شهرستان قاينات واقع در شرق ايران و جنوب استان خراسان با وسعتي بيش از 17722 كيلومترمربع از شمال به خواف و گناباد از غرب به شهرستان فردوس و از جنوب به بيرجند محدود گرديده و از سمت شرق نيز به طول تقريبي 130 كيلومتر با كشور افغانستان هم مرز است .
اين شهرستان از نظر موقعيت بين 15 و 33 تا 4 و 34 عرض شمالي و 32 و 58 تا 58 و 60 طول شرقي واقع است و 1036 آبادي در آن وجود دارد و براساس آخرين تقسيمات سياسي خراسان در سال 1377 از سه بخش مركزي زيركوه و نيم بلوك تشكيل شده است .
شهر قاين با ارتفاع 1440 متر از سطح دريا و استقرار بر روي دشتي به همين نام مركز اين شهرستان محسوب مي گردد. قاين به لحاظ وضعيت طبيعي داراي دو چهره كاملا متفاوت است . بخش كوهستاني عمدتا شمال غربي جنوب تا جنوب باختري و ناحيه كم ارتفاع و نسبتا مسطح كه شمال شرقي و شرق را دربرگرفته است . عمده محصولات كشاورزي اين شهرستان زرشك و زعفران است كه بخشي از آن به خارج از كشور صادر مي شود. گويش مردم فارسي با لهجه جنوب خراساني است . به لحاظ تاريخي ناحيه قاين در گذشته با مناطقي چون تون ترشيز تربت حيدريه باخرز خواف بيرجند گناباد و... تشكيل سرزميني بزرگ به نام قهستان (ايالت شرقي ايران ) را مي داده است .
دژها و قلاع باستاني
منطقه قاينات يكي از مهم ترين مراكز تحت سلطه اسماعيليان در قرن ششم هجري بوده است لذا تعداد زيادي قلاع و دژهاي نظامي توسط فدائيان اسماعيليه بر فراز ارتفاعات ساخته شده است . يكي از مهمترين و عظيم ترين اين قلعه ها قلعه حسن قايني مي باشد كه به قلعه كوه معروف است و در حدود پنج كيلومتري جنوب شهرستان قاين و بر فراز قله اي نسبتا بلند واقع شده است .
عده اي از صاحب نظران از جمله دكتر بلو و ژنرال سرپرسي سايكس انگليسي اين قلعه را همان ارتاگوانا دانسته اند كه در زمان حمله اسكندر مقدوني به ايران سيزده هزار سپاهي در آن وجود داشته و در مقابل سپاهيان اسكندر مقاومت مي كرد.
مشهور است كه خواجه نصيرالدين توسي در زمان حكومت ناصرالدين محتشم قهستاني مدتي در اين قلعه زندگي كرده و كتاب اخلاق ناصري را در همين محل شروع به نگارش نمود. اين قلعه داراي چندين ديواره دفاعي است و از استحكام فوق العاده اي برخوردار بوده است .
آرامگاه ابوذرجمهر قايني
وي سياستمدار اديب حكيم و شاعر اواخر سده چهارم و اوايل قرن پنجم هجري قمري است كه با سلطان محمود غزنوي هم عصر بوده است بناي مقبره اين حكيم در سه كيلومتري جنوب شهر قاين در دامنه كوهي مرتفع قرار گرفته است . به استناد پژوهشهاي انجام شده بنيان اوليه بنا متعلق به دوره سلجوقي است كه در دوره هاي تيموري صفويه و قاجار و حتي معاصر مرمتهاي بسياري بر روي آن انجام گرفته و در زمانهايي به فراخور نياز ابنيه ديگري به پيرامون آن افزوده شده است كه معماري اين بناها با كاربريهاي متفاوت با ايجاد سه صفه و زيرسازي در شيب طبيعي صورت گرفته است .
بناي مقبره داراي گنبدهاي دوپوسته است كه در زير پوشش فضاي داخلي تزئينات گل و بوته اسليمي و رسمي بندي زيبايي خاصي به گنبدخانه بخشيده است . اين مكان با همياري ادارات ميراث فرهنگي و اوقاف قاين مورد مرمت و بازسازي اصولي قرار گرفته و در حال حاضر نيز يكي از نقاط گردشگري اين شهر محسوب مي گردد.
