سازمان چاپ و نشر دارالحديث كتاب « حديث پژوهي » را در 1500 نسخه و 463 صفحه منتشر كرده است . اين كتاب اثر مهدي مهريزي مي باشد.
حديث دومين سند دين است كه پس از قرآن بيشترين سهم را در شناختن و شناساندن اسلام و شكل گيري و بالندگي علوم اسلامي داشته است . حديث ميراث ماندگار معصومان (ع ) است كه به شرح و تفسير قرآن و تبيين دين مي پردازد.
پيشوايان معصوم (ع ) مسلمانان را به فراگيري و فهم حديث و مذاكره و نشر آن ترغيب بسيار كرده اند و همين امر از ابتدا تاكنون سبب رونق اين دانش بوده است .
تلاش عالمان محدثان و حافظان حديث و سنت در طول تاريخ اسلام ستودني است . آن بزرگواران از ثبت و ضبط حديث آغاز كردند و با ترجمه شرح تعليق جامع نويسي و گردآوري احاديث حراست از اين مجموعه را ادامه دادند. اين تلاش امروزه با تصحيح كتب حديث معجم نويسي مسندنويسي گزيده نويسي واحدسازي مجموعه ها و ايجاد بانك هاي اطلاعات حديثي ادامه يافته است كه بحمدالله رشد و بالندگي شايسته اي دارد و تلاش هاي والاي پيشينيان را روشنتر مي نماياند.
در حوزه علوم حديث و دانش هاي وابسته به آن رشته هاي متعددي چون رجال درايه تاريخ حديث مصطلحات حديث فقه الحديث غريب الحديث و... شكل گرفت و بدين سان ابعاد بهره وري از آن مجموعه گرانسنگ استوارتر و گسترده تر گشت . تلاش هاي انجام شده و به ثمر رسيده به راستي بسيار است كه بايد بدان باليد و آن را پاس داشت . با اين همه باب پژوهش در اين حوزه همچنان گشوده است و گره ها و دشواري ها نه تنها يكسره از ميان نرفته بلكه به لحاظ شرايط ويژه فرهنگي و اجتماعي اي كه جامعه اسلامي دارد افزون نيز شده است .
به جرئت مي توان گفت كه بسياري از پرسش ها درباره اسلام به حديث و سنت برمي گردد. بررسي اين پرسش ها و دستيابي به قواعدي روشن در فهم حديث كاري ضروري است . عرضه مدون و سامان يافته علوم حديث قواعد رجالي و فقه الحديث در عصر گسترش دانش ها بايسته اي ديگر است . مطالعه جدي درباره احاديث مجعول و ارائه طرق روشن در شناسنايي آنها جاي ترديد ندارد. بررسي احاديث متعارض و يافتن راه هاي معقول جهت حل تعارض نيز كاري برجاي مانده است . تفكيك و رده بندي محتوايي احاديث و يافتن شيوه ها و قواعد مناسب آن ضرورت ديگري است ; زيرا حديثي كه در زمينه متعارف به ما رسيده با آنچه به احكام فقهي مربوط است و يا آنچه به بيان آداب و رسوم اختصاص دارد يكسان فهم نمي شود و قواعد برداشت از آنها هم يكي نيست . به بيان ديگر كشف و شناساندن قواعد عام و خاص فهم حديث نيازي است بس مبرم .
نقد و بررسي كتب حديث و بيان سبك و روش محدثان امري است كه اندكي مورد توجه پژوهشگران اهل سنت قرار گرفته و نيازمند تداوم و تكميل است . در كنار اين امور معرفي محدثان و شخصيت هاي حديثي و خدمات ارزنده آنان به حديث احياي متون كهن و نسخ خطي شرح احاديث مشكل و... ازديگر كارهاي بايسته است .
مي توان همه اين بايسته هاي پژوهش در زمينه حديث و دانش هاي مربوط به آن را در پنج عنوان خلاصه كرد :
يك . آماده سازي و عرضه ميراث گذشته . نخستين گام فراهم شدن امكان دستيابي به ميراث گذشته و عرضه درست آنهاست . اين امر با پرداختن به دو موضوع اساسي تحقق مي يابد :
.1 بازسازي متون مفقود
.2 تصحيح و تحقيق (اعم از تصحيح پژوهشي و تصحيح انتقادي ).
دو. فلسفه علوم حديث . پاسخگويي به پرسش هاي اصلي مربوط به حديث و دانش هاي وابسته چون : مباني حجيت حديث تعميم يا تخصيص حجيت در موضوعات گوناگون رابطه قرآن و حديث و پاسخگويي به پرسش هاي مستشرقان و... نمونه اي از مباحث اين بخش است .
