اشاره
موضوع « جنبش نرم افزاري » كه توسط رهبر معظم انقلاب در عرصه علم و فرهنگ ارائه گرديد بهانه اي شد تا صاحب نظران حوزه و دانشگاه در اين زمينه به طرح ديدگاههاي خود بپردازند.
آنچه اينك ارائه مي گردد گزيده اي از گفتگوي نشريه « پرسمان » با آقاي دكتر سعيد سهراب پور رياست دانشگاه صنعتي شريف و عضو فرهنگستان جمهوري اسلامي است .

س ـ رهبر انقلاب پس از ارزيابي خودشان از وضعيت علمي و فرهنگي دانشگاههاي كشور با طرح بحث جنبش نرم افزاري تمام دانشجويان و استادان را به تهيه برنامه هاي كاربردي جهت بهبود وضعيت دانشگاهها دعوت كردند. علي القاعده دعوت به راهكاري همچون جنبش نرم افزاري بر مقايسه وضعيت موجود و وضعيت مطلوب مبتني است . خوب است حضرتعالي در ابتداي گفتگو ارزيابي خودتان را از وضعيت كنوني علم و فرهنگ در دانشگاهها و همچنين وضعيت آرماني مورد انتظار بيان كنيد تا بعد از آن به راهكارهاي گذر از وضع موجود به وضع مطلوب بپردازيم .
ج ـ به نظر من بحث جنبش نرم افزاري در ابعاد مختلف علمي فرهنگي اجتماعي سياسي و ... قابل طرح است منتهي چون تخصص من بيشتر در قسمت علمي پژوهشي آموزشي است و در ساير قسمتها تخصصي ندارم بهتر است تنها به اين بحث از منظر علمي پژوهشي و آموزشي اشاره اي داشته باشم .
نكته ديگر آن كه در مورد وضعيت موجود دانشگاهها به نظر من به علت تفاوت بسيار زياد دانشگاهها با هم نمي توان به راحتي يك ارزيابي كلي از وضعيت علمي دانشگاهها ارائه كرد. بنده چون با چند دانشگاه از نزديك آشنا بوده و هستم مي توانم ادعا كنم كه دانشگاههاي ايران به علل متعدد و از جمله به علت موقعيت هاي اجتماعي سياسي متفاوت شهرها و دانشگاهها جو علمي متفاوتي نسبت به يكديگر دارند.
س ـ وقتي بحث جنبش نرم افزاري مطرح مي شود بحث گذر از وضع موجود به موقعيت آرماني مطرح خواهد شد. خوب است در اينجا اين بحث را مطرح كنيم : ما چه انتظاراتي از دانشگاهها در زمينه علمي داشتيم كه در وضعيت كنوني نتوانسته ايم به آن دست پيدا كنيم به عبارت ديگر دانشگاه در يك جامعه چه كاركردي بايد مي داشت كه دانشگاهها در جامعه ما نتوانسته اند آن كاركردها را داشته باشند
ج ـ به نظر من از آن جا كه دانشگاه به سبك و سياق كنوني آن در كشور ما يك محصول وارداتي است ما بايد ببينيم دانشگاههاي معتبر دنيا در زمينه حل مسائل اجتماعي چگونه عمل مي كنند چه اندازه با صنعت و مديريت در عرصه هاي مختلف همكاري دارند البته حساسيتهاي ديني و ملي را هم ما بايد مدنظر قرار دهيم . اما در بعد علمي و كاربردي ما بايد خود را با دانشگاههاي معتبر دنيا بسنجيم . البته در مقام مقايسه نبايد به استنفورد بركلي و ... M 1 T سرعت به سراغ دانشگاههايي مثل برويم بلكه بايد مرحله مرحله پله هاي ترقي را در زمينه علمي فني طي كنيم . در شرايط كنوني به نظر من دانشگاههاي ايران حتي در مقام مقايسه با دانشگاههاي كشورهايي همچون چين هندوستان و حتي تركيه و مصر از حيث شاخص هاي علمي پايين تر است . سهم ما در توليد علم و تكنولوژي در مقايسه با اين كشورها در وضعيت مناسبي قرار ندارد و براي رسيدن به آن وضعيت علمي كه بتوان در دنياي علم و فن حرفي براي زدن داشت نيازمند يك حركت علمي است كه در حال حاضر اين حركت مقداري در كشور شروع شده و آثارش را مي بينيم ; براي را در دو سه سال اخير1 S 1 مثال اگر آمار مقالات بين المللي ملاحظه كنيد خواهيد ديد كه شيب اين منحني در مورد كشور ما به طور محسوسي تغيير كرده است . مجلات و كنفرانسهاي علمي كه قبلا در كشور ايران انگشت شمار بود الان وضعيت بهتري پيدا كرده است .
