ث عبدالله معنوي ثانوي
مجله موزه ها منتشر شد
سي و يكمين شماره مجله موزه ها شامل عناوين زير است :
موزه ها زبان گوياي ابزار خاموش : گفت و گو با محمود روح الاميني موزه آستانه مقدس قم ارجوزه يا رساله الصوفي في الكواكب هنر روزگار مغول موزه اي به طول 120 كيلومتر موزه جانور شناسي موزه زگيوند فرويد مجموعه قوانين اخلاق حرفه اي نمايش عمومي مرمت آثار تاريخي خانه جديد اتزي نمايشگاه ديداري ـ شنيداري نمايشگاه گزيده ترانه هاي دوره قاجار موزه دريايي ـ تاريخي كانكتيكات هفت هزار سال هنر ايران در بلژيك
صاحب امتياز مجله موزه ها سازمان ميراث فرهنگي است و با سردبيري فرامرز طالبي منتشر مي شود. « موزه آستانه مقدس قم » عنوان گزارشي است كه برگزيده ايم .
موزه آستانه مقدس شهر قم در غرب حرم مطهر حضرت معصومه عليها السلام همجوار با مدرسه فيضيه است . اين موزه را مي توان يكي از گنجينه هاي كم نظير و تا حدودي ناشناخته ايران دانست .
پيش از تشكيل موزه كنوني آثار و نفايس موجود در محلي موسوم به « خزانه » نگهداري مي شدند كه فعلا ساختمان اداري آستانه در جنب اين موزه است . در آبان 1314 شمسي موزه آستانه در محل مسجد شهيد مطهري فعلي در جنوب مرقد مطهر حضرت معصومه (س ) گشايش يافت . در ورودي موزه از خيابان جنوبي موزه بود و آن خيابان هنوز به نام « خيابان موزه » مشهور است .
اين موزه تا سال 1353 شمسي فعاليت داشت و پس از آن تا سال 1361 تعطيل شد و مجددا در فروردين آن سال با احداث ساختمان جديد با زيربناي حدود 1000 متر در دو طبقه در مكان كنوني افتتاح گرديد. محل قبلي اين موزه حمام عمومي بوده و موزه جديد به جاي آن احداث شده است . فعاليت موزه تا سال 1371 شمسي ادامه يافت . با تغيير توليت آستانه زمينه بازسازي داخلي موزه و تكميل نيروي انساني و شرح وظايف كاركنان و فهرست برداري جديد از آثار مورد توجه قرار گرفت . پس از انجام تعميرات و آماده سازي موزه مجددا در 19 تير 1372 بازگشايي شد و تاكنون به طور مستمر فعاليت داشته است .
نحوه گردآوري آثار
آثار گردآوري شده در اين موزه رامي توان به سه دسته كلي تقسيم نمود :
1 ـ مجموعه آثار وقفي : آثار وقف شده توسط واقفان عموما متعلق به دوره صفويه تا پايان دوره قاجاريه هستند كه به دليل نفاست به موزه منتقل شده اند.
2 ـ آثاري كه متعلق به حرم يا در محدوده حرم بوده اند . اين مجموعه براي درامان ماندن از هر گونه آسيب به موزه منتقل شده اند.
3 ـ آثاري كه توسط مردم به موزه اهدا شده اند . قرآن هاي نفيس مسكوكات ادوار اسلامي ظروف سفالينه آثار دستباف و نيز آثار فلزي بخشي از آثار اهدايي هستند.
آثار موزه
آثار موزه شامل ده گروه عمده مي شوند به شرح زير :
1 ـ آثار خطي : آثار خطي اين موزه متعلق به قرن هاي دوم و سوم هجري به بعد هستند بخش اعظم نسخه هاي خطي را قرآن هاي خطي تشكيل مي دهند كه عموما از دوره خلفاي عباسي و سلاطين سلجوقي ايلخاني تيموري صفوي و قاجار هستند كه به خطوط كوفي كوفي به شيوه ايراني نسخ قديم نسخ ثلث محقق رقاع ريحان نستعليق كتابت شده اند و از نظر فن كتاب آرايي و تذهيب حائز اهميت هستند و داراي جلدهاي لاكي روغني سوخت ضربي و طلاكوب هستند.
