گزارشي از مشاهدات عيني در عراق
حدود چهل روز ازسقوط رژيم ديكتاتوري صدام مي گذرد و اشغالگران آمريكايي و انگليسي خود را ناجي ملت عراق مي دانند. بلر نخست وزير انگلستان در آغاز جنگ گفته بود مردم عراق بايد از ما ممنون باشند كه آنها را آزاد و از شر صدام خلاص مي كنيم ! رفتيم تا ارمغان دمكراسي را در جنوب عراق و دومين شهر مهم اين كشور از نزديك وبا چشمان خود ببينيم . در بيابان هاي شلمچه عراق كه مملو از مين و مواد انفجاري است مردم بدون هراس از نظاميان عراقي به جمع آوري ضايعات مشغول هستند و ديگر از انبوه نظاميان عراقي خبري نيست .
در ورود به تنومه و بصره اولين منظره اي كه به چشم مي خورد خالي بودن وروديها از حضور نيروهاي نظامي عراق است . پيش از اين شغل نظامي گري در عراق اولين شغل بود و در شهرهاي مختلف اين كشورحضور نيروهاي نظامي امري غير عادي به شمار نمي رفت . اما اكنون مثل اين مي ماند كه نظاميان عراق و ادوات زرهي شان و پادگان ها آب شده و به زمين فرو رفته اند.
در تنومه مردم در گرماي هوا با كمبودها ساخته و به زندگي عادي شان مشغول هستند ولي اين بخش مرزي عراق بسيار كثيف است وسطح خيابان ها مملو از زباله است دست فروشي بيش از هر چيز ديگر به چشم مي خورد. وقتي از روي پل شناور به سمت بصره در حركتيم ساختمان هتل شرايتون كه سوخته و مخروبه شده است جلب توجه مي كند. از مجموعه مجسمه هاي صدام و ژنرال هايش فقط يكي مانده است .
تردد در شهر بصره عادي است اما كثيفي شهر بخوبي نمايان است بصره به شهر زباله ها تبديل شده است فاضلاب دربرخي نقاط شهر جاري است و هنوز مي توان ديد كه بسياري از شيشه هاي ساختمان ها بدليل حملات هوايي و موج انفجار شكسته و خرد شده اند عمده ويراني ها درمراكز نظامي و تاسيسات مهم شهر مثل راديو وتلويزيون و مخابرات است . تقريبا درحدود شصت درصد اماكن تجاري بصره تعطيل هستند بيشتر فروشگاه هاي موادغذايي و امور خدماتي داير مي باشند. فاضلاب جاري در برخي مناطق و انبوه زباله در شهر جاي تعجب بسيار دارد آب در منبع ها و بشكل غير بهداشتي و يا بوسيله شيرهاي آب توزيع مي شود. شهر كه از عدم توسعه طي بيست سال گذشته رنج برده بر اثر جنگ اخير هم بطور كلي زير ساخت هاي خود را از دست داده و وضعيت جاده ها نيز بسيار بد است .
محمد ابراهيم از ساكنان بصره به ما گفت ارمغان دمكراسي براي ما ثمره اي جز بدبختي نداشته است وضعيت مشخص نيست مردم تكليف خود را نمي دانند زير ساخت ها از بين رفته است از همه مهم تر ناامني در شهر كه شبها بيشتر است در شهر و اطراف آن غارتگري ادامه دارد بيمارستان ها از درمان بيماران و مجروحين جنگ عاجزند و از همه مهم تر بايد حضور نيروهاي اشغالگر رانيز تحمل كنيم كه مسلحانه بر بالاي سر ما هستند و ارمغان دمكراسي رابرايمان با خود آورده اند. وي اضافه كرد دمكراسي غربي يعني ناامني سرقت اشاعه فساد با اسلحه بر مردم حكومت كردن عدم وجود بهداشت و درمان قطع خدمات شهري و ما از دمكراسي ادعايي بوش و بلر فقط اين ها رافهميديم .