سه . تاريخ حديث . پژوهش درباره گذشته حديث و تطوراتي كه بر آن گذشته در اين عنوان جاي مي گيرد و مباحث اصلي اش عبارتند از :
.1 روش شناسي محدثان
.2 مكتب ها و مكتوبات حديثي
.3 مراكز و پايگاه هاي جغرافيايي حديث .
چهار. ارزيابي انتساب و صدور. بررسي انتساب حديث به پيشوايان يكي از اركان دانش هاي حديث است . اين بررسي مي تواند از طريق سند صورت پذيرد و يا برپايه متن انجام شود. چنان كه پالايش احاديث و شناسايي احاديث ساختگي (البته برپايه ادله محكم و استوار) يكي ديگر از مباحث اين عنوان است از اين رو مي توان سه حوزه براي اين عنوان تصوير كرد :
.1 دانش رجال
.2 نقد محتوايي (يا نقد داخلي )
.3 پالايش .
پنج . فقه الحديث . مهمترين ركن دانش هاي مربوط به حديث و مقصد نهايي در پژوهش هاي حديثي فقه الحديث است . دستيابي به قواعد فهم متن استخراج معارف حديث و شرح و توضيح دشواري هاي احاديث برخي از اين موضوعات اند.
به هرحال يكمين جلد از مجموعه حديث پژوهي دربردارنده 22 است و عناوين برخي مقالات آن چنين مي باشد : رابطه قرآن و حديث شيوه هاي ارزيابي اسناد بازسازي مصادر رجالي شيعه موانع فهم حديث تاريخ صدور حديث امام خميني و فقه الحديث و عناوين ديگر.
حديث دومين سند دين است كه پس از قرآن بيشترين سهم را در شناختن و شناساندن اسلام و شكل گيري و بالندگي علوم اسلامي داشته است . حديث ميراث ماندگار معصومان عليهم السلام است كه به شرح و تفسير قرآن و تبيين دين مي پردازد.
مهم ترين ركن دانش هاي مربوط به حديث و مقصد نهايي در پژوهش هاي حديثي فقه الحديث است .

شماره 39 نشريه علمي و پژوهشي « كتابداري از سوي كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه تهران منتشر شده است . در فهرست نشريه مذكور عناوين زير مشاهده مي شود : بررسي استنادي مقالات در مجلات علوم اطلاع رساني بررسي مسائل درون سازماني و برون سازماني مجلات علمي در ايران تبديل كتابخانه مدرسه به مركز يادگيري و مركز ارتباطات آموزشي بررسي متون طب سنتي به چاپ رسيده تحليل استنادي ماخذ پايان نامه هاي كارشناسي ارشد بهره وري در خدمات جستجو و بازيابي اطلاعات در بخش اطلاع رساني بررسي موانع ساختاري مراكز علمي و پژوهشي در رابطه با تحقق اهداف توسعه فناوري ارتباطات و اطلاعات قديمي ترين نسخه خطي گلستان سعدي ترجمان البلاغه و....
كهن ترين كتاب ادبيات ايران
در بخشي از مقاله « مروري بر ترجمان البلاغه » مي خوانيم : ترجمان البلاغه كهنترين كتاب ادبيات ايران در زمينه صنايع ادبي و شرح علوم بلاغت است و از نمونه هاي بسيار معدود ادبي از ادبيات منثور ايران به شمار مي رود كه در اواخر دوره تدوين و تثبيت معاني ادبيات ايران بعد از اسلام تاليف شده است . اين كتاب تا مدتها در منابع تاريخ ادبيات ايران و تدقيقات مولفان ـ كه به منابع عديده و مجموعه تذكره ها استناد شده ـ از آثار فرخي شاعر بزرگ دوره غزنوي (م 429 هـ 1308 م ) دانسته شده است .
اين كتاب ارزشمند كه نسخه تازه يافته منحصر به فرد و معتبري از آن به دست آمده و در پشت نسخه آن تصنيف محمدبن عمرالرادوياني نوشته شده ميانه سالهاي 411 ـ507 هـ1088 ـ1114 م تاليف شده و از جنبه هاي گوناگون در ادبيات ايران جايگاهي فوق العاده مهم دارد.
اين كتاب يكي از نخستين مراحل زبان فارسي را نيز نشان مي دهد كه چگونه حالت نوشتاري پيدا كرده و كم كم با پر شدن كلمات عربي شكل امروزي خود را يافته است . در كتاب از بسمله تا پايان كتاب همه جا فارسي فصيح و پاكيزه به كار رفته است ....
