گفتگوي حاضر حدود هشت سال قبل توسط بهنام كامراني كه در آن
زمان دانشجوي هنر بوده
با استاد پارسانژاد در شيراز انجام گرفته و
اكنون براي نخستين بار منتشر مي شود. از استاد ديگر خبري نداريم .
اميدواريم همچنان سلامت و پاينده باشد.
از كوچه هاي تنگ مي گذرم
از كوچه هايي كه گاه به شانه ها
نزديك و گاه دور مي شوند. از كوچه هايي كه بچه هايش بر ديوارها
نقاشي مي كشند
بچه هايي كه فردا را مي سازند و چه بسا از ميان
همين كوچه هاي تنگ
مشاهيري بزرگ زاده شوند. پرسان پرسان
به سمت دكاني مي روم .
نامش آقامهدي است . از حافظيه به اين نام رسيده ام .
طلاكاري است كه بيشتر كارهايش را به آقامهدي مي سپارد. در
اين فكرها هستم كه به مقصد مي رسم . دكان كوچكي است . استاد
از پشت شيشه پير جلوه مي كند. در را باز مي كند. به داخل
مي روم . در پشت ميز آقامهدي مشغول كار است . احساس مي كنم
به گذشته هاي دور قدم گذاشته ام . نام كاملش ميرزامحمدمهدي
پارسانژاد است . 58 سالي است كه بر نقره و گاه بر طلا قلم
مي زند. گذشت سالها موهايش را نيز نقره اي كرده است . در شش
سالگي
پدر (علي محمد) را از دست داده و از هشت سالگي با
نقره آشنا شده و در نزد قلمزني به نام (زرنقش ) و پس از او نزد
مرحوم ضيا صنيع الزر در محلي در بازار تيمچه در كاروانسراي
چراغعلي خان كار خود را ادامه داده و به پول آن روز صنار
(دوشاهي ) حقوق مي گرفته است .
از سيني و شربت خوري و چايخوري گرفته تا زيورآلات را
قلم زده است . بعد از چندسالي نزد آخرين استاد
يعني مرحوم
محمدهاشم افسر در مغازه گلريزان آخرين مراحل كار را تكميل
كرده است . بعد از آن مستقل شده و دوازده سالي را هم در تهران
پيش « محبوبي » نامي
طلاكاري كرده و 18 سالي است كه در
شيراز
در همين كوچه هاي تنگ و دكان قديمي
لحظات را
نقره اي و نقره ها را اسير لحظات مي كند.
كار قلم زني نقره در شيراز با اصفهان تفاوت زيادي دارد.
استاد بيشتر نقشهاي تخت جمشيد را بر نقره و طلا قلم مي زند و
كار قلم زني اش به همين دليل و بخصوص برجسته تر بودن كار از
اصفهان متمايز است . سعي در قرينه سازي ندارد. خودش
مي گويد
اگر يك فروهر را در سمت راست نقش مي زنم
در
طرف ديگر فروهر بايد تفاوتهايي با آن طرف داشته باشد. البته
اين بيشتر مربوط به نقشهاي وسط سيني است . مراحل كار از
مغازه زرگر شروع مي شود كه سيني خام (كار نكرده ) و يا ماده
اوليه را در اختيار استاد مي گذارد. ابتدا نقش با مداد روي نقره يا
طلا كشيده مي شود. سپس داخل يا پشت كار قير گرفته مي شود.
قير از بهبهان آورده مي شود و ابتدا شبيه زغال سنگ و گرد و
سفت است . آن را داخل پاتيل (ديگي ) ميريزد و مقداري شن و
روغن سوخته ماشين به آن اضافه مي كند و حرارت مي دهد و با
اهرمي به هم مي زند تا جا بيفتد. اين قير دايمي است و تا تمام
شدن آن كه در اثر چسبيدن ذرات قير به كار است مي توان از آن
استفاده كرد. قير براي جا گرفتن و تسلط بيشتر به كار برده
مي شود. قير سياه بستر نقره خواهد شد. بعد از مرحله قير گرفتن
با « نيم بر » به وسيله چكشي ظريف كه در دو اندازه در دكان وجود
دارد نقش زده مي شود. بعد از اين مرحله
زمينه طرح پايين برده
مي شود. اين كار با وسيله اي به نام بوم نشون (بوم نشان ) انجام
مي گيرد كه به اندازه هاي مختلف و نوعهاي سه گوش و
چهارگوش دسته بندي مي شود...