عراقي ها خود در حال تدارك برقراري خطوط برق هستند در مقابل ساختمان توزيع برق جنوب عراق جمعيت زيادي حضور دارند تا مشكل برق اماكن خود رارفع كنند. صليب سرخ جهاني در بصره حضوري فعال دارد و به خدماتي نظير توزيع آب سالم بهداشتي خدمات داروئي و درماني وبرخي امور انسان دوستانه مشغول است . ساختمان هاي فلزي پادگان ها و انبارهاي دولتي عراق همچنان در معرض سرقت قرار دارد از يك سوله نظامي حتي اسكلت آن نيز باقي نمانده است . هر كس به وسع خود مشغول غارت است از ميل گرد و آلومينيوم و نبشي گرفته تا وسائل ديگر و اين روند طي يكماه گذشته ادامه داشته است .
ادهم از شهروندان بصره مي گويد نيروهاي مهاجم ارتش و دولت آينده عراق را تا حدي كوچك و محدود و بي امكانات مي كنند تا در آينده ما هيچ چيز نداشته باشيم و يا مثلامانند حكومت خودگردان فلسطين بشويم تا هروقت كه مي خواهند ما را كنترل كنند و اين يك سياست صهيونيستي است . پادگان هاي وسيع و بزرگ بصره خالي و غارت شده اند ادوات زرهي منهدم شده و ازارتش عريض و طويل عراق هيچ خبري نيست . حضور نيروهاي آمريكايي و بريتانيايي در شهربصره مشهود است آنهاكمتر در شهر تردد داشته و ظاهرا عمده اين نيروها به ساختمان هاي اطراف شهربصره رفته و در آنجا استقرار يافته اند. پرواز هواپيماها و هلي كوپترها هم مشاهده مي شود ساختمان ها و اماكن و خودروها در بصره فرسوده بنظر مي رسند و بايد گفت صدام عمدا به توسعه اين شهر و بدليل قيام انتفاضه سال 1370 و انتقام از شيعيان بصره اقدام نكرد.
بصره كه در دهه هفتاد ميلادي از نظر توسعه و زيبايي هم رتبه با بيروت به شمار مي رفت اكنون به يك ده بزرگ شبيه است . دختران و زنان در سطح شهر كمتر به چشم مي خورند و پيدا است از عدم امنيت موجود بيشتر وقت خود را درخانه مي گذرانند. فروش آنتن هاي ماهواره اي در شهر بسيار مشهود است و چند پليس رنگ و رو رفته راهنمايي كنترل ترافيك روان شهر را بعهده دارند. در اسكله هاي بصره لنج ها و شناورهاي ماهي گيري همچنان به فعاليت هاي خود ادامه مي دهند و نوجوانان بي خيال از همه جا در آب كثيف رودخانه مشغول آب تني هستند. فضاي سبز شهر براثر مشكلات جنگ آسيب ديده است در ادارات بصره كه بازگشايي شده اند كماكان امور در اختيار همان افراد قبل از جنگ است حزب كمونيست عراق در بصره دفتر بزرگي را برقرار كرده است غذا در رستوران موجود ولي گران است البته اين گراني متوجه خود عراقي ها است .
وضع بيمارستان ها بسيار دردآور است بيش از چهارصد نفر بيمار و مجروح در جنوب عراق طي يكماهه گذشته بدليل نبود امكانات جان باخته اند نظاميان وبعثي ها در اماكن امن در بصره و خصوصا در مناطق عشايري آن پنهان شده و برخي از آنها توسط مردم قصاص شده اند. كويتي ها در بصره دفتر هلال احمر مستقركرده و خدمات رساني مي كنند. بيشترين فعاليت در بصره و جنوب عراق را بايد در پالايشگاه و تاسيسات نفتي بصره ديد مشعل هاي اين پالايشگاه شعله ور است و با حضور متخصصان آمريكايي وانگليسي استخراج و تصفيه نفت در آن آغاز و ادامه دارد.