متون طب سنتي
در قسمتي از مقاله « بررسي متون طب سنتي به چاپ رسيده » مجله كتابداري را نيز چنين مي خوانيم :
چكيده
در طول تاريخ تمدن اسلامي ايرانيان شيعه بالاترين سهم را در تاليف كتاب و رسائل پزشكي برعهده داشته اند. اين متون تاثيرات زيادي در پيدايش و پيشرفت دانش پزشكي كشورهاي مختلف از جمله هند داشته است . به طوري كه از حدود قرن دهم هجري قمري كار تاليف كتابهاي پزشكي به فارسي در هند نيز همگام با ايران آغاز مي گردد و حتي در قرن 13 و 14 هجري تعداد كتابهاي طبي كه در هند به زبان فارسي به چاپ مي رسد بسيار بيشتر از ايران است . از طرفي اين نكته خود بيانگر آن است كه زبان فارسي كارايي لازم را به عنوان يك زبان علمي بخوبي داراست .
در اين مقاله 138 عنوان كتاب طب سنتي به چاپ رسيده معرفي شده و داده هاي آن تحليل شده است .
واژه هاي كليدي : طب سنتي پزشكي ايران ايران هند متون چاپي طب سنتي .

مقدمه
با توجه به « كنگره بين المللي تاريخ پزشكي در اسلام و ايران » در مهر ماه 1371 در دانشگاه تهران اينجانب تاليفي را به نام : « كتابشناسي طب سنتي دانشمندان شيعه » به پايان رسانيدم كه با بررسي دقيق بيش از 54000 عنوان كتاب در اثر ارزشمند « الذريعه الي تصانيف الشيعه » جمعا حدود 850 عنوان از متون پزشكي دانشمندان شيعه از آن استخراج و به فارسي ترجمه گرديد . با تحقيق ديگري كه در سال 1376 در دانشگاه رازي با نام : « بررسي متون طب شيعه در تاريخ پزشكي » برعهده گرفتم مشخص گرديد كه ايرانيان شيعه در علوم پزشكي نيز همچون علوم ديگر يك تنه بالاترين سهم را در ميان تمام مسلمانان به خود اختصاص داده اند. بخش مهمي از اين متون در قرنهاي گذشته به زبانهاي اروپايي ترجمه گرديده و تاثيرات غيرقابل انكاري در تكامل دانش پزشكي در جهان و نيز پزشكي غرب و پيدايش آن داشته است و هم اكنون نيز تعدادي از اين متون در برخي از كشورهايي مثل هندوستان كه طب سنتي هنوز به طور رسمي و حتي آكادميك مورد توجه مي باشد به عنوان منابع عمده اين علم مورد استفاده قرار مي گيرد و اعتبار خود را حداقل در خيلي از زمينه ها كاملا حفظ كرده است . عصر ما نيز مجددا شاهد گرايش دوباره پزشكان غربي و نيز شرقي (مثل چين و هند و...) به آثار و نظريات پرارزش طب سنتي بخصوص در زمينه درمان شناسي و استفاده از داروهاي طبيعي گياهي و ساير روشهاي ساده درماني است كه قرنها مورد استفاده بوده و فوايد آن به اثبات رسيده است تا با استفاده از اين ميراث ارزشمند و تجربه شده هم از عوارض خطرناك داروهاي شيميايي كه روز به روز آشكارتر مي شود پيشگيري گردد و هم بدين وسيله در هزينه و وقت و امكاناتي كه صرف دارو و درمان مي شود به طور وسيعي صرفه جويي گردد و حتي الامكان به جاي راههاي مشكل و پر پيچ و خم و پرهزينه معالجه كه امروزه صورت مي گيرد در موارد زيادي از روشهاي ساده و آسان و بي خطري كه همان نتايج را داراست استفاده گردد.
عليرغم آنچه گفته شد كشور ما كه روزگاري دراز بزرگترين و بيشترين پزشكان معروف جهان را در خود پرورش داده و اكنون وارث بر حق آنهاست نه تنها امروز از اين ميراث گرانقدر استفاده نمي كند بلكه با ورود پزشكي غربي به ايران و معرفي و تبليغ آن كه عمدتا در زمان قاجاريه و بيشتر توسط پزشكاني كه يا از عوامل سياسي برخي از كشورهاي غربي بوده اند و يا از اعضاي ميسيونرهاي مذهبي مسيحي صورت گرفته است ـ با تعصب شگفت انگيزي به يكباره نتيجه قرنها تحقيقات و تجربيات علمي پزشكي خود را با خودباختگي تمام مورد بي مهري قرار داده و كنار گذاشته است بدانگونه كه اكنون پزشك ايراني ـ اگر از موارد بسيار نادري بگذريم ـ هيچگونه اطلاعي از طب سنتي كشور خود ندارد و با آن كاملا بيگانه است . حتي كار به آنجا رسيده است كه اگر يك پژوهشگر ايراني بخواهد در مورد طب سنتي ايران به مطالعه پردازد ناچار است به سوي تاليفات خارجيان دست دراز كند و او هيچگاه نخواهد توانست كه از اين طريق تمام اطلاعات مورد نياز خود را به دست آورد. براي مثال : ادوارد براون ـ معروفترين ايرانشناس خارجي كه خود نيز پزشك بوده است ـ در كتاب : « تاريخ طب اسلامي » فقط حدود 24 كتاب پزشكي مسلمانان را معرفي مي كند و براساس همين اطلاعات اندك نتيجه گيريهاي غيرواقع و به دور از حقيقت نيز ارائه كرده است .
