نگاهي كوتاه به عملكرد دفتر ادبيات و هنر مقاومت حوزه
هنري
اشاره :
« زمستان 65
وقتي مارش كربلاي 5
همه گوشها را ميزبان
خود كرده بود
طرحي كه چندان هم ناخوانده نبود
ميهمان
فكرمان شد. پراكندگي استعدادهايي كه قلمهايشان دلباخته
رنگ و بوي بچه هاي جبهه شده بود
بي توجهي مرموز نسبت
به لايه هاي غيرخبري جنگ
كه در واقع ماهيت اصلي جنگ را
در خود شكل مي داد
تفسير آدمهايي كه آهنين بودنشان را
احاديث وعده داده بودند
تصوير دفاعي كه اين پاره هاي آهن
در بلنديها و جلگه ها مي كشيدند و بالاخره برداشتن مشتي از
خاك پوتين رزمندگان باعث مي شد تا ما همان طرح را تا
سرحد عمل پي بگيريم ... »
« با يك اتاق شروع كرديم
اول دو نفر بوديم و يك خط
داخلي ; ميز سوم كه آمد خط مستقيم را هم با همسايه ديوار به
ديوارمان شريك شديم . در همان چند روز اول اتاق شكل و
شمايلي گرفت و ما تابلوي دفتر ادبيات و هنر مقاومت را روي
آن چسبانديم . با خوردن مهر دفتر روي پيشاني اين اتاق
بچه ها را خبر كرديم ... »
(كتاب مقاومت
پائيز 1368
ص 9 )
« دفتر ادبيات و هنر مقاومت » آذرماه 1367 در مجموعه
« حوزه هنري » فعاليت خود را آغاز كرد و با انگيزه گردآوري
تدوين و نگارش آثار ادبي
هنري
پژوهشي و خاطرات به جاي
مانده از دوران دفاع هشت ساله مردم ايران در « جنگ ايران و
عراق »
قدم به عرصه فعاليتهاي فرهنگي و نشر كتاب گذاشت .
اينك حاصل « 15 سال » فعاليت مستمر اين دفتر
به رغم افت و
خيزهاي فراوان
مجموعه اي است از « 487 عنوان كتاب »
« 5
شماره فصلنامه »
برنامه ها و كارشناسي هاي انجام شده و
سخنراني ها و مصاحبه هاي صورت گرفته و از همه مهمتر
پرورش نسلي از نويسندگان و پژوهشگران كه در اين دفتر رشد
كرده اند يا از روش
منش
سبك و كارشناسي دفتر
در ارتباط
مستمر با آن
خوشه ها چيده اند و در راه اندازي و فعاليتهاي
مراكز مشابه و هم عرض بهره ها رسانده اند.
نگاه دفتر از ابتدا به مقوله جنگ و ادبيات آن
تخصصي
بوده است
نمود عيني اين امر
تفكيك موضوعي كتابهاي آن از
آغاز انتشار است . با رشد حجم فعاليتهاي دفتر
به مرور
واحدهاي تخصصي و موضوعي شكل ملموس تري به خود
گرفته و شاخه هاي فرعي مختلفي چون « زنان » و « جانبازان »
بدان افزوده و يا فعاليت آنها پس از طي دوره اي
متوقف شده
است . اكنون
علاوه بر كارشناسي مستقل افراد
واحدهاي زير
عمده فعاليتهاي تخصصي دفتر را دنبال مي كنند :
واحد پژوهش
به موازات تشكيل دفتر
بخش پژوهش نيز فعاليت خود را
آغاز كرد. اولين اقدام اين بخش
پذيرش و اجراي مقدماتي
طرح تدوين و گردآوري « فرهنگ جبهه » بود. از آن زمان تاكنون
بالغ بر 22 عنوان كتاب و 5 شماره فصلنامه « كتاب مقاومت » در
زمينه هاي مختلف پژوهش فرهنگ
ادبيات و تاريخ جنگ
و
نيز مراجعي چون فرهنگها
فهرستها و اسناد در اين دفتر منتشر
شده
كه به نوعي ساختار بدنه پژوهشي گذشته دفتر را شكل
داده اند.