آنچه در گنجه هاي بخش آثار خطي آمده انواع قرآن خطي است كه فهرست و خلاصه اي از ويژگي هاي آنها ارائه مي شود :
قرآن به خط كوفي به شيوه ايراني (جز آخر) از دوره خلافت عباسي به سال 192 با سر سوره هاي مذهب و رنگين نويسي احتمالا از قرن 4 هجري .
قرآن خط كوفي روي پوست (بخشي از قرآن ) متعلق به قرن سوم هجري جلد تيماج طلاپوش از دوره صفوي منسوب به امام رضا (ع ).
قرآن به خط كوفي با سر سوره ها و تزيينات مذهب روي پوست متعلق به اواخر قرن دوم و اوايل قرن سوم هجري .
قرآن به خط كوفي روي پوست (بخشي از قرآن ) متعلق به قرن سوم و چهارم هجري با سر سوره هاي مذهب و شمسه و ترنج هاي الوان .
قرآن به خط ثلث و نسخ قديم با رقم « ابن مقله بن سليمان محمودالكاتب ... سنه تستعين و خمس مائه ـ 590 هجري » . حواشي آن به خط احمدالنيريزي 1118 به شيوه رقاع سر سوره ها به خط كوفي نوشته شده اند.
قرآن به خط محقق متعلق به اواخر عصر سلجوقي (قرن ششم ) با سرلوح و سرسوره هاي مذهب به خط رقاع همراه با ترجمه فارسي به خط نسخ با قلم شنجرف .
قرآن به خط نسخ قديم صفحات آغازين با سرلوح و تذهيب عناوين با قلم سفيدآب با رقم « رمضان 661 » با ترجمه فارسي .

قرآن به خط ريحان زرين (پنج سوره ) با عناوين به خط كوفي مذهب متعلق به دوره تيموري (قرن نهم هجري ).
قرآن به خط نسخ و ريحان و سر سوره ها به قلم رقاع به تاريخ 854 (قرن نهم هجري ) و مذهب به شيوه تيموري .
قرآن به خط ريحان زرين و لاجورد و سرسوره ها با خط رقاع مذهب و مرصع متعلق به دوره صفوي به شيوه تيموري وقف مقبره شاه صفي .
قرآن به خط نسخ ريحان و رقاع مذهب و مرصع به شيوه تيموري وقف به تاريخ .961
قرآن به خط نسخ سرلوح مذهب و حواشي با تزيينات گل هاي الوان عناوين به خط ثلث زرين . ابعاد هر ورق 70 * 120 سانتيمتر (به قطع ويژه سلطاني بزرگ ) وزن اين قرآن 120 كيلوگرم است . كاتب آن مشخص نيست و واقفان آن بانو صغري و آقاي علي اكبر بهمن هستند و متعلق به دوره قاجار است . ظاهرا اين قرآن بزرگ ترين و سنگين ترين قرآن تاريخي موجود در ايران است .
قرآن به خط محقق متعلق به دوره تيموري (سال 1022 ) .
قرآن به خط نسخ با ترجمه فارسي نستعليق با رقم « كتبه ضياالسلطنه في 1265 » متعلق به دوره قاجار . صفحات آغازين آن مذهب و طلااندازي شده است .
قرآن به خط نسخ كاتب ام سلمه دختر فتحعلي شاه قاجار به سرلوح تذهيب و طلااندازي شده و عناوين سوره ها به خط رقاع نوشته شده اند.
قرآن به خط ثلث و نسخ (جز هفتم ) كه متعلق به دوره تيموري است .
.2 مسكوكات : مسكوكات اين بخش داراي سكه هاي پيش از اسلام (دوره ساساني ) و دوره اسلامي است . از سكه هاي دوره اسلامي موزه مي توان به سكه هاي طلا (دينار) از زمان هاي مامون خليفه عباسي (198 هجري ) والمستعين بالله المعتز بالله طغرل بيك سلجوقي ملكشاه سلجوقي بركيارق سلجوقي المستعصم بالله ابوشجاع محمد سلجوقي سلطان سنجر سلجوقي الناصر لدين الله عباسي شاه طهماسب صفوي و فتحعلي شاه قاجار ياد كرد.