بنابراين براي بازشناخت اين گنجينه رايگان كه ثمره قرنها تجربه علمي دانشمندان بزرگ ما است كوششهاي زيادي بايد صورت گيرد و مقاله حاضر بر آن است كه با معرفي متون پزشكي سنتي كه به چاپ رسيده قدمي را در اين مسير بردارد و باشد كه قدمهاي بعدي توسط پژوهندگان اهل فن استوارتر برداشته شود. لازم به تذكر است كه تعداد متون طب سنتي به چاپ رسيده قطعا بيش از 138 عنواني است كه اين مقاله توانسته است آنها را شناسايي كند و از آنجا كه دسترسي به اين متون براي نگارنده امكانپذير نبوده اطلاعات داده شده در مورد هر يك نيز نمي تواند كامل و يا بدون نقص باشد.
به هر حال بخشي از آثار پزشكي اسلامي از قرن سيزدهم هجري قمري كه ايران صاحب دستگاههاي چاپ گرديد بتدريج به چاپ رسيده است كه از آن ميان تعداد قابل توجهي نيز چاپ هند است . اينكه دقيقا چند متوني تاكنون در هند و ايران در اين زمينه چاپ شده است مشخص نيست و به بررسي مستقل و گسترده اي نياز دارد اما در فهرست زير كوشش شده است تا براساس اطلاعات داده شده در « الذريعه » و « فهرست كتابهاي چاپي فارسي » و برخي ماخذ ديگر حتي الامكان اين آثار چاپ شده معرفي گردد. اضافه مي شود كه اين فهرست شامل كتابهايي كه در دهه هاي اخير چاپ شده نمي باشد.
گرچه تعداد آثار چاپ شده طب سنتي نسبتا قابل توجه است اما متاسفانه به دو دليل زير همين ها نيز چندان قابل بهره برداري نيست .
1 ـ خيلي از اين منابع چاپهاي قديمي ايران و يا منتشر شده در هندوستان هستند و در نتيجه عموما در ايران ناياب و يا بسيار كميابند.
2 ـ تعدادي از منابع طبي كه در دهه هاي اخير چاپ شده اند چه به صورت عكسبرداري از نسخه خطي و چه به صورت چاپ بشكل نثر اصلي براي عموم علاقمندان به طب سنتي به دليل نامانوس بودن نحوه تحرير قديمي آن و يا زبان عربي و يا حداقل نثر فني فارسي آن ـ كه امروزه فارسي زبانان با آن بيگانه شده اند ـ قابل استفاده نيست . و اگر هم به ندرت مورد استفاده قرار گرفته است بيشتر توسط اساتيد زبان و ادبيات فارسي و براي تحقيقات ادبي بوده است تا بهره برداري از اطلاعات علمي آن .
از 54000 عنوان كتابي كه در الذريعه معرفي شده است حدود 850 عنوان مربوط به متون پزشكي دانشمندان شيعه مي باشد.
ادوارد براون كه معروف ترين ايران شناس خارجي است و خود پزشك بوده است فقط 24 كتاب پزشكي مسلمانان را معرفي مي كند و براساس همين اطلاعات ناچيز و اندك نتيجه گيريهاي غيرواقع و به دور از حقيقت ارائه كرده است .
پزشكي غربي عمدتا توسط پزشكاني كه از عوامل سياسي و يا مسيونرهاي مذهبي مسيحي بودند در ايران تبليغ شد و تجربيات و تحقيقاتي كه نتيجه قرنها تلاش علمي پزشكان مسلمان و ايراني بود با خودباختگي تمام كنار گذاشته شد.
در طول تاريخ تمدن اسلامي ايرانيان شيعه بالاترين سهم را در تاليف كتب و رسائل پزشكي برعهده داشته اند.