« استاد سرفه اي مي كند و به كارش كه تا به حال از آن دست
كشيده بود مشغول مي شود و به صحبت ادامه مي دهد. »
...بعد از آن كار به زرگر سپرده مي شود و در تاب دوم (بار
دوم ) كه كار آورده مي شود دوباره قير گرفته مي شود و ظريف
كاريهاي بيشتري بر كار نقش مي بندد. ابتدا با نيم بر دوم كه تيزتر
از نيم بر اول است و به بلند و كوتاه و ريز و درشت تقسيم بندي
مي شود كار مشخص تر زده مي شود. بعد روسازي كار است كه
ابتدا با وسايلي به نامهاي (كاس )
(پرداز)
(توپوك ) « توخالي »
(گوعرصه ) « گاوعرصه »
انجام مي گيرد.
« گوعرصه » دو دايره هم مركز را در مي آورد و اندازه هاي
مختلف دارد و بيشتر براي جاهايي مثل وسط گلها و يا زمينه و...
به كار مي رود.
« تو پوك » كه ريز و درشت دارد براي بافتهايي مثل موي
مجعد و ريش و چشم و گل و بوته به كار مي رود و انواع مختلف
دارد. (كاس نيم هلال ) و (هلال ) كه اين دو كاس هم براي بالا و
هم براي پايين بردن نقش مورد استفاده قرار
مي گيرند.
(ناخني ) « ناخوني » وسيله ديگري است كه براي درآوردن
موي نرم و نقاط ريز ديگر كار مي رود.
(سم سه دونه ) « سم سه دانه » براي روسازي لباسها و نقاط
مورد لزوم ديگر مورد استفاده قرار مي گيرد كه به اندازه هاي
مختلفي است .
(پرداز ريز) و (پرداز درشت ) براي بافتهايي مثل پوست
اسب و پوست درخت و... استفاده مي شود.
استاد را با خداحافظي ترك مي كنم و بقيه صحبت را به فردا
موكول مي كنم .
صبح روز بعد باز كوچه ها و مغازه و موهاي نقره اي استاد و
لهجه شيرين شيرازيش در پيش روست . با اصرار تمام جعبه
شيريني مرا قبول مي كند و با لبخندي در حالي كه در دهانش
شيريني را مزمزه مي كند به صحبت ادامه مي دهد :
كجا بوديم ...
استاد از وسائل كار مي گفتيد.
صداي چكش با صداي استاد درهم مي آميزد و من گوش
مي سپرم ...
براي سيني كه ابزاري تقريبا جدا دارد
وسايل ديگري نيز به
كار برده مي شود.
(تابيده ) كه شياري در وسط دارد و براي جويدن (شيار
شياركردن ) لبه سيني مورد استفاده قرار مي گيرد.
(قوشه ) وسيله اي است كه براي بالا آوردن و جويدن سيني
مورد استفاده قرار مي گيرد و نوك گرد دارد. نوع ديگرش (قوشه
بادامي ) است . (تيزبر) براي مشبك كردن زمينه يا قسمتهاي
مختلف ديگر مورد استفاده است و بسيار تيز است و معمولا
مراحل آخر كار را مي كند. (سمبه نوك تيز) نيز همين كار را به
شكل ديگري انجام مي دهد.
(گرسم ) « گرسوهان » براي مشبك ساختن زمينه يا لباس به
كار مي رود. (جفتي ) براي زمينه و خوشه انگور و ... به كار
مي رود كه سه نقطه اي و چهار نقطه اي است و ساختنش بسيار
مشكل است .
(تابيده ) و (كرمك ) ابزاري هستند كه بيشتر براي حاشيه
مورد استفاده قرار مي گيرند.
پرگار فولادي هم براي شيار دادن دايره و نيم دايره سيني و
خط انداختن كاربرد دارد.
ابزار فرعي (تسمه ) است كه حكم گيره را دارد و كار را
محكم دربرمي گيرد. (سنگ ساب ) براي تيزكردن و (سنگ جلا)
براي براق كردن ابزار به كار برده مي شود و همچنين براق كردن
كار.
استاد مي گويد :
قلم ها را خود مي سازم . سوهان دم موشي (گرد) را پس از
حرارت دادن و سرخ شدن شكل مي دهم و قلمها را به انواع و
اندازه هاي مختلف تهيه مي كنم .
