دونالد رامسفلد وزير جنگ آمريكا اخيرا در قالب يك سفر منطقه اي به سه كشور امارات قطر و عربستان وارد ابوظبي پايتخت امارات عربي متحده شد. رامسفلد پيش از عزيمت به منطقه در گفت وگو با خبرنگاران موضوع اصلي سفر خود را ملاقات با رهبران سياسي و فرماندهان آمريكايي مستقر در منطقه بررسي تحولات عراق و انتقال از مقطع عمليات نظامي گسترده به مقطع برقراري ثبات و نظم در عراق عنوان كرد.
وي يكي ديگر از اهداف اين سفر را ملاقات و گفت وگو با سران كشورهاي همسايه عراق كه از متحدان آمريكا محسوب مي شوند عنوان كرد. يك هيات بلندپايه نظامي از جمله ژنرال « تامي فرانكس » فرمانده نيروهاي مركزي آمريكا رامسفلد را در اولين سفرش به منطقه بعد از سرنگوني صدام حسين در عراق همراهي كردند.
امارات عربي متحده در جريان جنگ آمريكا عليه عراق به واشنگتن اجازه استفاده از پايگاه هوايي « الظفره » را داده بود تا علاوه بر امكان سوخت گيري هواپيماهاي آمريكايي از آن بعنوان آشيانه هواپيماهاي شناسايي « يو ـ 2 » و هواپيماهاي تجسس « آر . سي ـ 135 » استفاده شود . امارات همواره و در جريان تمامي بحران هايي كه تاكنون در منطقه اتفاق افتاده از آمريكا حمايت كرده است . فرماندهي مركزي آمريكا در « السيليه » و پايگاه نظامي « العديد » نيز از جمله تسهيلاتي بود كه حاكمان قطر در اختيار آمريكا قرار دادند تا در جنگ با عراق مورد استفاده قرار گيرد.
آمريكا در پايگاه شاهزاده « سلطان » واقع در شرق عربستان نيز داراي حدود ده هزار نيرو ست بعلاوه آمريكايي ها دربندر شرقي جبيل نيز داراي يك پايگاه دريايي با نام پايگاه ملك عبدالعزيز هستند. اما آنچه در جريان اين سفر مهمتر ازهمه به نظر مي آمد توافق بر سر پايان حضور نيروهاي نظامي آمريكا در پايگاه « سلطان » عربستان و انتقال نيروهاي آن به پايگاه العديد قطر بود اقدامي كه آمريكا از آن به عنوان اولين گام در جهت آرايش جديد استقرار سپاهيان آمريكا در منطقه نام برد.
از پايگاه سلطان براي نظارت بر مناطق پرواز ممنوع عراق درجنوب استفاده مي شدو حدود پنج هزار نيروي نظامي آمريكايي در آن وجود داشتند كه در جريان جنگ اخير آمريكا و انگليس عليه عراق اين تعداد به ده هزار نفر رسيد. به دنبال حضور رامسفلد در رياض دو كشور درباره خروج بخش بزرگي از نيروي هوايي آمريكا از پايگاه شاهزاده سلطان عربستان به توافق رسيدند.
دونالد رامسفلد و شاهزاده سلطان وزيران دفاع آمريكا و عربستان در پايان مذاكرات خود اعلام كردند كه اين امر بر اساس توافق دو جانبه و خواست دو طرف بوده است . البته آمريكا ادعا كرد همكاريهاي نظامي دو كشور به دليل تهديد جمهوري اسلامي ايران و سوريه براي منافع غرب در منطقه ادامه خواهد يافت و بخش كوچكي از نيروي هوايي آمريكا كه در عربستان باقي مي ماند بيشتر به برگزاري ماموريتهاي آموزشي و تمرينهاي مشترك با ارتش عربستان خواهد پرداخت .
واشنگتن همچنين با اعلام جزييات بيشتري از برنامه بيرون رفتن نيروهاي آمريكا از عربستان گفت كه مركز كنترل هوايي مستقر در پايگاه سلطان از روز 8 ارديبهشت به قطر منتقل شده و بيشتر هواپيماهاي اين كشور نيز تا پايان تابستان خاك عربستان را ترك خواهند كرد و در قطر مستقر خواهند شد كه اين دگرگوني بزرگي در روندي است كه از سال 1370 در پي حمله عراق به كويت و اشغال كويت رخ مي دهد.
