ث علي اسفندياري
طي ماههاي اخير در برخي محافل و تشكلهاي فرهنگي و
هنري و يا مرتبط با فرهنگ و هنر سئوالات و مسائلي مطرح
مي شود كه از جمله دغدغه هاي مهم مسوولان و هنرمندان و
دلسوزان هنر به شمار مي رود. از جمله اينكه ; تئاتر في نفسه به
حال جامعه مفيد و يا مضر است و يا اينكه چگونه مي توان
تئاتر مناسب و در شان جامعه اي اسلامي داشته باشيم و اگر به
زعم برخي افراد
اگر تئاتر در مسير نادرست و بي سرانجام قرار
دارد
چگونه مي توان آن را در سيري درست قرار
داد
آنچه در اين مطلب و احتمالا مطالب آينده خواهد آمد
پاسخ به سئوالات مطرح شده و ريشه يابي مسائل و مشكلات
كنوني تئاتر و نيز ارائه پيشنهادها و راهكارهايي جهت حل
مسايل موجود است .
مقدمه ; وضعيت كنوني
تئاتر
گسترش كمي چشمگيري يافته است . به گونه اي كه
اكنون حتي اگر كساني سر مخالفت با آن را بردارند
نمي توانند
مانع از پيشرفت و گسترش آن شوند. بنابراين
چه بخواهيم اين
كميت و افزايش را كاملا مثبت ارزيابي كرده و سطح فرهنگ
عمومي جامعه را به واسطه اين رشد و گسترش در حال ارتقا
ببينيم و يا اينكه چنين پديده اي را همچون رشد غدد بدخيم
ارزيابي كنيم
ناچار به پذيرش اين واقعيت هستيم كه تئاتر
اكنون دغدغه ما و مسوولان فرهنگي است .
اتفاقا در شرايط كنوني
مي توان هر دو وجه اين فرضيه را
بررسي و تحليل كرد.
وجه اول ; دفاع از تئاتر
تئاتر
انساني ترين و ارزشمندترين نوع هنر از ابتداي تاريخ
تاكنون است . هنرمندان تئاتر با كمترين واسطه و امكانات
مي توانند با مخاطبان خود ارتباط برقرار كنند و هرگونه
موضوعي كه در جهان قابل طرح است
مي تواند در دنياي
كوچك صحنه
به نمايش درآيد.
تئاتر به راحتي در خدمت اهداف آموزشي و پرورشي قرار
مي گيرد. بسياري از معلمان خلاق و خوش فكر
در مقاطع
مختلف تحصيلي
هنگامي كه در روشهاي تئاتري و نوع ارتباط
موجود بين هنرمند و تماشاگر تئاتر مدد گرفته اند
به
موفقيتهاي چشمگيري دست يافته اند. و از طريق فنون و
شگردهاي تئاتري
توانسته اند
مفاهيم دروس مورد نظر خود
را اعم از علوم تجربي
ادبيات
رياضي
تاريخ و.... بهتر منتقل
كنند. بسياري از مشكلات و مسائل مربوط به روان افراد جامعه
و مشكلات رفتاري به وسيله « تئاتر درماني » و « سايكودرام »
قابل حل شده است و هنر تئاتر توانسته است افراد منزوي و
بريده از اجتماع و خانواده را دوباره به آغوش خانواده
بازگرداند.
تئاتر در مجموعه هاي كارگري نيز هنري آموزنده و
روحيه بخش است . آنهايي كه جشنواره تئاتر « آتشكار » اصفهان
را به خاطر دارند
به ياد مي آورند كه مديرعامل وقت كارخانه
ذوب آهن
هنگامي كه به سوي تئاتر روي آورد و تصميم گرفت
كه از طريق اين هنر
تنوع و تحولي مثبت در بين كارگران به
وجود آورد
نتايج درخشاني گرفت . حتي اجراي نمايش و
توجه به آن در اين مجتمع كه بيش از همه با فلزات گداخته و
مذاب سر و كار دارد
در بهره وري و ارتقا كيفيت محصولات
اين كارخانه تاثير گذاشت . تئاتر به ويژه طي چند سال اخير
توانسته است در خارج از مرزها سفير فرهنگي موثري باشد و
نگاه و تلقي غيرايرانيها را كه گاه « هاج و واج » و از سر ترحم و
دلسوزي و گاه تحقير به مردم و فرهنگ ايران نظر دارند
تغيير
دهد.
