يكي از معضلات ماهم همين مساله است . مشكلي كه ما در اين مورد داريم اين است كه شرع مقدس و مجتهدين ما وقتي در مسايل شرعي فتاوايي صادر مي كنند عمدتا به احوالات شخصي افراد مربوط مي شود زيرا هنگامي كه علما حكم مي دادند اولا حكومت در دست آنها نبود و در ثاني جمعيت كشور به اين مرحله نرسيده بود. اگر در رساله هاي احكام نيز نگاه كنيم اصول اصلي درباره احوال شخصي است و در موارد بسيار مختصر آنهم بعنوان متفرقه ها به برخي از مسايل كلان اجتماعي در دايره محدود چند نفر اشاره مي شود. در حاليكه درباره زمين جنگل قانون ارث از لحاظ تبعات اجتماعي اقتصادي و كشاورزي مرتع حق مالكيت و.. سئوال هاي فراواني هست و هنوز نمي دانيم بايد چكار كرد يعني ديدگاه علماي ما در ابعاد حاكميت ملي دراين موارد مشخص نيست . اين احكام مربوط به دورانهايي است كه جمعيت سر زمين هاي اسلامي بسيار كم و اراضي طبيعي بسيار زياد بود و تكنولوژي روز هم براي آباد كردن و شخم زدن بكار گرفته نمي شد. يك فرد اگر خيلي تلاش مي كرد مي توانست دو ـ سه هكتار را براي خود آباد كند اما امروز تكنولوژي به كمك تخريب اراضي جنگلي و مرتعي آمده است پس ضروري است اين احكام ثانويه اسلام به روز شود.
همين الان هم در تهران اگر به افرادي اجاره داده شود دور قله دماوند را هم مي توانند ديوار بكشند آيا با اين سنگ چيني مي توان او را مالك قله دماوند و كوههاي شمال تهران فرض كرد !
اينها ممكن است احكام خاصي در سطح كلان اسلام داشته باشند اما علماي ما وفاق لازم را در اين مورد با همديگر ندارند و براي آن كاري نكرده اند.
من اينجا از نقش سازماني سئوال كردم انتظار ما انجام استفتا و اعلام عمومي چنين استفتائاتي است آيا در اين باره كاري كرده ايد
ث بله ما استفتا انجام داده ايم اما اجازه بدهيد بگويم استفتائات مراجع متفاوت است و همين براي ما مشكل ساز شده است در اين باره ما اختصاصا درباره جنگل مشكلاتي داريم اگر كسي از شما بپرسد كه آيا جنگل قابل وقف شدن است يا خير هر فردي در جامعه مخالف اين كار است ولي مي بينيم فردي بخشي از جنگل را وقف مي كند و متولي وقف در كشور هم مي گويد اين محدوده جنگلي متعلق به من است ودر دادگاه هم با قانون شرعي وقف كار خود را پيش مي برد . من فكر مي كنم در اين مورد ديدگاههاي ثابت علما را در اين مصاديق نياز داريم كه بسيار مي تواند كارساز باشد. ديدگاه هايي كه مسايل شرعي را از ديد حكومتي بيان كنند تا تكليف مشخص شود در حاليكه حداقل درباره وقف اكنون چند نظريه وجود دارد كه محاكم مي توانند به هر يك استناد و نتيجه كاملا متفاوتي بگيرند.
در اين ميان وظيفه ما انتقال اين مشكلات را به علما و مقام معظم رهبري است تا يك تصميم قطعي در باره موضوعات خاص اتخاذ شود.