تمرين كار روي حلبي و برنج و مس انجام مي شود. استاد
مهدي مي گويد : دو سه تايي شاگرد دارم
اما دوست داشتم
پسرهايم نيز اين كار را لااقل در اوقات فراغت دنبال مي كردند.
چون بعد از من ديگر كسي اين كار را به طور جدي دنبال نخواهد
كرد.
استاد چند ماهي را در مرقد حضرت رضا(ع ) چهار خوشه
انگور را چهار طرف مرقد قلم زد
كه دو برگ مو در دو طرف هر
خوشه به چشم مي خورد و به همين خاطر كاس توپوك بزرگي را
ساخته و بلافاصله با فروتني خاصي مي گويد : البته اين كار زير
نظر استاد (ذوالفن ) بود و من تنها همين چهار خوشه را كار
كردم .
استاد طرحهايش را خود زده است و مضامين تخت
جمشيد و فروهر مضاميني هستند كه بيشتر مورد استفاده و كار
استاد قرار مي گيرند. همچنين است گل و بوته
شيرين و فرهاد
بهرام و گل اندام و اين دو موضوع اخير در آفتابه ظريفي كار شده
بود كه براي ريختن گلاب روي دست عروس و داماد به كار
مي رفته است .
از موضوعات ديگر مجلسهاي مختلفي چون مجلس شيخ
صنعان است كه روي سيني با ظرافت و مهارت اجرا شده و بيشتر
مركز سيني را به خود اختصاص داده است . قلمها
نقشها
صداها
نقره ها و نورها وجودم را تسخير كرده اند. به نقره هايي
مي انديشم كه بعد از استاد تنها مي مانند و به اين دكان در اين
گوشه خلوت شهر و هنري كه مي رود تا تنها نامي از آن بماند و
شايد چند سال بعد كه كسي مي آيد و سراغ نقره كاري شيراز را
مي گيرد
ديگر كسي « آقامهدي » را نشناسد
همان استاد مهدي
مو نقره اي
همان فروهر كوچه هاي تنگ را.
*****
رويدادهاي فرهنگي هنري
|
نمايش آثار ديده نشده « رضامافي » در گالري سيحون
همزمان با هفته ميراث فرهنگي
براي نخستين بار قسمتي
از آثار ديده نشده « رضا مافي » هنرمند برجسته خوشنويس در
گالري سيحون به نمايش گذاشته مي شود.
ستاد خبري جشنواره فرهنگي « ايرانيان
آيينه داران
ميراث كهن » اعلام كرد : در اين نمايشگاه كه از روز بيست و
هفتم ارديبهشت ماه بر پا شده و تا روز اول خرداد ماه ادامه
خواهد يافت
علاوه بر نمايش آثار « رضا مافي » (كه بدون شك
قلمش از توانمندترين خط هاي ايران بوده ) آثار خط و تذهيب
و مينياتور و گل و مرغ خانم ها : پروين حيدري نسب
مرواريد
زرگر و آقايان : مجيد فدائيان
كيانوش معتقدي و حسن
محمدي در معرض ديد علاقمندان قرار گرفته است .
اضافه مي شود اين نمايشگاه همه روزه از ساعت 10 تا 19
پذيراي بازديد كنندگان مي باشد.
گفتني است : دومين جشنواره فرهنگي « ايرانيان
آيينه داران
ميراث كهن » همزمان با هفته ميراث فرهنگي در تهران برگزار
مي شود.
قلمزني روي مس در نگارخانه آتشزاد
نگارخانه آتشزاد در هفته ميراث فرهنگي نمايشگاهي از
آثار « ساعي آرين » هنرمند قلمزن را به نمايش گذاشته است .
به گزارش ستاد خبري دومين جشنواره فرهنگي « ايرانيان
آيينه داران ميراث كهن » نمايشگاه آثار قلمزني روي مس و
هنرهاي حجمي با مضاميني ايراني و سنتي از جمله آيين مهر
زرتشت و تصاوير شاهنامه كه توسط « ساعي آرين » طراحي و
اجرا شده با هدف احيا ميراث معنوي ايران در نگارخانه
آتشزاد برپا شده است .
اين گزارش حاكيست : ساعي آرين
هنرمندي كه همواره در
حفظ ميراث كهن و معنوي ايران كوشيده است
علاوه بر
همكاري با سازمان يونسكو در حفظ اين مهم
در
نمايشگاههاي مختلف ايراني و خارجي نيز شركت جسته
است .