كاركنان عراقي پالايشگاه وتاسيسات نفت بصره بشدت زير مراقبت و ديد نظاميان اشغالگر و بويژه انگليسي ها هستند و قطعات مورد نياز تاسيسات نفتي ازكويت و همچنين آمريكا و انگليس تامين شده است . پالايشگاه بصره وظيفه دارد سوخت مورد نياز نيروهاي مهاجم راتامين كند و بخصوص در تلاش هستند واحد بنزين هواپيما و روغن پالايشگاه بصره را بزودي راه اندازي كنند. گازوئيل توليدي اين پالايشگاه چندان مرغوب نيست بنزين به بهاي هشتاد ريال در بصره عرضه مي شود و پمپ بنزين ها خلوت بنظر مي رسند به غير از دينار عراقي دلار آمريكا و استراليا پوند انگليس يورو دينار كويت و درهم امارات و ريال سعودي و همچنين ريال ايران در بازار عراق و در جنوب اين كشور مورد داد و ستد قرار مي گيرد.
سربازان انگليسي در گرماي عراق كلافه شده اند پوست برخي از آنان برنزه شده است يك پزشك نظامي انگليسي به ما گفت خطر سرطان پوست بدليل تابش آفتاب شديد برخي نيروهاي ما راتهديد مي كند يك سرباز انگليسي كه رافائل نام داشت گفت از بس كه غذاي كنسرو و آماده خورديم خسته شده ايم . وقتي پشت مقر آنانرا ديدم انبوهي از قوطي هاي كنسرو و بسته بندي مشاهده مي شد. او گفت نمي داند در اين گوشه گرم دنيا چه مي كند و اضافه كرد شب ها ازترس سمورهاي بزرگ نمي توانم بخوابم و حشرات هم اينجا زياد هستند ساعات و ايام تلخي را مي گذرانيم و مي دانيم مردم عراق ما را نمي خواهند.
بيماري هايي نظير وبا اسهال وناراحتي هاي پوستي در شهر شيوع پيدا كرده است يك عضو صليب سرخ گفت وبا و اسهال سال گذشته هم در بصره و جنوب عراق ديده شده است وجنگ اخير آن را تشديد كرده است يك شهروند عراقي كه خود را دانشجوي دانشگاه بصره معرفي مي كرد گفت اگر اوضاع به اين ترتيب ادامه يابد بايد منتظر فاجعه انساني بود.
در بازگشت از شهر تاريخي بصره و براي وجدان بيدار يك مسلمان فقط اندوه و درد مي ماند بصره بجاي عمران و آباداني امروز با انبوهي از گورستان هاي جمعي و اشغالگري روبرو است در مناطق مرزي اثري از اشغالگران نيست و پاسگاه مرزي عراق را يك خانواده روستايي عراق اشغال كرده و در آن زندگي مي كند در سيماي كودكان درمانده عراقي نمي شود اميد و آينده روشن را ديد در سايه جنايات وخيانت صدام عراق ثروتمند به كشوري فقير و اشغال شده توسط مدعيان دروغين دمكراسي تبديل شده است .
نادر دريابان

اشاره :
آقاي « يورگني كاژوكين » رئيس انستيتوي مطالعات استراتژيك روسيه و داراي دكتراي علوم تاريخي و مولف مقالات علمي ـ سياسي درباره سقوط بغداد مصاحبه اي با راديو برون مرزي كشورمان انجام داده كه مشروح آن را در زير مي خوانيد.