مساله ديگري كه اكنون در حوزه جنگل و منابع طبيعي مطرح مي شود اغماض دستگاههاي دولتي خصوصا سازمان جنگل ها يا سازمان امور اراضي است . بعنوان مثال در منطقه كلاردشت استان مازندران در حدود دو ـ سه كيلومتري اراضي روستايي در عمق اراضي مرتعي به حدود 400 تن از اعضا تعاوني يكي از نيروهاي نظامي زمين واگذار شده در حاليكه پديده اغماض درباره برخي از سازمانها و نيروهاي نظامي و انتظامي باعث افزون خواهي گروههاي ديگر هم مي شود چرا چنين اغماض هايي وجود دارد. آيا شما در اين باره محافظه كاري را در پيش گرفته ايد
ث نمي توان اسم چنين كاري را اغماض يا كوتاهي گذاشت گاهي اوقات بعضي از مسايل به شكل عام و نقطه اي نگاه مي كنيم و هر كسي به يك نقطه مي رسد مي گويد يك نقطه كه چيزي نيست . يك سازمان يا ارگان دست روي يك نقطه مي گذارد. بعدي نقاط بالاتري را طلب مي كند همه فكر مي كنند يك نقطه كه مساله اي ايجاد نمي كند اما آنچه بر جاي مي ماند سياهي تمام صفحه اي است كه روزگاري ما بر روي آن يك نقطه گذاشتيم . من از اين جهت اين نظر شما را قبول دارم كه عمده آسيب ما از همين نقاط نقطه اي است ما با عملكرد اين سازمانها و نيروهاي نظامي و انتظامي مخالفيم و روحيه محافظه كاري را نمي پذيريم و در برابر اين مسايل سكوت نمي كنيم .
در اين باره بايد شورايي باشد كه مصالح ملي و مصالح آتي را بر مصالح فعلي ترجيح بدهد ولو خودش در اين راه قرباني شود. در حاليكه ما اكنون پله پله به جايي مي رسيم كه روزي نمي توانيم آن را مهار كنيم
فكر نمي كنيد وجود سازمانهاي موازي خصوصا سازمان امور اراضي و سازمان جنگل ها و مراتع و آبخيزداري و حتي سازمان محيط زيست براي واگذاري زمين باعث پديد آمدن نكته هاي سياه فراواني در مصادره اراضي ملي به نفع افراد ذينفوذ و سازمانها و نهادها و نيروهاي نظامي و انتظامي شده است .
ما درباره دو مورد اول كه زير مجموعه وزارت جهاد كشاورزي بوده تعيين تكليف كرده ايم . يعني اختلافات بين سازمان امور اراضي و سازمان جنگل ها و مراتع كه قبل از ادغام وزارت جهاد و كشاورزي وجود داشت برطرف شد نهايتا وزير محترم جهاد كشاورزي به اين نتيجه رسيد كه مجموعه اختيارات خود در خصوص سازمان امور اراضي را به سازمان جنگل ها و مراتع تفويض كند. اين مسئوليت رسما تفويض شده است هماهنگي در كارها به مرور انجام مي شود و مشكلات گذشته ديگر تكرار نخواهد شد.
در قانون و اساسنامه اي كه داريم واگذاري زمين از سوي سازمان امور اراضي طبقه بندي شده است و واگذاري اراضي موات براي مقاصدي مثل زراعت طرح طوبي را آنها مي توانند انجام بدهند. ولي طرح هاي مربوط به شهرك هاي صنعتي و نيازهاي ساير قسمت هاي صنعتي و عمراني زير نظر سازمان جنگل ها مراتع وآبخيزداري انجام مي شود.
علاوه بر اين تفكيك فعاليت ما حدود 3 هزار پرونده رااز مراجع قضايي جمع آوري كرديم كه اگر قرار بود هر پرونده 3 بار به دادگاه مي رفت 9 هزار فرصت رسيدگي به چنين پرونده هايي در مراجع قضايي صرفه جويي شده است و سيستمي هم ايجاد كرديم كه اگر هر مرحله اي اختصاصي پيش آمد اين مرجع رسيدگي كند واز احاله احكام به مراجع قضايي جلوگيري مي شود كه اختلافات تقريبا به سمت صفر پيش مي رود.
رئيس سازمان جنگل ها مراتع و آبخيزداري :
بايد براي هماهنگي احكام شرع و قانون در حفظ جنگل و مرتع چاره اي انديشيد
مهندس صمدي : هنوز نتوانسته ايم احكام شرع و قانون درباره نحوه تمليك اراضي جنگل و مرتع را هماهنگ سازيم .
جنگل قابل وقف شدن نيست . در حاليكه فردي بخشي از اراضي تصرفي جنگل را وقف مي كند و متولي وقف هم با استناد به قانون وقف در دادگاه اقامه دعوا مي نمايد.
ديدگاههاي علما و صاحبان فتوا در باره ابعاد حكومتي قانون حفظ اراضي جنگلي موات انفال و محيط زيست مشخص و همانند نيست در حاليكه ما در اين باره نيازمند وحدت رويه آرا و احكام فقهي هستيم .
