« عزت » و « ذلت » ; رازها و راهها
قسمت دوم و پاياني علي اقليدي نژاد
6 ـ شكستن حريم ها
از جمله آسيب هايي كه مي تواند فرهنگ يك جامعه را مورد تهاجم قرار دهد و شالوده هاي آن را تخريب نمايد شكسته شدن حريم هاست . حريم ها و سنت هاي واقعي خطوط مرزي يك فرهنگ را تشكيل مي دهند و شكستن اين مرزها موجب بي اعتمادي و تزلزل در باورها مي شود. شكستن حريم خانه امير مومنان بدعت در احكام ديني نقض دستورات پيامبر دستور سب امام علي بن ابي طالب عليه السلام نمونه هايي از اين حريم شكني هاست .
سرور عاشوراييان هم بر اين نكته تاكيد مي كند و مي فرمايد : « وقد علمتم ان هولا القوم قدلز مواطاعه الشيطان و تولوا عن طاعه الرحمن و اظهر وا الفساد. » شمايان مي دانيد اين قوم (بني اميه ) طاعت و سرسپردگي شيطان را پذيرفته اند و از طاعت رحمان سر بر تافته اند و عريان فساد مي نمايند.
البته زمانه شكستن حريم ها و زير پا گذاشتن سنت ها هنوز هم رواج دارد كه برخي از آنها اشاره اي گذرا خواهيم داشت .
1 ـ اعطاي جايزه نوبل ادبي به نويسنده انگليسي هندي الاصل « ويدادها رپنول » به خاطر نوشته هاي خصمانه اش بر ضد اسلام » (1 )
2 ـ بت پرستانه خواندن مراسم حج و درخواست براي تغيير قانون ارث از سوي نويسنده زن مصري « نوال السعداوي » (2 )
3 ـ نمايش فيلم مستهجن درباره پيامبر اكرم در شهر هوستون آمريكا. اين فيلم كه « زندگي جنسي پيامبر محمد » نام داشت تنها موجب اعتراض آرام و كوچك مسلمانان همان منطقه شد . (3 )
متاسفانه بايد اعتراف نمود كه پس از حادثه سلمان رشدي و رويداد 20 شهريور حملات بسيار گسترده اي به ارزش ها و مقدسات اسلامي صورت گرفته است كه نمونه بالا يكي از صدها به حساب مي آيد اما ضعف و انفعال حكومت هاي اسلامي و سازمان هاي بين المللي اسلامي به گونه اي است كه از كنار همه اين حملات به سادگي مي گذرند.
4 ـ اهانت هاي مكرر شبكه فاكس نيوز ـ يكي از شبكه هاي آمريكا ـ به پيامبر اسلام مسلمانان و قرآن كريم . اگر چه اين اهانت موجب عكس العمل شوراي روابط اسلامي آمريكا شد اما تاكنون به نظر نمي رسد اين گونه اعتراض ها و تلاش ها ثمره چنداني به دنبال داشته باشد . (4 )
5 ـ آتش زدن 32320 قرآن و كتاب اسلامي از سوي دولت چين در ايالت تركستان شرقي كه عمدتا مسلمان نشين مي باشد . (5 )
6 ـ جلوگيري از روزه داري و اجراي روزه خواري اجباري در مدارس ابتدايي راهنمايي و دبيرستان هاي تركستان چين . همچنين ممانعت از حجاب اسلامي كارمندان مسلمان چيني . (6 )
7 ـ نبود فرهنگ مسووليت پذيري
چنانچه افراد يك جامعه خود را در برابر اعمال يكديگر مسوول شناخته و در قبال سرنوشت جمعي بي تفاوت نباشند ما با اجتماعي پويا و پررونق مواجه خواهيم بود. شهيد مطهري در بازگشايي اين مطلب و مصداق شناسي آن در اسلام مي گويد : « در اسلام مساله اي وجود دارد كه ... اسلام نه تنها فرد را براي خود ودر مقابل خداوند ـ از نظر شخص خود ـ مسوول و متعهد مي داند بلكه فرد را از نظر اجتماع هم مسوول و متعهد مي داند. امر به معروف و نهي از منكر همين است كه اي انسان تو تنها از نظر شخصي و فردي در برابر ذات پروردگار مسوول نيستي . تو در مقابل اجتماع خود هم مسووليت و تعهد داري . » (7 )
