ث عبدالله معنوي ثانوي
قسمت نخست مقاله حاضر به معرفي تاريخچه موزه آستانه مقدس قم و نيز تعدادي از آثار موجود در موزه شامل آثار خطي مسكوكات آثار نقاشي و آثار كاشيكاري اختصاص يافت و در همين صفحه مورخ هفدهم ماه جاري منتشر شد.
اينك توجه خوانندگان گرامي را به قسمت پاياني معرفي آثار موجود در موزه جلب مي نماييم .
5 ـ آثار سفالين :
آثار سفالين شامل دو گروه پيش از اسلام و دوران اسلامي مي شوند. از دوره پيش از اسلام ظروف سفالين سيلك كاشان و ظروف شبيه به انواع سفال حسنلو خوروين و مارليك به چشم مي خورند كه متعلق به اواخر هزاره دوم و اوايل هزاره اول قبل از ميلاد هستند.
در گروه اول مجموعه اي از ظروف دسته دار سيلك كاشان با رنگ نخودي با نقوش هندسي و شطرنجي با لوله بلند مستقيم به اشكال مختلف كاسه پياله تنگ به چشم مي خورد. از ظروف نوع حسنلو ظروف خاكستري جلادار و صيقلي با دسته و لوله ديده مي شوند.
گروه دوم سفالينه ها كه متعلق به دوره اسلامي هستند به دوره هاي سلجوقي ايلخاني و صفوي تعلق دارند. اين ظروف از قرون سوم تا يازدهم هجري و به اشكال مختلف كاسه پياله بشقاب تنگ گلدان و قدح و پيه سوز هستند.
آثار سفالين دوره اسلامي از شهرهاي گرگان ري ساوه نيشابور و احتمالا كاشان و سلطان آباد اراك و آمل به دست آمده اند. در اين مجموعه تعدادي از ظروف داراي كتيبه به خط كوفي هستند و يك مورد داراي نقش انسان است .
لعاب اين نوع ظروف سفالين زرين فام فيروزه اي آبي رنگ و سبز و لاجوردي است و بعضي از آنها به شيوه نقاشي زير لعاب نقش شده اند.
تعدادي آثار از جنس خمير شيشه لعابدار به شكل كاسه پياله و تنگ به چشم مي خورند. اين آثار متعلق به قرن هاي سوم تاهفتم هجري هستند. بعضي از آنها نقش قالبي و بعضي ديگر نقوش كنده زير لعاب دارند. يك نمونه از اين آثار بخوردان كتيبه دار و يك نمونه ديگر طرح نقش برجسته مراسم ويژه اي است كه هر دو به دوره سلجوقي تعلق دارند.
يك نمونه از كاسه لعابدار موسوم به « سلادن » از قرن هشتم متعلق به دوره ايلخاني در مجموعه ظروف سفالين وجود دارد.
گلدان هاي زيباي چيني با نقوش برجسته گل و برگ در اين مجموعه ديده مي شوند. انواع ظروف بدل چيني سفيد آبي متعلق به دوره صفوي (قرن هاي 10 و 11 هجري )نيز مشاهده مي شوند.
6 ـ آثار خاتم كاري و منبت كاري :
آثار اين بخش به دوره هاي صفوي و قاجار تعلق دارند. درها صندوق و رحل هاي خاتم كاري شده نمونه هايي از اين آثار هستند. ويژگي هاي بعضي از اين آثار به شرح ذيل است :
در دو لنگه با بدنه چوبي و پوشش نقره اي قلمكاري شده بسيار زيبا به ابعاد 193 * 275 سانتيمتر كه در سال 1310 هـ ق . (دوره قاجار) در اصفهان ساخته شده و اشعار شوريده شيرازي با خط محمدابراهيم مشهور به « ميرزاعمو » روي آن نقش شده اند. اين در قبلا در ايوان آيينه (رواق همايون ) نصب بود.