وقتي اجازه مي دهيم براي تامين پروتئين حيواني كشور 81 ميليون راس دام زادآوري و رويش مرتع را مختل سازند و سازمانها در اراضي بياباني حاشيه شهرها چاههاي عميق حفر نمايند چگونه مي توان از افت آب هاي سطحي در بيابانها و مرگ مرتع جلوگيري كرد

ايران با توليد 158 نوع مصنوعات دستي از نظر تنوع توليد در رتبه نخست جهاني قرار دارد و به لحاظ ميزان توليد بعد از چين و هند سومين كشور بزرگ توليد كننده محصولات صنايع دستي در جهان است .
به گزارش واحد مركزي خبر يدالله طاهرنژاد مدير عامل شركت سهامي صنايع دستي ايران ديروز در آستانه روز جهاني صنايع دستي بيستم خرداد با بيان اين مطلب درجمع خبرنگاران گفت : صنايع دستي با حدود 2 5 ميليون اشتغال و سهم سه درصدي در توليد ناخالص ملي نقش مهمي در ايجاد اشتغال مولد و پايدار و توسعه اقتصادي كشور دارد.
وي با بيان اينكه مجموع صادرات جهان صنايع دستي 5 5 تا 6 ميليارد دلار در سال است افزود : بالاترين ميزان صادرات صنايع دستي ايران به ارزش يك ميليارد و 700 ميليون دلار در سال 1373 بود و بعد از آن صادرات صنايع دستي ايران به علت حضور رقباي قدرتمندي همچون چين و هند و برخي كشورهاي ديگر و نيز بي توجهي به اين بخش مهم اقتصادي كشور كاهش يافت و در سال گذشته به 557 ميليون دلار رسيد.
طاهر نژاد گفت : در سال 81 تفاهمنامه اي با سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور در خصوص افزايش 40 درصدي صادرات در هر سال امضا شد كه در نخستين سال صادرات صنايع دستي 44 6 درصد رشد داشت و سازمان صنايع دستي ايران با احيا رشته هاي منسوخ شده صنايع دستي توسعه توليدات صنايع دستي را در دستور كار خود قرار داده است .
وي افزود : در سال گذشته 209 نمايشگاه داخلي و 11 نمايشگاه خارجي با هدف عرضه توانمنديهاي صنعتگران هنرمندان و استادان رشته هاي مختلف صنايع دستي برگزار شد كه در تاريخ فعاليت صنايع دستي بي سابقه بود.
وي با اشاره به برگزاري مراسم روز جهاني صنايع دستي گفت : در بيستم خرداد هر سال با نظارت سازمان فرهنگي يونسكو از هنرمندان برجسته صنايع دستي در سرتاسر جهان تجليل مي شود و در ايران نيز همزمان از فعالان پيشكسوتان هنرمندان و استادان صنايع دستي قدرداني خواهد شد.
وي افزود : در بيستم خرداد همچنين از بزرگترين مجتمع صنايع دستي كشور در ميدان شيخ بهايي در حاشيه خيابان سئول بهره برداري خواهد شد و جديدترين توليدات صنايع دستي استانهاي سراسر كشور در قالب نمايشگاه به تماشاي عموم گذاشته مي شود.
طاهرنژاد همچنين از برگزاري اجلاس بين منطقه اي سازمان مالكيت فكري و معنوي وابسته به سازمان ملل متحد در 26 خرداد امسال خبرداد وگفت : اين اجلاس به مدت سه روز و باحضور انديشمندان استادان و هنرمندان صنايع دستي از ايران و جهان در اصفهان برگزار مي شود.
وي با بيان اينكه ايران در سال 1380 به اين سازمان ملحق شد افزود : موضوع مالكيت فكري و معنوي در كشورهاي جهان سوم از موضوع هاي جديد است و هدف از الحاق به اين سازمان دفاع از حقوق هنرمندان استادان و فعالان صنايع دستي كشور مي باشد.
طاهر نژاد گفت : تاكنون 30 نمونه از آثار باارزش هنرمندان كشور در سازمان صنايع دستي به ثبت رسيده است و با ثبت مستندات در سازمان اسناد و املاك كشور اين آثار در سازمان مالكيت فكري و معنوي ثبت خواهد شد.
وي افرود : هم اكنون بسياري از آثار هنرمندان ايراني در ديگر كشورها كپي و با نام ايران در بازارهاي جهاني به فروش مي رسد.