س ـ دانشگاه شريف موفقيتهاي خود را مديون چيست
ج ـ در دانشگاه صنعتي شريف به خاطر جو ويژه اي كه از قديم داشته انسجامي قوي بين استادان و دانشجويان و مسئولان وجود داشته و دارد. اين انسجام و همبستگي بين اجزا و عناصر اين دانشگاه به ايجاد جو علمي و پژوهشي و آموزشي در دانشگاه كمك شاياني كرده است . همين انسجام و همبستگي باعث شده در مواقعي كه به قول معروف پاي حيات دانشگاهيان به ميان مي آيد اجزا و عناصر مختلف دانشگاه گرد هم جمع شوند و روي ايده هايي كه به صلاح دانشگاه و باعث پيشرفت دانشگاه است تبادل نظر كنند براي مثال چندي پيش جمعي چهل نفري از استادان و مسئولان دانشگاه به صورت داوطلبانه و براساس يك طرح ابتكاري و خودجوش جلسه اي تشكيل دادند و در قالب طرح « دانشگاه شريف در سال 1400 » در مورد آينده دانشگاه و ارتقاي موقعيت علمي آن به بحث و تبادل نظر و چاره انديشي پرداختند. به نظر من تنها در محيطي كه از همبستگي و انسجام بالايي برخوردار باشد چنين حركت هاي خودجوشي پديد مي آيد. همين جو باعث شده دانشگاه موقعيت برتري در ميان ساير دانشگاه ها كسب كند.
س ـ پرداختن به مسائل سياسي در دانشگاه چه تاثيري در روند پيشرفت علمي دانشگاه ها خواهد داشت
ج : به نظر من اگر محيط دانشگاه يك محيط سياسي زده باشد نمي گذارد افراد دانشگاهي اعم از استادان و دانشجويان كار اصلي خودشان را كه انجام فعاليت هاي علمي و تحقيقي و آموزشي است انجام بدهند. به همين دليل براي بهبود بستر فعاليت علمي اول بايد محيط دانشگاه را آماده كرد و اين آمادگي به آن است كه سيستم مديريتي دانشگاه به صورت فراجناحي عمل كند.
س ـ بحث ساختار مديريتي دانشگاه ها و نقش آن را در پيشبرد علم و پژوهش در دانشگاه مطرح كرديد. از آن جاي كه مخاطبان ما عمدتا دانشجويانند مي خواهيم ببينيم چه شرايطي بايد براي دانشجويان فراهم شود تا آن ها بتوانند در زمينه توسعه علمي نقش برجسته تري داشته باشند
ج . اتفاقا يكي از مواردي كه در توسعه علمي و فني در دانشگاه ها مي تواند نقش اساسي داشته باشد توجه به خواست ها و نيازهاي دانشجويان است . تشويق دانشجويان فعال در زمينه هاي علمي و فرهنگي و فراهم آوردن امكانات لازم براي فعاليت هاي علمي فرهنگي و اجتماعي در دانشگاه از مواردي است كه مي تواند موجب ايجاد انگيزه و نشاط علمي در دانشجويان شود و روند رشد موقعيت دانشگاه را افزايش دهد. شما اگر به حجم و كيفيت فعاليت هاي علمي دانشجويي در دانشگاه شريف نگاهي بيندازيد به جو موجود در دانشگاه در اين زمينه پي خواهيد برد. از نخستين فعاليت هاي دانشجويي در كل كشور كه براي نخستين بار در اين دانشگاه شروع شد راه اندازي اولين مجله علمي دانشجويي است كه دانشجويان دانشكده عمران آن را آماده مي سازند.