مهمتر از همه اينها
اكنون در سراسر كشور
سالانه به طور
متوسط بيش از هزار دانشجوي تئاتر پذيرفته شده و تقريبا به
همين تعداد
فارغ التحصيل مي شوند.
تعداد دانشجويان تئاتر هم اكنون بسيار فراتر از دانشجويان
رشته هايي چون سينما و هنرهاي ديگر و حتي تربيت بدني
است .
وجه دوم ; افق تاريك و مبهم
وضعيت به شدت بحراني است . امكانات موجود براي اين
حجم فارغ التحصيل و دوستدار و هنرمندان تئاتر در تهران و
شهرستانها
به هيچ وجه پاسخگو و كافي نيست .
دانشگاهها تبديل به مراكزي كه فقط دغدغه پذيرش
دانشجو و فارغ التحصيل كردن آنها را دارند
تبديل شده اند.
دانشجويي را مي شناسيم كه چند ماه
پس از فارغ التحصيلي و با تلاش فراوان
شغلي در يك
كاشي فروشي با درآمد ماهيانه حدود چهل هزار تومان دست و
پاكند و از اين بابت خوشحال و خرسند باشد!
از طرف ديگر امكانات تئاتر نسبت به گذشته نه تنها
افزايش پيدا نكرده
بلكه براثر سو مديريت هاي متوالي
كمتر
و كمتر شده است . ظاهرا بودجه ها افزايش مي يابد اما هزينه
كردن آنها
امكاني اساسي مثل سالنهاي نمايشي
اشتغال فارغ
التحصيلان و... فراهم نمي كند.
وزارت علوم و دانشگاه آزاد اسلامي طبق قانون
وظيفه
خود را صرفا تربيت قشر تحصيلكرده مي دانند و وزارت
فرهنگ و ارشاد اسلامي نيز اذعان مي دارد كه امكاناتي بيش از
آنچه موجود است
براي جذب فارغ التحصيلان ندارد. صدا و
سيما نيز فقط بهترين نيروهاي تئاتري اعم از دانشجويان و
فارغ التحصيلان و هنرمندان را جذب سريالها و برنامه هاي
روزانه و شبانه خود (پاورچين
كوچه اقاقيا
بانكي ها و...)
مي كند و تئاتر عميق و انديشمندانه رفته رفته از صحنه تهي
ميشود! و هيچ كس نيست كه به داد آن برسد.
مركز هنرهاي نمايشي چه مي كند
مهمترين كار مركز هنرهاي نمايشي فعلا برگزاري
جشنواره هاي تئاتري و سفرهاي طاق و جفت مسئولان آن به
خارج از كشور براي ارتباط و بهبود تئاتر بين المللي است !!
غافل از اينكه حتي پنجاه كيلومتر آن طرف تر از تهران (كرج
ورامين
...) نيز حتي يك سالن تئاتري مناسب وجود ندارد.
ادارات كل فرهنگ و ارشاد اسلامي نيز مدام از كمبود
بودجه شكوه و شكايت دارند.
به اين ترتيب
قبله آمال همه تئاتري
تئاتر شهر تهران با
اين ظرفيت محدود شده است .
از سوي ديگر عدم نظارت درست و اصولي و فقدان
كارشناسان خبره و هدايت كننده در مديريت تئاتر كشور
موجب شده است كه نمايشهايي كه در جشنواره هايي مثل تئاتر
فجر و ديگر جشنواره ها به صحنه مي رود با خرده گيري و
ايرادهاي اساسي مواجه شود.
در اين شرايط خضر مبارك پي اي لازم است كه طرحي نو
در اندازد. و تغيير و تحولاتي چشمگير در ساختار اجرايي تئاتر
كشور به وجود آورد. اگر قرار است همين مديريت كه حداقل
سابقه اي بيش از 5 سال حضور در اين ساختار را دارد
به
انجام وظيفه خود ادامه دهد
فقط در صورت بازنگري و
بازسازي اين ساختار مي تواند نتيجه بگيرد. والا آش همان آش
و كاسه همان كاسه خواهد بود. مهمترين اقدام عاجل در
وضعيت كنوني
احياي انجمن هاي نمايش شهرستانها و تحول
عميق در سياستگزاري هاي اين بخش است . در مطالب آينده به
نقد و بررسي جزئيات مديريت كنوني تئاتر و راهكارهاي
پيشنهادي خواهيم پرداخت .