اضافه مي شود : نمايشگاه مذكور كه از روز بيست و هفتم
ارديبهشت ماه كار خود را آغاز كرده تا روز اول خرداد ماه همه
روزه از ساعت 17 تا 20 پذيراي علاقمندان هنر قلمزني
مي باشد.
گفتني است : دومين جشنواره فرهنگي « ايرانيان
آيينه
داران ميراث كهن » به همت نگارخانه سعدآباد و با همكاري
سازمان ميراث فرهنگي و 12 نگارخانه در تهران برگزار
مي شود.
چند خبر كوتاه فرهنگي و هنري
همايش بزرگداشت شهريار
شاعر معاصر همزمان با هفته وحدت
روزهاي 25 و 26 ارديبهشت ماه در آنكارا برگزار شد .
به گزارش روز سه شنبه سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي
اين همايش دوروزه در قالب برنامه مبادلات فرهنگي دو كشور ايران
و تركيه برگزار گرديد.
يك زوج هندي نرم افزار شاهنامه فردوسي را با استفاده از منابع
مختلف و مستند و به صورت هفت سي .دي تهيه و در شهر بمبئي در
اختيار علاقه مندان قرار داده اند.
به گزارش سازمان فرهنگ وارتباطات اسلامي
همچنين
عكسهايي دراين نرم افزار تهيه شده كه معرف آداب رسوم
لباس
غذا و ساير خصوصيات فرهنگي مردم ايران است و در هر سي .دي
اين نرم افزار 150 تصوير وجود دارد .
نمايشگاهي از آثار هنري
هنرمندان آلماني با عنوان « پنج هنرمند
آلماني
پنج چمدان هنري » 25 ارديبهشت در فرهنگسراي نياوران
گشايش يافت .
به گزارش بنياد آفرينشهاي هنري نياوران
اين نمايشگاه كه
حاوي 150 اثر نقاشي بر روي ابريشم و شيشه
آثار ويديويي و
عكس است به مناسبت خواهرـ خواندگي دو شهر فرايبورگ و
اصفهان در سال 2003 ميلادي برپا مي شود .
آثار به نمايش درآمده در نمايشگاه سفراي سه كشور بلژيك
اسپانيا و كانادا در فرهنگسراي نياوران با استقبال مخاطبان و
خريداران آثار هنري روبرو شد.
اين نمايشگاه شامل آبرنگهاي « گيوم متن » سفير بلژيك در
تهران
آثار رنگ و روغن « لئوپولدو اسپانيا » سفير اسپانيا در تهران
و « مهرهاي نقوش اسلامي « مري مك كينون » همسر سفير كانادا بود
و عوايد حاصل از فروش آنها در اختيار آسايشگاه كهريزك شماره
دو و ساير موسسات خيريه قرار گرفت .
نمايشگاهي از 25 قطعه عكس « ابراهيم حسيني » كه از اجراي
نمايش « ضيافت شيطان » به نويسندگي و كارگرداني « امير دژاكام »
در سالن اصلي تئاتر شهر گرفته شده است
از 23 ارديبهشت تا پايان
اجراي نمايش برپا است .
جلوه هايي از معماري سنتي ايران در نگارخانه
« جهان نما »
همزمان با برپايي دومين جشنواره « ايرانيان
آئينه داران ميراث كهن »
نمايشگاهي از آثار عكس « محمدرضا خاكزاد » در نگارخانه جهان نما برپا
شده است .
به گزارش ستاد خبري دومين جشنواره اين عكاس با بررسي فرم هاي
معماري سنتي ايران در مناطق مختلف
مساجد
بناهاي تاريخي و
مجموعه هاي باستاني
گوشه اي از ميراث به جاي مانده از پيشينيان را به
نمايش گذاشته است .
اين نمايشگاه تا چهارم خردادماه
همه روزه از ساعت 10 تا 13 و 15
تا 21 پذيراي علاقمندان هنر عكاسي است .
شيرمردان عشايري در نگارخانه « پاسارگاد »
نگارخانه پاسارگاد در هفته ميراث فرهنگي
نمايشگاهي با اين
مضمون برگزار مي كند.
به گزارش ستاد خبري جشنواره فرهنگي « ايرانيان
آئينه داران ميراث
كهن » اين نگارخانه با برگزاري نمايشگاهي تحت عنوان « شيرمردان
عشايري » به بررسي نقش شير در قالي هاي شيري عشاير ايران مي پردازد.