آقاي كاژوكين ارزيابي شما از اوضاع كنوني عراق و سقوط غير منتظره بغداد چيست
در حال حاضر مسئله مهم اين است كه چه نيروهايي بر عراق كنترل خواهند داشت بدون ترديد نيروهاي آمريكايي و انگليسي براي مدت هاي طولاني در عراق باقي خواهند ماند و در حقيقت حكومت عراق را آنها غصب خواهند كرد. گذشته از اين مسئله نيروهاي ملي عراق در راس مسائل روز قرار گرفته است . مسئله ديگري كه در اولويت كار قرار دارد تماميت ارضي عراق به عنوان كشوري مستقل است . بدون ترديد كردها از اوضاع فعلي استفاده مي كنند و در حال حاضر نمي توان گفت اقدامات كردهاي معارض عراقي كاملا هماهنگ با ايالات متحده آمريكا است . آنها در كنار نيروهاي آمريكايي و انگليسي تنها نيروهاي مسلح داراي نفوذ و به عنوان يك وزنه سياسي مطرح هستند و متناسب با اين مسئله آشكارا طرح هايي را در نظر گرفته اند و آنها را اجرا مي كنند. كاملا واضح است كه آينده عراق آن قدر مسئله پيچيده اي است كه در شرايط فعلي حتي بين مقامهاي واشنگتن نيز اختلاف نظرات زيادي به وجود آورده است . ما اكنون نيز شاهد اين اختلافات هستيم و اظهارات « ديك چني » معاون رئيس جمهور امريكا كه به صورت كلي با مواضع كاخ سفيد هماهنگي كامل ندارد گوياي اين مسئله است . بنابراين مي بينيم كه يك صفحه از تاريخ عراق ورق خورده است و صفحه اي ديگر كه اهميت و پيچيدگي آن كمتر نيست در حال گشوده شدن است و احتمالا با تجربه اي سخت چه براي مردم و چه براي جامعه بين المللي همراه خواهد بود.
در خصوص جنبه نظامي مسئله انتظار مي رفت كه زمان محاصره بغداد طولاني باشد ولي بغداد سريعا سقوط كرد. بايد بگويم كه اين مسئله به اختلاف شديد كارآيي موجود بين امكانات فني ارتش عراق و امريكا مربوط مي شود.
براي پي بردن به دلايل اصلي سقوط سريع بغداد بايد از ميزان خساراتي كه در بمباران مواضع عراقي ها و تلفات نيروهاي عراقي و خسارات فني كه مدافعين بغداد متحمل شده اند اطلاعات دقيق داشت . البته در مورد اينكه اين خسارات بسيار زياد بوده است ترديدي وجود ندارد و حتي اين خسارات قبل از شروع عمليات تسخير بغداد هم قابل توجه بود.
آقاي كاژوكين واضح است كه در خصوص تفاوت سطح فن آوري هاي موجود بين عراق و امريكا اختلاف بسيار وجود دارد. ولي وجود چنين شكافي هنگام تصرف ساير شهرهاي عراق همچون فاو و بصره آنچنان نمود نكرد. به نظر شما دليل اين امر چيست
مسئله اينجاست كه چنين جنگي با ويژگي هاي رواني خاصي همراه است . عراقي ها در شهرهاي ام قصر بصره و ساير شهرها نيز دفاع كردند ولي تمام تلاش هايشان با شكست روبرو شد و مسلما تلفات دو طرف قابل مقايسه نيست و همين امر باعث از بين رفتن روحيه جنگندگي در ميان ارتش عراق شد. در عين حال همه از چگونگي سيستم دفاعي بغداد اطلاع دقيق داشتند. بايد به اين نكته توجه كرد كه وسايل فني شناسايي كه امريكايي ها در اختياردارند بسيار استثنايي است . يعني در واقع هر سه حلقه دفاعي كه تشكيل شد براي آمريكا كاملا مشخص بود و امكان اجراي حملات هدفمند و نابودسازي فن آوري هاي موجود به راحتي ممكن بود. نظاميان عراقي نيز هنگامي كه دريافتند عملا مقابل نيروهاي مخالف خلع سلاح شده اند توانايي خود را از دست دادند.