در ورودي دو لنگه بسيار بزرگ كه ترجيع بند مشهور محتشم كاشاني در رثاي حماسه حسيني در كربلا به خط نستعليق روي آن به رنگ سفيد نقش شده است . « باز اين چه شورش است كه در خلق آدم است ... » . اين در قبلا داخل حرم حضرت معصومه (س ) نصب بوده و در طرح توسعه حرم به دليل نفاست به موزه منتقل شده است .
در دو لنگه خاتم كاري شده با گره چيني هاي معرق و خطوط نستعليق منبت مربوط به مقبره فتحعلي شاه قاجار.
صندوق خاتم كاري شده مربوط به قبر شاه صفي صفوي كه در حواشي آن سوره ياسين به خط ثلث نقش شده است .
.7 آثار فلزكاري :
در اين موزه آثار متنوعي از فلزكاري دوره اسلامي بويژه متعلق به دوره هاي سلجوقي صفوي و قاجار وجود دارد. مجموعه اي از شمعدان هاي برنجي بزرگ متعلق به دوره سلجوقي چراغ روغني بسيار زيبا به شكل پرنده متعلق به دوره صفوي ادوات رزمي دوره قاجار (شامل زره كلاه خود سپر دشنه ) و نيز طوق هاي فولادي (علامت هاي يك تيغه ) ويژه برگزاري مراسم عزاداري در ماه محرم و صفر در معرض ديد بازديد كنندگان است . طوق هاي فولادي مربوط به دوره صفوي هستند. در قسمت بالا تيغه قرار دارد و در قسمت مياني به صورت مشبك آيات قرآن به خط نستعليق نقش شده اند. روي يكي از طوق ها عبارت « يا حسين شهيد » نوشته شده است .
نمونه هايي از مدال ها وسينه ريزها در اين موزه ها وجود دارد از جمله مدال هاي طلايي مرصع با نقوش شمايل حضرت علي (ع ) و امام حسن (ع ) و امام حسين (ع ) از دوره قاجار و سينه ريز طلايي با طلاي 22 عيار با 17 عدد سكه طلاي احمدشاهي .
.8 آثار دستباف :
آثار دستباف موزه شامل پارچه و قاليچه و فرش دوره صفوي و قاجار هستند. در ميان آثار پارچه اي انواع ترمه دوزي نقره دوزي مرواريددوزي پولك دوزي سوزن دوزي پته دوزي و طرح هاي محرماتي وجود دارند.
تنوع پارچه هاي زري ترمه مخمل و ابريشم بانقوش گوناگون بسيار است و نقش هاي آنها شامل انواع بته جقه ترنج هندسي منظم و نامنظم محرابي و گلداني شاخه گل چهارخانه شطرنجي حيوانات انسان و پرنده و انسان تمام قد هستند. احتمالا محل بافت اين پارچه ها شهرهاي اصفهان كاشان و كرمان بوده است .

بعضي از پارچه ها كتيبه ها يا رقم دارند از جمله سجاده مخمل سرمه دوزي شده با كتيبه اي به خط ثلث با عبارت « سبحان ربي الاعلي و بحمده » از دوره قاجار و يك قطعه زري (ابريشم ـ گلابتون ) با رقم « عمل سيفي » با طرح محرابي كه در آن جواني تمام قد در مقابل يك درخت نقش شده است و ابعاد آن 98 * 208 سانتيمتر و متعلق به دوره صفوي است .
دسته ديگر از آثار دستباف قاليچه و فرش ابريشمي و پشمي هستند. نفيس ترين آثار را فرش هاي ابريشمين دوره صفوي تشكيل مي دهند كه عمدتا داراي نقوش گياهي هستند. قاليچه ها داراي انواع طرح ها از جمله افشان نقش سر و ساير نقوش گياهي نقوش حيواني نقش محرابي و ترنج بزرگ در وسط قاليچه هستند.