بديهي است با نگاهي عميق به نهضت حسيني مي توان آن را پاسخي به مسووليت هاي سياسي ـ اجتماعي دانست . به عبارت بهتر قيام حضرت نمادي از احساس مسووليت و واكنشي در قبال سرنوشت جمعي مسلمانان بود. و اين همان امربمعروف و نهي ازمنكر است كه در جاي جاي سخنان حضرت از ابتدا تا انتهاي نهضت به چشم مي خورد كه معروف ترين فراز آن در ابتداي قيام اين چنين است : « انما خرجت لطلب الاصلاح في امه جدي اريدان امربالمعروف وانهي عن المنكر » (8 ) اصلاح در امت جدم علت خروج من بود. من خواستار آنم كه به معروف امر كنم و از منكر نهي نمايم . از همين جاست كه مي توان به راز ديگري از اسرار انحطاط و عقب ماندگي جوامع مسلمان پي ببريم و آن وانهادن اين مسووليت است . امروز اگر ديده مي شود بخش مهمي از جهان اسلام به دست نالايقان اداره مي شود و اسلام عزيز دچار مشكلات بسياري است به دليل پا پس كشيدن مسلمانان وترس از اداي اين تكليف الهي است . زخم دردناك فلسطين كشتار مسلمانان در بوسني چچن كشمير و جنوب فيليپين جز به اين دليل است كه بسياري از حاكمان وظايف خويش در قبال امت اسلامي به فراموشي سپرده اند با كمال اندوه بايد اظهار داشت همين اينك به جاي منافع امت اسلامي منافع ملي جايگزين شده است بلكه در مراحلي تنها منافع شخصي مورد توجه قرار مي گيرد. به راستي چرا 54 درصد آوارگان جهان را مسلمانان تشكيل مي دهند (9 ) به چه دليل با وجود منابع سرشار انرژي در برخي كشورهاي مسلمان در ديگر كشورهاي اسلامي همچون سودان و سومالي مسلمانان از فرط قحطي و گرسنگي جان مي سپرند چگونه است كه قطر به عنوان رياست كنفرانس اسلامي در حاليكه به گواه سازمان هاي بين المللي فجيع ترين جنايات بر ضد بشريت در سرزمين فلسطين روزانه در حال رخ دادن است با اسرائيل روابط تجاري خود را حفظ كرده و با صراحت از آن دفاع مي نمايد چطور مي توان تصور نمود كه امريكا به دلخواه خويش هر كشور مسلمان را مورد تهاجم قرار مي دهد در تاجيكستان و ازبكستان پايگاه نظامي ايجاد مي كند بر سر مردم بي پناه افغان بمب مي ريزد با موشكهاي كنترل شونده خودرويي را در يمن نابود مي كند و سراسر خليج فارس را قلمرو خويش مي پندارد و حلقه محاصره را هر آن به دور ايران اسلامي تنگ تر مي نمايد. و اين همه ذلت نمي تواند باشد مگر به خاطر به فراموشي سپردن مسووليتها. به ياد داشته باشيم كه رسول خدا فرمودند : « اذا امتي تواكلت الامر بالمعروف والنهي عن المنكر فلياذنوابوقاع من الله » هرگاه امتم امربمعروف و نهي ازمنكر (مسووليتهاي اجتماعي خويش ) را به يكديگر واگذارند پس بايد عذاب الهي را به جان بخرند.