*****
يادداشت
تالار مولوي و چند نكته !
|
ث حسين منزوي
پس از استعفاي سعيد كشن فلاح از مديريت تالار مولوي
كه وابسته به جهاد دانشگاهي (واحدتهران ) است « محمد
مختاري » به عنوان مدير جديد اين تالار معرفي و فعاليتهاي
خود را آغاز كرده است . « مختاري » دانش آموخته رشته سينما
و هنرمند در اين عرصه است . اما به گفته افرادي كه از نزديك با
وي آشنا بوده و يا قبلا همكاري داشته اند
فردي خوش فكر
باذوق و پرتلاش است . اگر فرضي مثبت بر خصوصيات ذكر
شده درباره شخصيت ايشان
داشته باشيم وي راهي نسبتا
دشوار براي احياي مجدد و تبديل شدن تالار مولوي به قطبي
دانشجويي و تاثيرگذار بايد طي كنند.
طبق شواهد و صحبت هايي كه به گوش مي رسد
مهم ترين
كمبود تالار مولوي كه سالني با امكانات مطلوب تئاتري و مورد
علاقه بسياري از كارگردانهاي تئاتر كشور است
فقدان
بودجه اي مناسب است . مهمترين اقدام مدير جديد تالار
مي تواند رايزني مراكز و نهادهاي مختلف دانشجويي جهت
دريافت حمايت و كمك هاي مادي و معنوي آنها
باشد.
تالار مولوي
علي رغم اينكه اكنون وابسته به جهاد
دانشگاهي است و قاعدتا مي بايست امكانات و بودجه را از اين
نهاد بگيرد
اما در حقيقت
تالاري دانشجويي و دانشگاهي
است كه نياز به حمايت وزارت علوم
تحقيقات و فناوري دارد.
چرا كه اكنون دانشجويان در حال تحصيل رشته تئاتر
بيشتر
كارهاي عملي خود را در اين تالار به معرض نمايش مي گذارند.
و در واقع امكان عملي كردن ايده ها و افكار خود را در قالب
نمايش
در اين تالار دارند. ضمن اينكه انجمني به نام
دانشجويان و دانش آموختگان تئاتردر اين تالار شكل گرفته كه
با كمترين بودجه اداره مي شود.
به غير از وزارت علوم
مركز هنرهاي نمايشي و مراكزي كه
با جوانان سرو كار دارند نيز مي بايست به اين تالار و فعاليتهاي
آن كمك كنند.
تالار مولوي از گذشته تاكنون
مكاني براي عرضه
تجربيات خلاقانه و جدي دانشجويان تئاتر بوده و يكي از
مهمترين جشنواره هاي علمي و جدي تئاتر كشور معمولا با
مركز قرار دادن اين تالار برگزار شده است . اما متاسفانه به دليل
مشكلات (عمدتا مالي ) جايگاه اين تالار اكنون تضعيف شده و
نياز به حمايتهاي همه جانبه بويژه از سوي نهادهاي ذيربط
دارد.
مثلا از حدود پنج سال گذشته تاكنون وزارت علوم
جشنواره اي را تقريبا با همان مشخصات جشنواره تئاتر
دانشجويي جهاد دانشگاهي برگزار مي كند كه به نظر مي رسد
اقدامي موازي است و به راحتي مي توان همان بودجه و يا
قسمتي از بودجه را در اختيار جشنواره تئاتر دانشجويان
گذاشت كه با يك كاسه شدن بودجه و امكانات معنوي
جشنواره اي در خور حركت و فعاليت دانشجويان تدارك ديده
شود.
از ديگر اقدامات مدير جديد تالار مي تواند تبديل كردن
بخشي از فضاي سالن انتظار به نمايشگاه دائمي كتابهاي تئاتر
دانشگاهي باشد. به نظر مي رسد كه ناشران انتشارات تئاتري
نيز از اين اقدام استقبال كنند و در كنار اين نمايشگاه جلسات
نقد و بررسي آثار منتشر شده نيز برگزار گردد.