مجله برق دومين مجله علمي دانشجويي بود كه در اين دانشگاه چاپ شد. وجود چنين بسترهايي كمك خواهد كرد كه دانشجو زمينه اي براي فعاليت علمي و محلي براي ارائه نتايج پژوهشي خود داشته باشد و از اين طريق به گسترش و تعميق فعاليت هاي علمي خود بپردازد. نخستين كنفرانس علمي (كنفرانس دانشجوي برق ) در اين دانشگاه برگزار شد. به هرحال فرهنگ فعاليت هاي سطح بالاي علمي دانشجويي در اين دانشگاه ايجاد شد و به ساير دانشگاه هاي كشور نيز انتقال يافت .
س . بسياري از دانشجويان ما از روحيه جسارت براي برخورد با مشكلات بزرگ و انجام كارهاي بزرگ برخوردار نيستند. چگونه مي توان روحيه جسارت و خطرپذيري را در دانشجويان ايجاد كرد ببينيد يك دانشجو در روز اولي كه وارد تحقيق در يك مساله بزرگ مي شود هيچ ضمانتي ندارد كه تحقيق او به نتيجه مطلوب برسد. در چنين شرايطي يك روحيه خطرپذيري بايد پشتيبان دانشجو در امر تحقيق باشد. اين روحيه خطر پذيري مي تواند اهداف و آرمان بلندشخص باشد...
ج ـ به نظر من روحيه جسارت لازم است ولي كافي نيست . جسارت بدون پشتوانه فكري و عملي نمي تواند به موفقيت منتهي شود. در كنار مسائل دروني كه به آن اشاره كرديد حمايت هاي بيروني هم لازم است . كشورهاي توسعه يافته هم با همين حمايت هاي بيروني توانسته اند در عرصه علوم و فناوري رشد كنند براي مثال يك دانشجو براي انجام تحقيق علمي به حمايت دانشگاه در زمينه هزينه آزمايشگاه تجهيزات اينترنت مشاوره حقوقي و مالي و... نياز دارد.
س . بر فرض كه ما در زمينه آموزش و توليد علم توفيق پيدا كرديم اما وقتي دانشجوي ما از روز اول ورود به دانشگاه به فكر اين است كه پس از تماس با يكي از دانشگاه هاي معتبر خارجي و كاركردن روي مسائل مهم براي آن ها زمينه گرفتن پذيرش را براي خود فراهم سازد چگونه مي توان اميد داشت در آينده دانشگاه هاي ما بتوانند مسائل مملكت ما را حل كنند و انتظارات جامعه را پاسخ دهد
ج ـ پديده فرار مغزها عمدتا به خاطر شرايط اجتماعي و اقتصادي مملكت و وضعيت اشتغال است . بايد ديد عوامل فرار مغزها كدامند و چه شرايطي را بايد فراهم كرد كه دانشجو خدمت در كشور خودش را به رفتن به كشور ديگر ترجيح دهد ببينيد ما براي نخبگان و استعدادهاي درخشان كشور برنامه منسجم علمي تدارك نديده ايم . بايد استعدادهاي درخشان را در هر جاي مملكت كه باشند شناسايي كرد بودجه امكانات لازم مشاوران مختلف و... در اختيار آن ها قرار داد و آن ها را تشويق كرد در همان مركز با ايده هاي خودشان و مشاوره ها وكمك هاي بيروني شركتي تاسيس كنند و بروند در همين جامعه به كارشان ادامه دهند. خوب وقتي اين امكانات را در اختيار آن ها قرار ندهيم چه انتظاري داريم كه آن ها در كشور بمانند و چشم از امكانات زياد كشورهاي ديگر بپوشند
سهم ما در توليد علم و تكنولوژي در مقايسه با بعضي از كشورها در وضعيت مناسبي قرار ندارد و براي رسيدن به آن وضعيت علمي كه بتوان در دنياي علم و فن حرفي براي زدن داشت نيازمند يك حركت علمي است
اگر محيط دانشگاه يك محيط سياسي زده باشد نمي گذارد افراد دانشگاهي اعم از استادان و دانشجويان كار اصلي خودشان را كه انجام فعاليت هاي علمي و تحقيقي و آموزشي است انجام بدهند به همين دليل براي بهبود بستر فعاليت علمي اول بايد محيط دانشگاه را آماده كرد و اين آمادگي به آن است كه سيستم مديريتي دانشگاه به صورت فراجناحي عمل كند
به نظر من روحيه جسارت لازم است ولي كافي نيست . جسارت بدون پشتوانه فكري و عملي نمي تواند به موفقيت منتهي شود.