سكه هاي نقره (درهم ) به دوره هاي عبدالملك اموي (80 هجري ) وليدبن عبدالملك اموي وليد اول اموي يزيد ثاني حشام بن عبدالملك مروان بن محمد سفاح عباسي منصور دوانيقي عباسي المهدي هارون الرشيد المكتفي بالله المقتدربالله و القادر بالله تعلق دارند.
علاوه بر اينها مجموعه اي از سكه هاي متنوع ضرب « دارالايمان قم » در اين بخش موجود است .
3 ـ آثار نقاشي : آثار نقاشي اين موزه شامل تابلوهاي رنگ و روغن نقاشي پشت شيشه نقاشي مينياتور شمايل ائمه اطهار (ع ) و اصحاب و ياران ايشان و تصاويري از رجال دوره قاجار و نيز آثار نقاشي روي قلمدان هستند كه مهمترين آنها به اين شرح است :
شمايل حضرت علي (ع ) و امام حسن (ع ) و امام حسين (ع ) اثر لطفعلي شيرازي متعلق به سال 1284 هجري (دوره قاجار) .
شمايل حضرت علي (ع ) با امام حسن (ع ) و امام حسين (ع ) در كنار اصحاب رسول الله مذهب و مرصع رنگين نويسي به تاريخ 1286 هجري .
صحنه معراج پيامبر(ص ) و شمايل حضرت علي (ع ) و فرزندان وي به همراه اسماالله و آيات قرآن متعلق به دوره قاجار.
شمايل حضرت علي (ع ) و فرزندان آن حضرت به همراه سلمان و قنبر با حاشيه مذهب و مرصع با رقم « فقير حسين » متعلق به دوره قاجار.
جالب ترين قلمدان نقاشي شده موجود در اين موزه يك قلمدان كشويي لاكي روغني است با نقوش انسان و گل و بوته و بازوبندي متعلق به قرن 13 هجري و ديگري قلمداني است با نقوش گياهي با رقم « يا شاه نجف 1281 » .
4 ـ آثار كاشيكاري
در اين موزه نمونه هاي متنوعي كاشيكاري با نقوش كاشي هاي ستاره اي يا كوكبي چليپا و همچنين انواع خشت كاشي و كاشي معرق يافت مي شوند. بخشي از اين آثار داراي لعاب زرين فام و فيروزه اي و عمدتا مربوط به قرن هاي ششم تا هشتم هجري هستند. اكثر نقوش گياهي هستند و بعضي از كاشي ها به صورت برجسته نقش شده اند.
در متن كتيبه ها بيشتر آيات قرآن واحاديث ائمه اطهار(ع ) به چشم مي خورد.
در حاشيه كاشي هاي ستاره اي شكل روايات منسوب به رسول اكرم (ص ) و اشعار فردوسي نقش شده اند. بعضي از اين كاشي ها داراي نقش سيمرغ و اژدها هستند.
يك نمونه كاشي زرين فام هشت پر وجود دارد كه در ميان آن نقش گل و غنچه ديده مي شود و در حاشيه آن احاديث پيامبراكرم (ص ) به خط نزديك به ثلث نوشته شده است و تاريخ آن در حاشيه سال 738 هـ و محل ساخت آن كارخانه سيدركن الدين محمد در شهر كاشان ذكر شده است .
نفيس ترين و بزرگترين كاشي اين بخش آثار كاشيكاري مرقد امامزاده علي بن جعفر مشهور به « دربهشت » در شهر قم از نوع كاشي زرين فام است . ابعاد اين كاشيكاري 156 * 206 سانتيمتر است و جمعا از شش قطعه كاشي زرين فام تشكيل شده است . اين كاشيكاري نفيس داراي دو طرح محرابي است و نشانگر اين است كه « در بهشت » مدفن دو امامزاده است . در متن اين دو طرح محرابي با خطوط ثلث برجسته با ذكر انتساب آن دو امامزاده به ائمه (ع ) نامشان در سمت راست « محمدبن موسي الكاظم (ع ) » و در سمت چپ « علي بن جعفرالعريضي » ذكر شده است .