ارايه تقويم منظم اجراهاي تئاتري و برداشتن وقفه هاي
متعدد در طول اجراهاي هر فصل مي تواند به رونق اين سالن
كمك كند.
اميدواريم مدير تالار با حمايت مسوولان جهاد دانشگاهي
و مراكز و نهادهاي ذيربط در آينده اي نزديك به اهداف مورد
بحث دست يابد.
*****
رويدادهاي فرهنگي هنري
|
رقابت هاي جناحي مانع خلق شاهكار ادبي و هنري درباره
امام است
خبرگزاري فارس : ضياالدين دري
كارگردان و نويسنده
سينما گفت : اگر كسي بخواهد درباره امام شاهكار ادبي و هنري
خلق كند در رقابت هاي جناحي نابود مي شود.
ضياالدين دري
نويسنده و كارگردان سينما در گفت وگو
با خبرگزاري فارس گفت : خلق شاهكار ادبي
در رابطه با امام
مربوط به نسل آينده خواهد بود زيرا در آن زمان با مديران
ارشدي مواجه هستيم كه رقابت هاي امروزي را نخواهند
داشت .
دري در ادامه به سخن امام خميني هنگام ورود به ايران كه
فرمودند ما با سينما مخالف نيستيم با فحشا مخالفيم اشاره
كرد و گفت : امام زماني كه وارد ايران شدند اين حضور ذهن را
داشتند كه مردم ايران سوالاتي در ذهن دارند كه مي خواهند
جوابش را بگيرند. در آن زمان يكي از برجستگي هاي دوران
انقلاب آتش زدن سينما به عنوان مراكز و مجامع عمومي و نماد
سمبليك اعتراض مردم در مخالفت با رژيم شاهنشاهي بود.
وي خاطر نشان كرد : اين امر موجب عدم امنيت اين
مكانها شده بود و اين سوال در ذهن مردم وجود داشت كه آيا
بايد سينماها به كلي بسته شوند يا قرار است فعال باشند. امام با
سخنان انديشمندانه اشان اين نقطه ابهام را از ذهن مردم
برطرف نمودند و اعلام كردند كه با مسايل سينما و پديده
نمايش موافقند اما با اشاعه فحشا مخالف
هستند.
كارگردان سريال كيف انگليسي در مورد عدم ارائه شاهكار
ادبي و هنري درباره امام گفت : مقام و منزلت امام خميني به
گونه اي نيست كه در سينما مطرح شود اما اگر بخواهيم به
صورت زمان و يا كتاب شخصيت ايشان بررسي شود مستلزم
يك سري تشويق هاي لازم در اين زمينه است كه متاسفانه
تاكنون چنين كاري انجام نشده است .
دري افزود : طرز تلقي جناح هاي مختلف سياسي درباره
امام و ديدگاه هاي ايشان
هنرمندان و نويسندگان را با توجه به
پيامدهايي كه نزديك شدن به حريم ايشان دارد
محتاط
مي كند.
اين نويسنده سينما در ادامه به شخصيت معنوي
سياسي
اجتماعي و تاريخي امام اشاره كرد و گفت : درباره نقش امام در
تحولات داخلي
منطقه اي و فرامنطقه اي و تاثيري كه اسلام با
حضور امام در جهان دارد اختلاف نظراتي هست كه هنرمندان
به دليل اين اختلاف نظرات از پرداختن به آن پرهيز مي كنند.
كارگردان سينما تصريح كرد : اگر اصل را حمايت از ابراز
نظر توام با حسن نيت در مورد شخصيت امام قرار دهيم
بسياري از افراد جرات پيدا مي كنند طرز تلقي و استنباط
خودشان را درباره امام بيان كنند.
دلم مي خواهد خانه ام به مركز مجسمه سازي تبديل شود
پرويز تناولي گفت : در كشور ايران
موزه مجسمه و هنرهاي
تجسمي به معناي واقعي و امروزين آن وجود ندارد.