9 ـ آثار حجاري و سنگتراشي : اين آثار شامل دو دسته اند . دسته اول شامل سنگ قبور رجال مربوط به دوره قاجار است :
سنگ قبر فتحعلي شاه قاجار با نقش برجسته او از جنس مرمر متعلق به سال 1250 هـ . ق . طراحي تصاوير اثر « عبدالله خان نقاشباشي اصفهاني » و حجاري نقوش اثر « محمد حسين نجارباشي » است و در حاشيه سنگ اشعاري به خط نستعليق نگاشته شده است .
سنگ قبر محمد شاه قاجار با نقش برجسته او از جنس مرمر متعلق به سال 1270 كارهاي حجاري و خطاطي از سيد حسين و محمد علي اصفهاني هستند. در اطراف نقش برجسته نقوش اسليمي ديده ميشود و در حاشيه اشعاري به خط نستعليق نوشته شده است .
سنگ قبر مهد عليا مادر ناصرالدين شاه متعلق به اواخر قرن سيزدهم هجري حجاري توسط محمد علي و ميرزاعلي اكبر طهراني خطاطي اثر « غلامرضا ميرزا غلامرضا » .
سنگ قبر ميرزا محمدخان با نقش برجسته او و نقوش اسليمي و پرندگان و در حاشيه با خط نستعليق خوشنويسي شده است . خطاط آن عبدالرحيم سميرمي و حجار آن محمد علي اصفهاني است .
علاوه بر سنگ قبرهاي فوق سنگ قبر شعاع السلطنه فرزند مظفرالدين شاه و سنگ قبر قهرمان ميرزا پسر عباس ميرزا متعلق به قرن سيزدهم نيز وجود دارند كه اشعاري به خط نستعليق در حاشيه آنها نوشته شده است .
دسته دوم سنگ هاي تزييني و گرانبها هستند و كاربرد آنها به صورت گردنبند نگين انگشتر و مهر بوده است . جنس بعضي از آنها يشم و بعضي ديگر عقيق اند. كتيبه هاي آنها عموما آيات و اسامي مقدس و ادعيه اند و بعضي از آنها داراي نقوش گياهي هستند.
10 ـ آثار شيشه اي و بلورين . انواع ظروف شيشه اي و بلور از نوع كاسه تنگ صراحي ظرف دارو يا روغن دان متعلق به قرون 4 تا 6 هجري هستند . ويژگي بعضي از اين ظروف به اين شرح است :
شيشه دارو يا روغن دان سفيد رنگ متعلق به قرن 4 هجري از دوره ديلميان كه احتمالا در ري يا ساوه ساخته شده است .
صراحي به رنگ آبي سير با نقوش قالبي متعلق به قرن 4 ـ5 هجري از دوره ديلميان كه احتمالا در روي ساخته شده است .
كاسه آبي رنگ متعلق به قرن 5 ـ6 هجري از گرگان .
تنگ سبز رنگ بدون دسته متعلق به قرن 4 ـ5 هجري كه محل ساخت آن احتمالا ري يا گرگان است .
در اين بخش آويزهاي نفيس و زيبايي مربوط به دوره قاجار وجود دارند كه تركيبي از آثار فلزي و بلوري هستند و به دليل نفاست به موزه منتقل شده اند.
فعاليت هاي ديگر
پس از بازگشايي موزه در سال 1372 فعاليت هاي جديدي در موزه آغاز شدند و هنوز ادامه دارند كه به مواردي از آنها اشاره مي شود :
1 ـ مستند سازي و تهيه آرشيو تصويري از آثار موجود (از جمله تهيه 3000 قطعه عكس از نسخه هاي خطي قرآن ) . آقاي قربان عزيززاده در اين زمينه همكاري زيادي داشته است .
2 ـ مجلد نمودن شناسنامه هاي آثار موزه (شناسنامه هاي قرآن در دو جلد شناسنامه هاي مسكوكات در پنج جلد).