اين كاشيكاري برجسته در شهر كاشان و توسط كارخانه سيدركن الدين محمد ساخته شده است و مربوط به اوايل قرن هشتم (دوره ايلخاني ) است .

يك فيلمساز سينماي مستند براي سرمايه گذاران جذاب نيست
« عليرضااميني » كارگردان سينما فيلمهاي مستند را بستر مناسبي براي معرفي ميراث فرهنگي و مفاخرملي خواند و در عين حال گفت كسي حاضر به سرمايه گذاري در سينماي مستند نيست .
وي خاطرنشان كرد فيلم مستند با ويژگيهاي خاص خود به ماندگاري ميراث فرهنگي كشور كمك مي كند.
كارگردان فيلم « نامه هاي باد » افزود نمايش فيلمهاي مستند داخلي و خارجي در گسترش فناوري حوزه فيلم مستند و ارتقا آگاهي دانشجويان و علاقه مندان رشته فيلمسازي مفيداست .
به گزارش ستاد برپايي جشنواره فيلمهاي مستند « يادگار » وي ادامه داد حال كه موضوع نمايش فيلمهاي خارجي در سينماها مطرح است اكران فيلمهاي ارزشمند مستند همچون « بولينگ براي كلمباين » خالي از لطف نيست .
دومين جشنواره فيلمهاي مستند « يادگار » از 28 تا چهارم خرداد ماه در تهران شيراز و سنندج برگزار مي شود.
چند خبر كوتاه فرهنگي و هنري
نمايشگاهي از آثار خوشنويسي و كتابتي بزرگان خوشنويسي قرون 7 تا 13 هجري قمري همزمان با هفته ميراث فرهنگي از 28 ارديبهشت به مدت يك هفته در موزه ميرعماد مجموعه فرهنگي تاريخي سعدآباد به نمايش در مي آيد.
بخشي از آثار عرضه شده در اين نمايشگاه با خطوط ششگانه ثلث نسخ توقيع رقاع محقق و ريحان بصورت كتاب دعا صحيفه و قرآن است .

نمايشگاه « هنر شيشه گري دوران اسلامي ايران از ديروز تا امروز » از 28 ارديبهشت تا 4 خرداد در موزه ملي ايران بر پا مي شود.
اين نمايشگاه در بر گيرنده مجموعه آثار شيشه اي موزه دوران اسلامي است كه تاكنون در نمايشگاهها و ويترينهاي اين موزه به نمايش در نيامده و براي نخستين بار در معرض ديد عموم قرار مي گيرد.
نگاهي به اجراي نمايش « پل » در سالن چهارسو
نمايش پل نوشته « محمد رحمانيان » با كارگرداني مشترك او و « حبيب رضايي » اين روزها درسالن چهارسو به روي صحنه مي رود.
داستان اين نمايش به سال 60 و61 هجري قمري برمي گردد راه كوفه بر « امام حسين (ع ) » بسته شده است و مردي پل ساز قصد ساختن پلي دارد براي گذشتن امام از صحراي كربلا.
نويسنده باالهام از داستاني مذهبي و جذاب به خلق لحظاتي زيبا و دراماتيك مي پردازد به گفته مرد پل ساز پايان اين پل به عقل مي رسد.
به مكاني كه گروهي نينوا و گروهي كربلا مي خوانندش .
آنچه كه باعث جذابيت نمايش شده است نگاه نو « رحمانيان » به واقعه تاريخي كربلا و شناخت درست از تاريخ اسلام و واقعه عاشورا و تلفيق اين دو با ساختارهاي نمايشنامه نويسي است كه البته بايد كارگرداني حساب شده طراحي حركات طراحي صحنه نور لباس چهره پردازي و ماسك را هم به آن افزود.