اما اقدام آمريكا در تخليه اين پايگاه از دو منظر قابل توجه است : نخست ديدار رامسفلد از منطقه تا حدودي به منظور سپاسگزاري از متحدان آمريكا براي حمايت از آن كشور و تا حدودي هم جهت بحث درباره آينده آنچه مقامهاي نظامي آمريكا « جاي پاي » خود در منطقه توصيف مي كنند انجام شد.
از يك سو آمريكايي ها به دنبال داير كردن شبكه اي راهبردي هستند كه نقش محوري براي آنها از نظر نظامي ايفا كند تا نيروهاي آمريكايي به محض مواجه شدن با هرگونه تنشي بتوانند از آن پايگاه راهبردي به محل مورد نظر در هر كجاي منطقه نيرو اعزام كنند كه در اين خصوص در زمان حاضر از طريق قطر و احتمالا در آينده نزديك با ايجاد پايگاههايي در عراق اين خواسته تامين مي شود.
البته رامسفلد هفته گذشته با جديت تمام منكر اين موضوع شده بود كه آمريكا قصد دارد با احداث پايگاههايي در عراق و حضور بلند مدت در آنها قدرت خود را در منطقه به اثبات برساند.
وزارت جنگ آمريكا اصرار دارد وانمود كند كه ارتش اين كشور قصد حضور دايم در عراق را ندارد و سقوط رژيم صدام حسين در عراق را وسيله اي براي كاهش نيروهاي خود در خليج فارس و نه ايجاد پايگاه در اين كشور مي داند. البته اين ادعا با آنچه طراحان نظامي آمريكا در خصوص ميزان حضور نيروهاي آمريكايي در عراق گفته اند مطابقت ندارد.
روزنامه « يو.اس .اي .تودي » به نقل از برخي كارشناسان آمريكايي نوشت كه 125 هزار نفر از نيروهاي اين كشور به مدت حداقل يك سال درعراق باقي خواهند ماند. از اين تعداد حدود 17 تا 20 هزار نفر در بغداد 10 هزار نفر در شمال عراق و 17 هزار نفر در بصره و جنوب و تعداد اندكي نيز در ساير نقاط عراق مستقر خواهند شد . آمريكا در مجموع 260 هزار نيروي پشتيباني براي عمليات اشغال عراق به منطقه اعزام كرده است . بنا بر اين مي توان نتيجه گرفت كه با به دست آمدن مكان جديدي براي واشنگتن با نام عراق اهميت استفاده از پايگاه سلطان تا حدي اهميت خود را براي آنها از دست داده باشد.
اما ژنرال « ويكتور رنووارت » يك مقام ارشد آمريكايي به نيويورك تايمز گفت ما عربستان را ترك نخواهيم كرد و انتقال مركز فرماندهي هوايي به قطر نشان دهنده ظهور ساختار نظامي جديد آمريكا در منطقه بعد از جنگ با عراق است . وي كه مديريت عمليات مركز فرماندهي ارتش آمريكا را نيز بر عهده دارد در گفت وگويي در ابوظبي كه بخش هايي از آن در رسانه هاي آمريكا منتشر شده است افزود : انتقال به العديد نوعي پيشروي براي ما محسوب مي شود زيرا درصدد يافتن « جا پايي » هستيم كه بتوانيم آن را براي آينده حفظ كنيم .(!) اين ژنرال آمريكايي تاكيد كرد آمريكا قصد ندارد مركز فرماندهي هوايي پيشرفته اي را كه كمتر از دو سال پيش در پايگاه نايب سلطان درعربستان افتتاح كرده است كاملا ترك كند.
روي ديگر اين سكه آن است كه مقامهاي آمريكايي همواره به طور غير رسمي اظهار داشته اند حضور مشهود نيروهاي اين كشور در عربستان به جاي تقويت جايگاه خانواده سلطنتي سعودي موجب تضعيف آن و تحريك عناصر ناراضي در آن كشور مي شود. از نظر دولت سعودي هم بسته شدن پايگاه امير سلطان تحولي مثبت تلقي مي شود حضور هزاران نظامي آمريكايي در كشوري كه مقدس ترين و متبرك ترين اماكن مسلمانان در آن قرار دارد همواره باعث نگراني مردم اين كشور و همسايگان عربستان بوده است .