3 ـ تهيه جزوه « نگاهي به وقفنامه گازران نو » .
4 ـ چاپ بروشور تقويم ديواري كارت پستال پوستر و ...
5 ـ كارگاه هاي مرمت موزه به شرح زير است :
الف . كارگاه نجاري . در اين كارگاه آثار چوبي موزه توسط استاد شاهرخ رحيم شيرازي و استاد مهدي ديدار شيرازي مرمت مي شوند.
ب . كارگاه حجاري . در اين كارگاه كارهاي تعويض سنگ هاي زير ستون هاي سنگي ايوان آيينه و انواع نقش آفريني روي سنگ هاي اطراف حرم انجام ميشود و آثار سنگي موزه با هماهنگي كارگاه حجاري در معرض ديد عموم قرار مي گيرد. استاد غلامعلي حجري قمي از استادان بنام كارگاه حجاري است .
ج . كارگاه مرمت آثار هنري . در زمينه مرمت قرآن هاي خطي پرده هاي نقاشي و قطعات خوشنويسي و تذهيب و شمايل ائمه معصومين (ع ) تلاش فراواني صورت گرفته و نسخه هاي خطي فراوان از نابودي قطعي نجات داده شده اند. استادان و هنرمندان بسيار با كارگاه مرمت آثار هنري همكاري دارند از جمله استاد اردشير مجرد تاكستاني استاد رضا بيدآبادي استاد جواد سبتي استاد عبدالحسين نجومي استاد نورالله فرجي آقاي بهزاد يوسف زاده آقاي يمين كشفي ...

ميرعماد ميزبان شش قرن خوشنويسان جهان
نمايشگاهي از آثار خوشنويسان قديمي با عنوان « اقلام سته » در موزه ميرعماد مجموعه فرهنگي تاريخي سعدآباد برپا خواهد شد.
به گزارش ميراث خبر در اين نمايشگاه كه به مناسبت روز جهاني موزه بر پا مي شود 64 اثر خطي به صورت قطعه نويس تعدادي نسخ خطي شامل قرآن ادعيه و رساله از خطوط شش گانه ثلث نسخ رقاع توقيع محقق و ريحان به نمايش در مي آيد.
در نمايشگاه « اقلام سته » قطعه اي از ترجمه سوره مريم كه توسط ياقوت مستعصمي هنرمند قرن هفتم هجري قمري نگاشته شده به نمايش درخواهد آمد. مستعصمي سبك اقلام سته را در خوشنويسي تثبيت كرد و خط ثلث و نسخ را به كمال رساند.
ديگر اثر حاضر در اين نمايشگاه يك قرآن چاپ سنگي در مصر است كه توسط ابن ابواب ـ تكميل كننده اقلام سته ـ نوشته شده است .
همچنين يك آيه به طول 1 متر از بزرگ ترين قرآن قرن نهم هجري قمري اثر بايسنقر ميرزا نوه تيمورلنگ و باني مكتب خوشنويسي دوره تيموري به نمايش گذاشته مي شود. علاوه بر آثار ياد شده تعدادي از كتاب ها و نسخ خطي از احمد نيريزي پديدآورنده خط نسخ ايراني در قرن 13 هـ . ق در نمايشگاه حضور دارد. ديگر افرادي كه آثارشان در نمايشگاه ديده مي شود عبارتند از : احمد شاملو محمد هاشمي خاندان وصل و علاالدين تبريزي .
اين نمايشگاه بيست و هشتم ارديبهشت همزمان با ديگر نمايشگاه هاي مجموعه تاريخي فرهنگي سعدآباد افتتاح مي شود و تا 4 خرداد برپا خواهد بود .