آرامگاه ابوالمفاخر

ابومحمدحسن بن منصور مشهور به ابوالمفاخر از رجال علم و ديانت و سياست فقيه محدث و رياضيدان قرن ششم هجري است . بناي مقبره وي به فاصله يك كيلومتري از جنوب شهر قاين در جوار گورستاني قديمي واقع شده است . گنبدخانه يا اتاق اصلي مقبره از نماي بيروني به صورت مربع و در فضاي داخلي داراي زوايايي است كه اجزا و عناصر معماري به خصوص طاق نماها در آن شكل گرفته است . وجود فيلپوش ها در چهارگوشه بنا گنبد بر فراز مدفن ابوالمفاخر را ممكن نموده است كه در بخشي از آن نيز تزئينات رسمي بندي ساده اي ايجاد شده است . اين بنا كه در دوره قاجاريه بنيان گرديده به شماره 2377 در فهرست آثار تاريخي كشور به ثبت رسيده است .
درختان كهنسال
شهرستان قاين داراي درختان كهنسال زيادي است و تاكنون بيش از 10 اصله درخت كهنسال با قدمتي بين 400 تا 1500 سال قبل در اطراف قاين شناسايي شده اند كه از آن جمله مي توان به درختان سرو مهمويي موليد سيرآباد و استند اشاره نمود.
) ZORDAN (رباط زردان
بناي رباط زردان در حدود 110 كيلومتري جنوب شرقي قاين در كنار روستاي زردان قرار گرفته است . معماري بنا مربوط به دوره صفويه بوده ولي آثار و شواهد دوره سلجوقي نيز در آن ديده مي شود.
بنا شامل يك ايوان به ارتفاع 9 متر در ضلع غربي حياط مركزي و سه رواق در اضلاع غرب و شمال وجنوب مي باشد. در رواق هاي شمالي و جنوبي طاق نماهايي با حدود 1 متر ارتفاع از كف وجود دارد كه جهت اقامت و استراحت زائرين استفاده مي شده است . در دوره قاجاريه چهار برج در چهار طرف بنا و نيز چند اتاق در حياط مركزي بنا احداث شده است . مصالح مورد استفاده در بنا سنگ و آجر و ملات و آهك است .
غار خونيك
شهرستان قاينات داراي غارهاي متعدد و جالب توجه و اكثرا تاريخي است كه از اهميت خاصي برخوردار است . يكي از اين غارها كه در روستاي خونيك در جنوب اين شهرستان واقع شده است از غارهاي پيش از تاريخ ايران مي باشد كه در سال 1954 ميلادي توسط پروفسور كارلتون استانلي كوون آمريكايي مورد بررسي و حفاري قرار گرفت .
در نتيجه اين حفاري ها بقاياي اسكلت انسان هاي پيش از تاريخ دست افزارهاي سنگي مربوط به دوران ديرينه سنگي مياني حدود سي هزار سال قبل به دست آمد.
از ديگر غارهاي جالب توجه منطقه قاينات مي توان به غار جوجه غار فارسيان ترشو (ترش آب ) نوغاب و غار پهلوان اشاره نمود كه هركدام داراي شگفتيهاي منحصر به فرد طبيعي مي باشند.
امام زاده زيدالنار
بناي مقبره امامزاده زيدبن موسي ملقب به زيدالنار در روستاي آفريز در 80 كيلومتري جنوب قاين در مسير قاين به فردوس قرار گرفته است .
بنا متعلق به قرون چهارم هجري بوده و با استفاده از مصالح سنگ و آجر و ملات آهك ساخته شده است . بناي مقبره در مركز صحن واقع شده و در چهار طرف صحن طاق نماهايي وجود داشته كه براي دفن اموات استفاده مي شده و در حال حاضر در ضلع جنوبي بنا ديده مي شود. مجموعه بنا در ايوان ورودي در ضلع شمالي و جنوبي بوده است كه ايوان جنوبي آن كاملا تخريب شده است . پلان مقبره به صورت هشت ضلعي بوده و داراي گنبدي دوپوشه مي باشد. فاصله بين دو پوشش گنبد تقريبا 2 متر است . بنا داراي تزئينات مقرنس و رسمي بندي بسيار زيبائي مي باشد. همچنين تزئينات آجري بسيار زيبايي در بنا بوده كه شامل گل اندازي هاي آجري و نيز خطوط بنايي بوده است . اين بنا با شماره 1894 در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است .