مرد پل ساز با « امام حسين » و يارانش همراه شده است تا دعوت مردم « كوفه » را پاسخ گويند و اين خود سرآغاز ماجرايي است كه به عاشورا مي انجامد كارگردان با استفاده از مشخصه هاي بارز و تعريف شده نمايش تعزيه از قبيل سكو لباسهاي نمادين رنگها و نيم نگاهي كه به شيوه اجرايي نمايش روحوضي دارد توانسته است اثري به يادماندني را به صحنه ببرد.
رحمانيان به خبرنگار گروه فرهنگي ايرنا گفت آنچه محرك اصلي من در نوشتن اين نمايش شد دسته هاي مذهبي و جذابيتهاي اين دسته ها و همچنين خرده نمايشهاي نهفته دراينگونه مراسم است .
كارگردان نمايش پل افزود داستان اين نمايش حكايت روشنفكري است كه بر اساس اعتقادش با جرياني همراه مي شود و دراين بين دچار چالش مي شود.
منظور از پل چيزي شبيه به رستگاري است اينكه مخاطب بداند همه ما به رستگاري نيازمنديم و « پل » ابزاري براي رستگار شدن است .
دراين نمايش احمدآقالو رضابابك علي عمراني بهرام ابراهيمي مهتاب نصيرپور شبنم مقدمي و... به ايفاي نقش مي پردازند.
نمايش پل هر روز ـ بجز شنبه هاـ ساعت 19 30 در سالن چهارسو اجرا مي شود.
اكران فيلم هاي خارجي بر وضعيت سينماهاي تهران تاثيرگذار است
يك عضو هيات مديره انجمن سينماداران تهران گفت اكران فيلم هاي خارجي بر وضعيت سينماهاي تهران تاثيرگذار خواهد بود.
« چنگيز طالقاني » روز شنبه در گفت و گو با خبرنگار ايرنا مركز استان تهران افزود نرفتن مردم به سينما توهين بزرگي به صنعت و هنر سينما است و اكران فيلم هاي خارجي و وارد كردن فيلم توسط بخش خصوصي سبب كشاندن مردم به سينما مي شود.
به گفته وي موسسان سالن هاي سينما به دليل حضور در اين عرصه مي توانند فيلم هاي مردم پسند را وارد كنند.
وي ادامه داد فيلم خوب به همراه سالن خوب دو ابزار اساسي و مهم براي رونق بخشيدن به هنر سينما است .
طالقاني كمبود و نامناسب بودن وضعيت سالن ها و تكراري بودن فيلم هاي موجود را از مشكلات موجود سينما ذكر كرد.
وي با اشاره به اينكه برخي از سينماداران قديمي در ورطه ورشكستگي هستند گفت علاقه مندي نسل سوم به سينما سبب شده كه سينماداران و دست اندركاران براي پابرجاماندن آن تلاش كنند.
طالقاني اظهارداشت انجمن سينماداران سعي دارد سينماها را به طور مطلوب بازسازي كند تا از تعطيلي سينماها جلوگيري شود.
وي از حمايت موسسه سينما شهر براي حفظ سينماها خبر داد و تصريح كرد اين موسسه توانسته با دادن وام به برخي از سينماداران آن ها را درامر نگهداري سينماها ياري دهد.
رييس سينماي تمدن به اجراي طرح بليت نيم بها در روزهاي شنبه اشاره كرد و گفت موفقيت اين طرح بستگي به استقبال و حمايت مردم دارد.
طالقاني خاطر نشان كرد اين طرح در هفته گذشته با استقبال چشمگيري روبه رو نشد زيرا برخي از مردم براي تهيه بليت دچار مشكل شدند.
به گفته وي عدم استقبال مردم از سينما به دليل گراني بليت نيست بلكه مشكلات و پايين بودن سطح كيفي فيلم ها اين مشكلات را براي سينما بوجود آورده است .
اين عضو هيات مديره انجمن سينماداران تهران معتقد است اجراي طرح بليت نيم بها مردم را وادار به ديدن فيلم نمي كند زيرا اكران فيلم خوب آنان را به سينما خواهد كشاند.