اين گزارش حاكيست مجموعه مذكور كه توسط « وحيد ملك »
جمع آوري شده اند از نماد شير به عنوان بخشي از ميراث معنوي كهن ايران
ياد مي شود.
اضافه مي شود : نمايشگاه مذكور كه تا روز چهارم خردادماه برپا
خواهد بود همه روزه از ساعت 17 تا 21 آماده پذيرايي از دوستداران هنر
عشايري است . اين نمايشگاه همزمان با دومين جشنواره فرهنگي « ايرانيان
آئينه داران ميراث كهن » برپا شده است .
ابوالحسن نجفي :
زبان فارسي از نادرترين زبانهاي جهان
است
خبرگزاري فارس : ابوالحسن نجفي نويسنده و مترجم گفت : زبان
فارسي از نادرترين زبان هاي جهان است كه نه تنها داشته هاي خود را حفظ
كرده است بلكه يافته هاي خود را نيز نگاه داشته است .
ابوالحسن نجفي مترجم
در نشست خانه كتاب با عنوان « توانمندي
زبان فارسي و مسائل ترجمه » گفت : در دو سه دهه ي اخير
دانشجوياني كه
در كشورهاي اروپايي به تحصيل مشغول بودند بعد از بازگشت اين تصور
را داشتند كه زبان مادري را علاوه بر زبان خارجي مي دانند
بنابراين وارد
حوزه ترجمه شده و شروع به ترجمه كتابها نمودند ولي اشتباهي بود كه در
زمينه ترجمه به وجود آمد و ناشران نيز در اين خصوص اشتباهات را
دوبرابر كردند.
وي افزود : ناشران به سراغ مترجم ها رفتند تا به اين وسيله كتابي را
چاپ كنند و همه ي اين ها باعث شد كه وضعيت ترجمه در ايران افت كند
و مترجمان وارد فرهنگ هاي دوزبانه شوند.
نجفي با اشاره به فرهنگ دو زبانه گفت : مترجمان فرهنگ فارسي را به
انگليسي مي نويسند يا بالعكس و از آن در ترجمه ها استفاده مي كنند اما
بايد توجه داشت بسياري از واژگان و جملات در زبان مقصد نمي تواند در
جامعه به كار رود اما مترجمان از اين اصطلاحات در ترجمه هاي خود
استفاده مي كنند . وي افزود : زبان فارسي با قدمت 1200 ساله خود چگونه
مي تواند زبان ناتواني باشد كه مترجمان نتوانند واژه اي در مقابل زبان بيگانه
بيابند
ما كتابهاي درجه يك و دو داريم كه قابل قياس با آثار موجود در
دنياست و اين زبان فراموش نشده است اما فقر واژه در آثار وجود دارد.
نجفي با اشاره به فقر واژه در مطبوعات كشور گفت : تعداد واژگاني كه
در مطبوعات وجود دارد كم است
مطبوعات مقدار واژگاني را تعيين
كرده و فقط از آن استفاده مي كنند و اين ضعف نه تنها در مطبوعات بلكه
در آثار ترجمه شده نيز وجود دارد.
وي ادامه داد : فرهنگستان ها براي انتخاب واژه ها به وجود آمدند اين
انتخاب واژه لازم ترين كار در حوزه ترجمه است
اگر الفاظ بيگانه وارد
زبان فارسي شوند لطمه اي نمي زنند زيرا بسياري از واژه ها داراي قدمت
150 ساله هستند و ديگر استفاده از آن عادي شده و اين الفاظ در تمام
زبان ها دخيل است و امروزه به خاطر پيشرفت علوم و تكنولوژي زبان فرق
كرده است .
نجفي در ادامه با اشاره به علل ناتواني زبان فارسي گفت : گرته برداري
و ترجمه لفظ به لفظ از عواملي است كه باعث به وجود آوردن اختلال در
زبان فارسي مي شود چنانچه اين ترجمه لفظ به لفظ در فيلم ها
راديو و
تلويزيون نيز راه پيدا كرده است ما در بسياري از موارد جملات نامفهومي
را مي بينيم كه علت آن ترجمه لفظ به لفظ است كه از لحاظ واژگان كمبود
ندارد اما از نظر پيدا كردن مصطلحات فني با فقر جايگزيني كلمات روبرو
است . وي گفت : فراموش شدن بسياري از ساختارها
تعبيرات و
اصطلاحات
تنبلي مترجمين و يافتن اصلاحات نيز از عوامل ديگر
ناتواني زبان فارسي به شمار مي رود.
| |