8 ـ سكوت نخبگان
نخبگان كساني هستند كه مهار امور اجتماعي سياسي اقتصادي و فرهنگي جامعه را به دست دارند. آنان با تزريق انديشه ها و فكر خويش به جامعه جهت داده ديگران را در آن راه به حركت وامي دارند. رسالت نخبگان آموزش راهبري تذكر اشتباهات تصميم گيريهاي كلان و.... مي باشد رسالتي بس سنگين كه انحراف و جدايي از آن انحراف جامعه از معيارهاي صحيح را به دنبال خواهد داشت . سخنان سيدالشهدا در صحراي منا گوياي همين واقعيت است . « مجاري الامور و احكام علي ايدي العلما بالله الامنا علي حلاله و حرامه . فانتم المسلوبون تلك المنزله و ما سلبتم ذلك الا بتفرقكم عن الحق و اختلافكم في السنه بعد البينه الواضحه و لو صبرتم علي الا ذي و عملتم الموونه في ذات الله كانت امور الله عليكم ترد و عنكم تصدر و اليكم ترجع و لكنكم مكنتم الظلمه من منزلتكم واستسلمتم امورالله في ايديهم ..... و قد ترون عهودالله منقوضه فلا تفرعون .... و ذمه رسول الله محقوره و العمي و البكم و الزمني في المدائن مهمله لا ترحمون و لا في منزلتكم تعملون و لا من عمل فيها تعينون و بالادهان والمصانعه عندالظلمه تامنون . » (10 ) مجاري كارها و احكام به دست عالمان به دين خدا است كه بر حلال و حرام خدا آگاه و امينند. ولي از شما اين منزلت ربوده شد و آن از كفتان نرفت مگر به دوريتان از حق و اختلافتان در سنت پيامبر. با اين دليل روشن بر آن داشتيد. و اگر بر آزارها شكيبايي مي كرديد و هزينه هايش را به جان مي خريديد زمام امور خدا با شما بود و از جانبتان جاري و شمايان ظالمان را در جاي خود نشانديد و امور خدا را به آنان واگذاشتيد تا به شبهه بپردازند و در شهوت و دلخواه خود راه بپيمايند.... پيمانهاي خدا شكسته مي شود مي بينيد و پريشان نمي گرديد.... نابينايان از كارافتادگان و بي زبانان در شهرها رها شده اند و رحم نمي كنيد و به مسووليت خويش سرنمي سپاريد و به متعهدان و آن كسان كه در اين راه كوشايند وقعي نمي گذاريد و خود به سازش با ستمكاران آسوده ايد.
كلام كامل مولا درباره رسالت گرانبار خواص محدود به يك زمان نبود در همه زمانها و مكانها جاري است . نگاهي به تاريخ صد ساله اخير امت اسلامي گواهي بر عملكرد نابسامان و نامطلوب بيشتر نخبگان جامعه اسلامي است . به نظر مي رسد چنانچه خواص و فرهيختگان چه در جريان صدر اسلام و عاشورا و چه اكنون به وظايف خويشتن با شجاعت عمل مي نمودند روند تاريخ به گونه اي ديگر ورق مي خورد و خونها بسياري در طول تاريخ به هدر نمي رفت و انسان طعم سعادت را زودتر مي چشيد. از همين رو است كه رهبري معظم انقلاب در تشريح نقش خواص و نخبگان جامعه مي گويند : « از هر طرف كه شروع كنيد مي رسيد به خواص تصميم گيري خواص در وقت لازم تشخيص خواص در وقت لازم گذشت خواص از دنيا در لحظه لازم اقدام خواص براي خدا در لحظه لازم اينهاست كه تاريخ را نجات مي دهد. ارزش ها را نجات مي دهد... در لحظه لازم بايد حركت لازم را انجام داد. اگر گذاشتيد وقت گذشت ديگر فايده ندارد . » (11 )
9 ـ فرهنگ پراكندگي
پس از رحلت رسول خدا صلي الله علي وآله ) اتحاد و يك پارچگي مسلمانان به ناگاه تبديل به چند دستگي گرديد و اين پايان تفرقه نبود چرا كه هر كدام خويشتن را مكتب حق بر مي شمردند و به جدال با يكديگر مي پرداختند. به نظر مي رسيد همگي به يكباره دست از فرهنگ اعتصام (12 ) و اتحاد برداشته و راز پيروي را به فراموشي سپرده بودند.