گفتني است هنگامي كه بي سر و ساماني خطوط اوليه اسلامي را فرا گرفته بود « ابن مقله بيضاوي شيرازي » وزير دربار عباسي به اين بي نظمي خاتمه داد و 6 نوع خط از خط كوفي ايجاد كرد كه به « اقلام سته » معروف شدند.
علاقمندان مي توانند براي آگاهي از آخرين اطلاعات و مراجعه WWW.CHN.IR اخبار ميراث فرهنگي به نشاني كنند.
دست سازهاي هنرجويان سعدآباد به دالان هنر فرشچيان مي رود
تنديس ها و نقش برجسته ها و ماسك هايي چوبي كه توسط هنرجويان مركز هنرهاي تجسمي مجموعه تاريخي فرهنگي سعدآباد تهيه شده به مناسبت روز جهاني موزه در دالان هنر موزه فرشچيان به نمايش در مي آيد.
به گزارش ميراث خبر اين تنديس هاي سفالي و چوبي و سنگي برگرفته از آثار بدست آمده از تخت جمشيد هستند. ماسك هاي موجود در اين نمايشگاه نيز از هنر آفريقايي الهام گرفته اند.
مركز آموزش هنرهاي سنتي سعدآباد از سال 1373 تشكيل شده و رشته هايي چون حجاري سفالگري را با توجه به پيشينه تاريخي و فرهنگي كشور آموزش مي دهد.
نمايشگاه آثار هنرجويان اين مركز 28 ارديبهشت همزمان با آغاز هفته ميراث فرهنگي به همراه ديگر نمايشگاه هاي اين مجموعه افتتاح مي شود و به مدت 2 هفته ادامه خواهد داشت .
بازديد از اين مجموعه براي عموم علاقمندان رايگان است .
علاقمندان مي توانند براي آگاهي از آخرين اطلاعات و مراجعه WWW.CHN.IR اخبار ميراث فرهنگي به نشاني كنند.
انتشار چهار قطعه تمبر به مناسبت همايش بين المللي استاد كمال الدين بهزاد
به همت ستاد همايش بين المللي كمال الدين بهزاد چهار قطعه تمبر مزين به نقاشي هاي استاد كمال الدين بهزاد نقاش نامدار ايراني به چاپ خواهد رسيد.
به گزارش روابط عمومي اين ستاد هر قطعه از تمبرهاي مذكور كه به يكي از آثار بهزاد منقوش است در تيراژ يكصد هزار قطعه منتشر خواهد شد.
گفتني است اين اقدام به مناسبت همايش بين المللي استاد كمال الدين بهزاد كه آذرماه امسال توسط فرهنگستان هنر ودانشگاه هنر اسلامي تبريز برگزار مي شود انجام مي گيرد.
تئاتر مذهبي « حكايتي از بازماندگان » به روي صحنه مي رود
تئاتر مذهبي « حكايتي از بازماندگان » در فرهنگسراي شهيد صارمي اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي اسلامشهر به روي صحنه مي رود.
به گزارش روابط عمومي اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي اسلامشهر : داستان اين نمايش كه كارگرداني و نويسندگي آن را مهدي شكرزاده به عهده دارد قصه آدم هاي به جامانده از واقعه كربلا يا آدمهايي است كه اگر در آن دوران قرار مي گرفتند شايد هيچ گاه با كاروان نمي رفتند و...
بنابر همين گزارش : اين نمايش با بازي مهين پرچكاني مريم حيدري مهدي شكرزاده و هم آوايي نرگس صفائي پور اعظم صفائي پور سميرا سيفي مريم دليري و موسيقي اسماعيل محبي نيا توكل كريمي و طراحي صحنه صغري عليلو و دستيار كارگردان مجتبي رضالو همه روزه از ساعت 15 الي 19 در دو سانس اجراي عمومي خواهد داشت .