اكنون « واحد پژوهش » امر تحقيق و پژوهش فراگير
جدي
و علمي
در زمينه مطالعات فرهنگي
ادبي و اجتماعي دفاع
مقدس را وجهه همت خود ساخته و با طراحي و انجام
مطالعات بنيادي براي تحصيل روش هاي مطالعاتي و مسئله
شناسي و يافتن راه كارهاي علمي فراخور
سعي در حصول به
مقاصد مورد نظر دارد. مجموعه مقالات « نام آورد » كه مجلد
اول آن در سال 1380 منتشر شده
و در پي آن
كتابهاي سال
1381 اين واحد و ارتباطات فرامرزي اخير آن
نشان از شروع
جدي اين راه است .
واحد خاطرات
اصلي ترين فعاليت دفتر از ابتدا تاكنون
گردآوري
تدوين
و نشر خاطرات و يادداشتهاي جنگ بوده است . نشر 143
عنوان كتاب « خاطرات جبهه و جنگ » (كه 42 عنوان آن به
« خاطرات عراقيها » اختصاص دارد)
20 عنوان « يادداشتها و
دست نوشته ها »
64 عنوان « خاطرات آزادگان » كه جلوه اي
تابان از ادبيات پايداري و محملي براي رشد و بالندگي دفتر
بوده
در نوع خود بي نظير است . برنامه هاي كنوني دفتر
در نشر
خاطرات « شفاهي » و « مكتوب »
با توشه گرفتن از تجارب
گران قيمت گذشته و تكيه بر يافته هاي پژوهشي
زمينه هايي را
فراهم كرده تا « تاريخ شفاهي » جنگ بستري مناسب و آماده
براي نگارش و نشر پيدا كند. كتاب « بمو » اولين قدم و حاصل
جدي چنين اهتمامي است .
واحد كودك و نوجوان
از ابتداي تاسيس دفتر توجه خاصي به كودكان و
نوجوانان
به عنوان آينده سازان اين مملكت بوده و تاكنون 94
عنوان كتاب در موضوعات مختلف اين گروه سني
همچون
خاطرات جنگ
شعر
داستان
نامه
دانستنيها و... در دفتر
منتشر شده كه در اين ميان 17 جلد « شبهاي بمباران » و 10
جلد « قصه فرماندهان » و اخيرا مجموعه « قصه هاي شهر
جنگي » در نوع خود كارهايي بديع و تاثيرگذار و محل توجه و
اقبال عمومي بوده است .
« واحد كودك و نوجوان » در شكل متمركز و مستقل
از
سال 1373 فعاليتهاي خود را آغاز كرده و اكنون ضمن
كارشناسي آثار ارائه شده به اين واحد
بستري مناسب براي
نگارش برخي كتابها در موضوعات ياد شده است .
واحد زنان
اهميت نقش و حضور زنان در لايه هاي پنهان و آشكار هر
واقعه تاريخي بر كسي پوشيده نيست
تجلي اين حضور در
جنگ
آن چنان كارساز است كه « از دامن او مرد به معراج
مي رود » . دفتر تاكنون 22 عنوان كتاب خاطرات
يادداشتها و
اشعار زنان و يا در موضوعات « زن و جنگ » منتشر كرده
كه از
اين تعداد
مجموعه كتابهاي اخير اين واحد (كه از مرداد
1379 در شكلي متمركز كار خود را آغاز كرده است ) به لحاظ
روش كار و محتواي متفاوت
قابل توجه است .
شب خاطره
تاكنون 114 برنامه « شب خاطره » طي اين سالها برگزار
شده
كه گونه اي شفاهي از روايت خاطرات و بستري براي
برقراري ارتباط مستقيم با مخاطب و عامه مردم بوده است .
اولين پنجشنبه هاي هر ماه
2
5 ساعت قبل از اذان مغرب
« تالار انديشه » ميعادگاه مخاطبان اين برنامه است .