گفته مي شود عراق همانند امپراتوري عثماني به سه بخش شيعه سني و كردنشين تقسيم مي شود. به نظر شما در شرايط كنوني اين مسئله تا چه اندازه امكان پذير است آيا امريكايي ها خواهند توانست روحيه جدايي طلبي را كه در كردستان و جنوب عراق وجود دارد مهار كنند
فكر مي كنم حفظ يكپارچگي عملي عراق بسيار دشوار خواهد بود زيرا شكي وجود ندارد كه از لحاظ حقوقي عراق در آينده نزديك يكپارگي خود را حفظ خواهد كرد ولي اين امر عملا امكان پذير نيست . براي مثال « بوسني هرزگوين » از لحاظ حقوقي كشور واحدي به شمار مي رود. ولي عملا چنين نيست . در عراق نيز امكان دارد چنين وضعي به وجود آيد. يعني در واقع از لحاظ حقوقي عراق به عنوان كشوري يكپارچه به رسميت شناخته شود و پس از مدتي هم دولت انتقالي موقت در آنجا تشكيل خواهد شد كه نشان دهنده يكپارچگي عراق است ولي در عمل به ويژه در مناطق تحت كنترل كردها قطعا اين رهبران سياسي كرد هستند كه اداره منطقه را بر عهده خواهند گرفت .
مسئله آشكار اين است كه واشنگتن تنها مالك اصلي عراق در آينده نزديك خواهد بود و اين ايالات متحده است كه ثروت هاي ملي عراق را در اختيار خواهد گرفت و تعيين كننده اوضاع سياسي اين كشور خواهد بود.
به نظر شما روسيه تاكنون در خصوص مسئله عراق چگونه عمل كرده است باتوجه به شرايط به وجود آمده از روسيه انتظار چه موضعي مي رود
اين پرسش بيشتر به كارشناسان مسائل تاريخي مربوط مي شود . اين قضيه متشكل از دو دوره است . دوره قبل از شروع عمليات نظامي كه نيروهاي نظامي آمريكائي و انگليسي هنوز وارد خاك عراق نشده بودند. در آن زمان مبارزه سياسي ادامه داشت و در اين مبارزه روسيه موضعي قاطع و مشخص اتخاذ كرده و كاملا با هر گونه اقدام نظامي مخالف بود. اكنون اوضاع كاملا متفاوت است و مي توان گفت هيچ كس به غير از ايالات متحده از شرايط حال حاضر عراق و كل منطقه بهره نمي برد.
البته امكان دارد كه منافع جزئي عايد انگلستان شود ولي در كل مشكل بتوان گفت انگليسي ها در اين ماجرا بيشتر بازنده هستند يا برنده . به نظر من انگلستان باتوجه به مواضع خود بيشتر بازنده اين ماجرا است .
همانطور كه فرموديد روسيه در زمان مبارزات ديپلماتيك مواضع قاطعي اتخاذ و از مواضع فرانسه و آلمان حمايت كرده بود. بين اين كشورها بيانيه سه جانبه اي نيز در خصوص عراق امضا شد. آيا به نظر شما در شرايط فعلي نيز مي توان انتظار چنين اقدامات ضد امريكايي را از اين بازيگران اصلي ماجرا داشت
اولا بايد بگويم موضع گيري روسيه فرانسه و آلمان تا حدودي از حمايت كشورهايي مانند چين هند اكثر كشورهاي عربي اندونزي و بسياري كشورهاي ديگر برخوردار بود. اين موضع گيري ها نه ضد امريكايي بلكه براي حمايت از حقوق بين المللي و رعايت منشور سازمان ملل متحد صورت گرفت . من فكر مي كنم كه روسيه فرانسه و چين و بسياري كشورهاي ديگر به فعاليت در برابر حفظ و تحكيم حقوق بين المللي ادامه دهند.
در هر صورت دموكراسي كه با كمك تانك به ارمغان آورده شود كاذب و غير قابل اطمينان است و فكر نمي كنم طرحي كه در عراق اجرا شده است سرانجام موفقي داشته باشد.
ممكن است آمريكائيها منافعي جزئي در اختيار انگليسي ها قرار دهند ولي به نظر من انگلستان بازنده ماجراي عراق بوده است .