چندي پيش اعلام شد به زودي منزل مسكوني و كارگاه
تناولي ـ نقاش و مجسمه سازـ با عنوان موزه پرويز تناولي به
مجموعه آثار فرهنگي ـ تاريخي شهر تهران افزوده مي شود. وي
در گفت و گويي با خبرنگار ميراث خبر
با تاكيد بر اين كه
اجراي اين طرح
در حال حاضر به نيمه رسيده
گفت : اخيرا
مطرح شده است كه موزه سهراب سپهري نيز در كاشان برپا
خواهد شد. اما با توجه به آنچه فعلا موجود است
ما بيشتر در
ايران
شاهد گالري ـ موزه در حوزه هنرهاي تجسمي هستيم
از
جمله موزه فرشچيان كه در مفهوم فرهنگي و راستين آن
موزه
تجسمي محسوب نمي شود
چرا كه موزه بايد زنده و فعال
باشد و برنامه هاي متغير هنري در آن جريان داشته باشد.
وي گفت : قرار است منزلم را عوض كنم البته كارگاهم را
منتقل نخواهم كرد
چرا كه دلم مي خواهد در مجموعه موزه
باقي بماند و مجهزتر شود تا مجسمه سازان حرفه اي كشور
بتوانند از آن استفاده كنند
دلم مي خواهد با مشاركت ديگر
هنرمندان كارهاي گروهي در اين كارگاه انجام دهيم و آثارمان را
در همين موزه به نمايش بگذاريم .
تناولي با تاكيد بر اين كه مي خواهد منزلش كه مساحتي در
حدود 1300 متر مربع دارد و در خيابان نياوران كوچه مينا
واقع است
به يك مركز مجسمه سازي تبديل شود. گفت :
معماري اين بنا را كامران طباطبايي ديبا انجام داده است
آرشيتكتي كه موزه هنرهاي معاصر را نيز طراحي كرده است
و
خوشبختانه اين قابليت را دارد كه تبديل به يك موزه كوچك
شود.
اين هنرمند توضيح داد كه بخشي از آثارش را به موزه اهدا
خواهد كرد و بخشي ديگر از آن ها را با قيمتي بسيار پايين تراز
رقم اصلي براي نمايش در موزه به شهرداري خواهد فروخت .
وي همچنين گفت : ترجيح ميدهم كارهايم به جاي اين كه
در مراكز مختلف پراكنده شود
در يك محل جمع آوري شود.
وي گفت : خيلي دلم مي خواهد نمايشگاه هاي دوره اي از
كارهاي جديدم در اين موزه برپا شود. همچنين نمايشگاه هايي
نيز همراه با شاگردانم و شاگردان شاگردانم برپا كنم . دلم
مي خواهد اين خانه
تبديل به يك مركز فعال هنري شود.
قرار است 80 اثر از مجسمه ها و تابلوهاي تناولي در اين
موزه به نمايش در بيايد كه اغلب آنها براساس مباني فرهنگي
ايراني ـ اسلامي طراحي شده است .
هشتمين نمايشگاه طراحي صنعتي
هشتمين نمايشگاه طراحي صنعتي دانشگاه تهران از اولين
روزهاي خرداد ماه سال 82 در حال برگزاري است . اين
نمايشگاه برگزيده اي است از آثار دانشجويان و فارغ
التحصيلان دانشگاه تهران
مجموعه اي پربار از كارهايي كه
هدف آن ارائه توانمندي هاي طراحان صنعتي به مردم و
صاحبان صنايع است .
آنچه اين نمايشگاه را از ساير نمايشگاههاي دانشجويي
متمايز مي كند. طيف وسيع مخاطبان آن است . استادان
دانشجويان رشته هاي مختلف
قشر صنعتي و مردم
آنچه آنها
را مجذوب نمايشگاه كرده بود. تفكر آزاد و ايده پردازي خلاق
است . كه بررسي فرايند آن با نشاط و جذابيت همراه است .
شايد آرزوي همه ما تحقق ايده هايمان باشد
آرزوي
داشتن خودرويي با مشخصات فردي خودمان
مانيتور
شخصي خودمان
كفشي كه براي ما طراحي شده باشد و...
آنچه ما را خرسند مي كند آفرينش است . آفرينش موقعيتهاي
جديد
دوستي هاي جديد و محصولات جديد
زندگي همواره
با آفرينش معنا مي يابد در غير اينصورت انسان هنوز مي بايست
در غارها زندگي مي كرد و براي ادامه حيات به شكار
مي پرداخت .