گفتني است : علاقمندان مي توانند جهت ديدن نمايش مذكور به فرهنگسراي شهيد صارمي واقع دراسلامشهر ـ شهرك قائميه ـ فلكه دوم جنب مجتمع مسكوني جوانان مراجعه و يا جهت كسب اطلاعات بيشتر با شماره تلفن هاي 2237001 و 2229747 تماس حاصل نمايند .
موفقيت يك فيلمساز ايراني در جشنواره بين المللي « ژاپن »
فيلم ويديويي « چيزي شبيه زندگي » ساخته « فرود عوض پور » از توليدات دفتر انجمن سينماي جوانان خرم آباد جايزه نقدي وپلاك جشنواره بين المللي « توكيو » را دريافت كرد.
پنجمين جشنواره بين المللي فيلم كوتاه ويديويي « جي وسي توكيو » اسفند ماه 81 در ژاپن برگزار شد .
انجمن سينماي جوانان روز سه شنبه گزارش داد 35 هزار فيلم از 87 كشور به دبيرخانه اين جشنواره ارسال شد كه از اين ميان پانصد فيلم ويديويي به نمايش در آمد.
« آرمان » و هنر تركيبي در موزه هنرهاي معاصر تهران
موزه هنرهاي معاصر تهران از چهارشنبه هفدهم ارديبهشت ماه سال جاري با نمايشگاهي از مجموعه آثار « آرمان » هنرمند بزرگ فرانسوي در قالب هنر تركيبي ميزبان علاقمندان وهنردوستان كشور مي باشد.
بنابر گزارش روابط عمومي موزه هنرهاي معاصر تهران « آرماند پيرفرناندز » معروف به « آرمان » بيش از 65 اثر خود را كه در قالب هنر تركيبي و يا جفت و جور كاري بين سالهاي 1957 تا 2000 ميلادي خلق ) Assemblage Art ( كرده در 7 گالري اين موزه به نمايش مي گذارد .
شخصيت تاثيرگذار آرمان و تجارب هنري اش همچنان كه در شكل گيري و ترويج جنبش هنر مفهومي در شكل تاريخي اش موثر بوده است امروزه مرجعي قابل توجه براي بسياري از هنرمندان جوان محسوب مي شود.
هنگامي كه وي در دهه 1960 براي نخستين بار آثار خود را با ويژگي هايي نظير انباشتگي كج خلقي ها تكرار و جفت و جوركاري قطعات صنعتي و مكانيكي خلق كرد حالات او غوغابرانگيز نمود اما هم اكنون اين خصوصيات نقطه عطفي در تاريخ هنر مدرن به شمار مي آيند.
توانايي فوق العاده آرمان در تغيير شكل عناصر كارش و آشكار نمودن ابعاد زيبايي شناسي اين عناصر به واسطه بخشيدن ارزش هنري به آنها و بدين ترتيب بيان احساسات از طريق اين رابطه ستودني است .
انباشتن اشيا بصورت فشرده در جعبه ها و ويترين ها انباشتن مقدار زيادي اشيا دور ريختني و زباله ها به روي هم جفت و جوركاري لوازم و ابزار موسيقي سرهم كردن وسايل و ابزار نقاشي تكرار لوازم كارهاي روزمره و ابزار مكانيكي چهره تازه اي از واقعيت زندگي معاصر را در آثار آرمان به نمايش مي گذارد.
از نمونه آثار اين هنرمند مي توان به « انباشتگي هاي » غول آساي آرمان نظير چمدانها و قفلها در ايستگاه راه آهن سن لازار پرچمهاي كاخ اليزه و تانكهاي در بتون غرق شده وزارت دفاع در بيروت اشاره كرد.
شايان ذكر است جلسه سخنراني وپرسش و پاسخ دانيل آبادي مدير گالري ملي ژودوپوم ـ پاريس پيرامون آثار و سبك هنري آرمان نيز با حضور اين هنرمند راس ساعت 17 چهارشنبه 82 2 17 در سالن اجتماعات موزه هنرهاي معاصر تهران برگزار شد.