كتابخانه جنگ
مجموعه سازي و اطلاع رساني مناسب
از اركان تشكيل
نهادهاي فرهنگي و پژوهشي است . از شهريور سال 1379
« كتابخانه جنگ » در « واحد پژوهش » دفتر بنا شده و تاكنون با
رشد علمي مناسب و مجموعه سازي بيش از 4500 جلد كتاب
فارسي
خارجي
نشريات و ويژه نامه هاي تخصصي جنگ (كه
افزون بر 95 درصد آنها به « جنگ ايران و عراق » و مابقي به
ساير جنگها اختصاص دارد) توانسته است در « كتابداري و
اطلاع رساني جنگ » گامي موثر بردارد. برنامه هاي پژوهشي و
اطلاع رساني اين كتابخانه در نوع خود كم نظير است . طرح
ايجاد « رده بندي كتابخانه جنگ »
تهيه مراجع « كتابداري
جنگ »
روش هاي بديع و علمي در تهيه « كتابشناسي ها » و
« راهنماها » براي اين موضوع
تاسيس « بانك اطلاعات » و
ارسال اقلام اطلاع رساني به منازل اعضا
پژوهشگران و مراكز
پژوهشي و انتشاراتي در تهران و شهرستانها و ارتباط مستمر با
اين مراكز
از فعاليتهاي در خور توجه اين كتابخانه است .
تاكنون 6 شماره از « تازه هاي كتاب »
در معرفي حدود 300
عنوان كتاب جديد و 6 شماره « فهرستگان موضوعي » در
معرفي كتابهايي با موضوعات گوناگون همچون « زن و جنگ » .
« اسير و اسارت »
« كردستان »
« عكس جنگ » و « خاطرات
عراقيها » تهيه و به نشاني اشخاص و مراكز ارسال شده است .
اين كتابخانه در مقام امانت كتاب
مشاوره و راهنمايي با
شرايطي سهل عضو مي پذيرد و آمادگي دارد تا تمامي
پژوهشگران و علاقمندان را
در منازل خود از لحاظ
اطلاع رساني منابع جنگ تامين نمايد.
علاوه بر مواردي كه گفته آمد
« دفتر ادبيات و هنر
مقاومت » در دوره هاي مختلف
آثاري در قالبهاي ادبي و
هنري
همچون شعر
داستان
فيلمنامه
نمايشنامه
مجموعه
عكس و... نيز منتشر كرده كه آمار آنها قابل توجه است .
همچنين اين دفتر با حساسيت مسائل روز جهان را پي گرفته و
به « ادبيات مقاومت » ساير ملل
به خصوص ملتهاي مسلمان
توجهي ويژه داشته است
حاصل اين فعاليت حدود 40 عنوان
كتاب در موضوعات افغانستان
فلسطين
عراق و بوسني و
هرزگوين است
در اين ميان 18 عنوان كتاب
عموما خاطرات
« جهاد مردم افغانستان » در مقابل نيروهاي اشغالگر روسي
در
خور توجه و استناد مي باشد . همچنين از ابتداي نشر تاكنون 9
عنوان كتاب به زبانهاي عربي
انگليسي و فرانسه توسط دفتر
منتشر شده كه مبين توجه آن به كاركرد فرامرزي فعاليتهاي
خود است .
بسياري از آثار دفتر
سالها با اقبال عمومي و نشر مجدد رو
به رو بوده و از محافل
جشنواره ها و مراسم گوناگون
نشانها و
تقديرنامه هاي مختلف دريافت كرده و در آراي انديشمندان و
بزرگان قوم تجلي به سزايي داشته است كه در جاي خود
بررسي
احصا و عرضه خواهد شد . گزارش فعاليتهاي 15 ساله
دفتر و كارنامه نشر آن
در حال آماده سازي است كه به زودي
در كتابچه اي منتشر خواهد شد.