البته نبايد از نظر دور داشت كه تعطيلي مركز ملك سلطان بطور قطع پيامدهايي براي مناسبات آمريكا و عربستان به دنبال خواهد داشت . خروج بخش بزرگي از نيروهاي نظامي آمريكا ازخاك عربستان پايان دشواريها و مشكلات سياسي خاندان سعودي نخواهد بود زيرا با حضور آمريكا در كنار مرزهاي عربستان و تكرار ادعاي ايجاد عراق دمكراتيك از سوي تيم بوش ممكن است سعوديها در ادامه حكومت به سبك و سياق كنوني دچار مشكل شوند. به نظر مي رسد حداقل تاثيري كه اين همسايگي براي عربستان خواهد داشت وادار شدن اين كشور به انجام اصلاحات سياسي و اقتصادي است .
جنگ در عراق نشان داد كه عربستان بر خلاف جنگ اول با عراق از پذيرش حضور چشمگير آمريكا در خاك اين كشور شانه خالي مي كند بنحوي كه نيروهاي آمريكايي مجبور شدند بيش از پيش به پايگاه هوايي العديد در قطر تكيه كنند و در حال حاضر نيز تمامي عمليات نظامي آمريكا از طريق اين پايگاه كنترل مي شود. كاهش نيروهاي آمريكايي در عربستان شايد هدفي باشد كه امير عبدالله وليعهد گرداننده اصلي كشور عربستان از مدتها پيش در پي آن بوده است .
حضور پنج هزار آمريكايي در خاك عربستان از سال 1370 كه در جريان جنگ اخير به دو برابر افزايش يافت همواره و از گذشته هاي دور هدف انتقاد شديد مسلمانان اين كشور بوده است . با اين حال گمان نمي رود كه تمامي مقامات دولت سعودي در اين هدف با امير عبدالله هم عقيده باشند. در مجموعه حاكميت دولت عربستان كساني هستند كه كاهش روابط نظامي با آمريكا را به معني تنزل مناسبات كلي ميان دو كشور تعبير خواهند كرد.
شاهزاده سلطان بن عبدالعزيز وزير دفاع عربستان در كنفرانس مشترك خود با رامسفلد خروج نظاميان آمريكا از عربستان را به معني قطع روابط نظامي دو كشور ندانست و مدعي شد كه هيچ گونه اختلافي ميان كشورش و دولت واشنگتن وجود ندارد. وي گفت كه روابط با آمريكا در همه زمينه ها ادامه خواهد يافت . اما شكي نيست كه روابط آمريكا و عربستان طي دو سال گذشته دچار تنش هاي شديدي شده است و اكنون هر دو كشور در حال تجديد نظر در روابط في مابين هستند هر چند ممكن است فعلا برخي همكاريهاي اقتصادي سياسي ونظامي آنها در سطحي كمتر از گذشته ادامه يابد.
خروج نيروهاي آمريكايي از عربستان همچنين مي تواند موجب بالا رفتن ميزان محبوبيت امير عبدالله وليعهد عربستان درداخل كشور و ازمنظر برخي همسايگان عربستان شود. عبدالله مايل است با ايجاد فاصله ميان آل سعود و آمريكاييها موقعيت كشورش را كه با انتقادات داخلي وخارجي بسياري در اين زمينه روبروست تقويت كند.
حقيقت اين است كه عربستان نيز مانند ساير همسايه هاي عراق با نگراني تغييرات تازه در نقشه سياسي خاورميانه را دنبال مي كند و نسبت به جهت حركت منطقه و طرحهاي بلند مدت دولت بوش نامطمئن است .
حميدرضا بانصيري
خبرگزاري جمهوري اسلامي
شاهزاده عبدالله مايل است با ايجاد فاصله ميان آل سعود و آمريكائيها موقعيت كشورش را كه با انتقادات داخلي و خارجي بسياري در زمينه استقرار نظاميان آمريكايي روبروست تقويت كند
عربستان مانند ساير همسايه هاي عراق با نگراني تغييرات تازه در نقشه سياسي خاورميانه را دنبال مي كند و نسبت به جهت حركت منطقه و طرحهاي بلندمدت دولت بوش نامطمئن است
خروج نيروهاي آمريكايي از عربستان مي تواند موجب بالا رفتن ميزان محبوبيت امير عبدالله وليعهد عربستان در داخل كشور و همچنين از منظر برخي همسايگان عربستان شود
شكي نيست كه روابط آمريكا وعربستان طي دو سال گذشته دچار تنشهايي شديد شده است و اكنون هر دو كشور در حال تجديدنظر در روابط في مابين هستند