طراحي صنعتي
پل ارتباطي ميان مردم و صنايع
يكي از جلوه هاي هشتمين نمايشگاه طراحي صنعتي همين
موضوع است . ما هم مي توانيم بيافرينيم محصولي طراحي
كنيم كه مربوط به ما
فرهنگ ما و مردم ما باشد. مي توان
ايده پردازي كرد مي توان محصولي توليد كرد كه با شرايط
ساخت و مسايل توليد و فروش ما همخواني داشته باشد.
(آنچه در قسمت فارغ التحصيلان بيشتر ديده
مي شد.)
شايد يكي از علتهايي كه اين روند رابه تاخير انداخته عدم
اعتماد صاحبان سرمايه و صنعت به متخصصان داخلي است .
متخصصاني كه كمتر فرصت ابراز توانمندي هاي خود را
داشته اند. در واقع اينگونه نمايشگاه ها عرصه اي براي ارايه
استعدادها و شايستگي هاي طراح ايراني است .
هر محصول باري از پيامهاي فرهنگي سياسي و علمي را
داراست . براي ارايه اين پيامها احتياج به زباني مشترك بين
طراح و مردم است
زباني كه با نيازها
خواسته ها و شايد بتوان
گفت كهن الگوهاي آن كشور تطابق و هماهنگي داشته باشد.
آنچه طراحان كشورمان را نسبت به رقباي خارجي خود ممتاز
مي كند آگاهي از همين زبان ارتباطي است . زباني كه محصول با
آن عرضه مي شود و اگر درك گردد خريداري مي شود.
چه چيز افتخار آميزتر از اينكه محصولي توليد شود كه
شايسته فرهنگ و درايت ايراني و در شان او باشد. چيزي كه
اين نمايشگاه تا حدودي موفق به دستيابي به آن شده است .
محصولات ارايه شده (هم در بخش دانشجويي كه
دانشجويان به ارائه كارهاي خود در قالب پروژه هاي درسي
پرداخته اند و هم در بخش مربوط به فارغ التحصيلان كه
طراحان صنعتي ايده هاي خود را كه توسط شركت هاي مختلف
به توليد انبوه رسيده
در معرض ديد عموم قرار داده اند.) چه
از نظر توجه به الگوهاي كهن ايراني
براي مثال چرخ گوشت
) ـ الهام گرفته شده از سرستونهاي تخت GORD گرد (
جمشيد ـ كه از نظر فرم و ظرافت قابل تحسين است (طراح
فرامرز محمدي شركت جهان آو) و چه از نظر توجه به فرايند
توليد و هويت سازي مانند آبگرمكن هاي گازي بوتان يا
كولوسلولزي انرژي (كامران واليان ) و چه از نظر خلاقيت و
ابداع همه نشان دهنده وسع توانمندي ايراني است .
آنچه در نمايشگاه عرضه شده بود طيف وسيعي از دامنه
كاري طراحي صنعتي است . همانطور كه اشاره شد از لوازم
خانگي
خودرو
طراحي محيط نمايشگاهي
تجهيزات
پزشكي
نظامي تاميني كات (وسيله كوچك و سبك براي برش
چسب طراح ابراهيم عطالر) همه و همه در حيطه كاري طراحي
صنعتي قرار مي گيرد و اين طراحان صنعتي را بر آن مي دارد تا با
تجهيز خود به دانش روز و مطالعه و تجربه بيشتر بتواند خود را
براي فعاليت در سطح ملي و بين المللي آماده سازد. آرماني كه
تحقق نمي يابد مگر با كوشش همه طراحان
صاحبان صنايع
دانشگاهيان مردم ( با ارتقا سطح كيفي خواسته هاي خود چون
هرگاه اين نياز در بين مردم احساس شود اولين قدم ها در
رسيدن به توليد محصولاتي منطبق بر خواسته هاي آنها
برداشته مي شود)
در پايان از تمام كساني كه در برپايي اين نمايشگاه شبانه
روز زحمت و مرارت كشيده اند تشكر و قدرداني مي كنيم و
آرزو داريم اين گونه فعاليتها تداوم داشته باشد و شاهد
برگزاري هر چه بهتر آن باشيم .
| | |