تهيه و تنظيم : كتابخانه جنگ
*****
ياد
من به پرواز مي انديشم
|
براي شهيد نقي ورزلي
شب بود. سكوتي مرگبار تا ژرفاي جانهاي خسته فرونشسته
بود. همه جا ظلمت بود و تاريكي
ياس بود و ناكامي
كوه و دشت
در شالي سياه و ظلماني ساكت و مايوس خفته بودند .تنها
صدايي كه گوش جانها را مي آزرد و همه را در اضطرابي بيشتر
فرو مي برد ناله جغد شوم استبداد و ستم بود
صداي هلهله
استعمارگران پير كه ضحاكي مار بدوش را برجان مردم اين مرز و
بوم چيره كرده بودند
در يكي از آن شبهاي تاريك سال 1355
بود كه نقي عزيز بعد از مطالعه كتاب حضرت اباعبدالله
الحسين (ع ) از چگونگي شهادت آن امام عزيز و اهلبيت اشك
مي ريزد و ضجه مي كند و به خواب مي رود و در خواب مي بيند
كه دارد پرواز مي كند و به معراج مي رود(الله اكبر) از آنجائيكه
حقير شايستگي دوستي با آن بزرگوار را داشتم اين خواب را
برايم بازگو مي كند ليكن هر چقدر دنبال تعبير خواب گشتيم
برايمان نامفهوم بود.
از بدو شروع انقلاب در تظاهرات و بحثهاي ايدئولوژي به
نداي امام (ره ) لبيك گفت و در صحنه هاي سخنراني و
راهپيمايي ها و مساجد و معابر با زبان شيواي خود حقيقت اسلام
را بازگو مي نمود كه دل هر كافري را با دليل و برهان و منطق جلب
انقلاب و اسلام مي نمود و تمامي كسان در كوي و محله عاشقانه
مجذوب صداي شيواي او مي شدند
ليكن خواب تعبير
نشد.
بعد از پيروزي انقلاب اسلامي بدون فوت وقت به سپاه
پاسداران رفت و مسئوليت تبليغات و ايدئولوژي آن ارگان
انقلابي را تقبل نمود و همه همرزمان شاهد بودند كه چه زيبا
بابنيه علمي
كج فهمان آن زمان را راهنمايي مي كرد و در دوران
دفاع مقدس
معاونت فني و مهندسي لجستيك لشكر قدس
گيلان را عهده دار شد كه دائما در مناطق عملياتي حضور داشت
و بازهم خواب تعبير نشد.
اواخر سال 1366 وقتي براي ديدار همسر و سه فرزند خود
به مرخصي آمد به شوخي اظهار داشت : فلاني ! آخر معني معراج
برايم تبيين نشده است كه حقير با لبخندي آكنده از مهر عنوان
كردم نقي جان شايد اين پست و مقام معاونت لجستيك لشكر
قدس و مسئول فني و تداركات و ... معني پرواز دارد كه ايشان با
روح گشاده و با تبسم متواضعانه عنوان فرمودند : اين پست
مقام
مسئوليت و ماديات هرگز انسان را راضي نمي كند و
آرزوهاي زندگي خيال اشتباهي است
آرزوي مادي هرگز
پايان پذيرنيست و ارضاكننده نمي باشد من به پرواز واقعي
مي انديشم . و آخرين وداع و خداحافظي .
ايشان دوباره به جبهه اعزام شدند و تعبير خواب زماني فرا
رسيد كه دو ماه مانده بود به پايان جنگ
يعني روز 67
1
26 و
ايشان در منطقه عملياتي غرب در راه انجام تكليف ديني جان به
جان آفرين تسليم نمود.
چگونه مي توان باور كرد فقدان وجود ايشان و فداكاري او و
چگونه مي توان پذيرفت اين فراغ و جدايي و چگونه مي توان
غروب ابدي آفتاب را نظاره كرد و نگريست . انساني كه در عمر
پرثمرش همواره يار و ياور مظلومان و پناهگاه دردمندان و
مستمندان بود. اسوه تقوي و فضيلت و ملجاو مامن بي كسان بود
غمخوار ضعفا و ستمديدگان و عاشقان ولايت بود.
روحش شاد.
ملتمس دعا
سيدحسن هاشمي
| |