« گوستا و لوبون » شرق شناس فرانسوي در همين رابطه مي گويد : « (مسلمانان ) زماني كه اسلام را پذيرفتند همگي تحت لواي توحيد گرد آمدند و تمام قواي خود را متوجه بيگانگان نمودند. همين موضوع سبب عمده پيشرفت و كاميابي آنان گرديد . » (13 ) گروه گرايي افراطي بر نهضت عاشورا نيز تاثير گذاشت و مانع از تحقق اهداف قيام گرديد چرا كه هر يك از گروه ها قبايل و افراد صاحب نفوذ منافع خويش را از نهضت مطالبه مي كردند و با احساس كمترين خطر راه عقب نشيني را برمي گزيدند. اما اين موضع گيري به تفرقه و اختلافي شديدتر منجر شد و جامعه اسلامي پس از واقعه كربلا عرصه آشوب و تاخت و تاز شد. قيام عبدالله بن زبير توابين مختار فتح و... پس لرزهاي اين اقدام هولناك يزيديان به شمار مي رود. و اين همه يادآور كلام امام در روز عاشورا بود كه همگان را از حوادث تلخ بعدي و اضطراب برحذر مي داشت : « اما انه لاتلبثون بعدها لاكريث مايركب الفرس حتي تدوربكم دور الرحي « (14 )
آگاه باشيد به خدا سوگند از اين پس به شما مهلت داده نمي شود تا سوار بر مركب مراد گرديد مگر همان اندازه كه سواركار براسب خويش سوار است تا اين كه آسياب حوادث شما را بچرخاند و مانند محور و مدار سنگ آسياب مضطربتان گرداند.
امروزه هم با مرزكشي هاي جغرافيايي قومي و مكتبي مسلمانان طعم تلخ پراكندگي را تجربه مي كنند و زمين گيرتر از هر زمان دست خويش را به سوي بيگانگان دراز مي كنند. اگر چه به بركت انقلاب اسلامي و دميده شدن روح اميد در برخي جنبش هاي اسلامي اميد است نهال پرطراوت اتحاد روز به روز شكوفاتر گردد.
10 ـ ارزش هاي وارونه
همان گونه كه پيش از اين نيز گفته شد اين ارزش هاي اجتماعي است كه سطح فرهنگي يك جامعه را مشخص مي سازد. جهان اسلام امروز با مكاتب و ديدگاه هاي گوناگوني در تمام ساحت ها مواجه است . از اين رو اين مساله موجب تغيير يا كم رنگ شدن بعضي ارزش ها شده است . به عنوان مثال به جاي فرهنگ جهاد و شهادت ما سعادت را در آرامش هاي كاذب و سازش هاي خيانت بار جست و جو مي شود. پافشاري بر سنت هاي اصيل تحجر و جمود تلقي مي گردد و بدعت ها به جاي اجتهاد پويا و روشمند مورد توجه قرار مي گيرد. نسبت گرايي (سفسطه نوين ) ارزش شناخته مي شود و مطلق انگاري حق و حقيقت ها نوعي عقب ماندگي به حساب مي آيد. مجاهدت تروريسم به شمار مي آيند و عالمان از خود گذشته نظريه پردازان خشونت و... و اين همه همان حكايت ارزش هاي وارونه است . در عصر حسيني نيز اين ماجرا به همين گونه بود. عالمان به توجيه اعمال خلاف معاويه مي پرداختند و نظريه هاي جبري را براي سلطنت او ابداع مي نمودند و با تصويب گرايي اجتهادهاي خام خود را رنگ و لعاب مي دادند. جنگ با فرزند رسول خدا مجاز شمرده مي شد و اطاعت از غاصبين صواب به حساب مي آمد. بانگاهي ژرف تر مي توان به اين نتيجه رسيد كه رواج ارزشهاي وارونه كليد تمام شرهايي است كه امروز و ديروز بر عالم اسلام مي باريده است . اگر امروز مي بينم كه آمريكا به عنوان دشمن شماره يك دنياي اسلام طرحي را تحت عنوان « مشاركت آمريكا در خاورميانه » پي ريزي مي كند تا فرهنگ عمومي كشورهاي مسلمان خاورميانه را تحت تاثير قرار دهد از همين مقوله است !
دموكراسي اقتصاد آزاد و زن گرايي همگي اركان ارزش هاي وارونه اي را تشكيل مي دهند كه مي تواند تا ساليان دراز انحطاط و سرافكندگي مسلمانان را بيمه نمايد. اگر چه نسيم عمليات شهادت طلبانه و غريو فريادهاي جوانان مسلمان در اكثر كشورهاي اسلامي به خواست الهي مژده اي ديگر و بشارتي اميدوار كننده را نويد مي دهد.
سخن آخر
بر خلاف عقيده رايج عاشورا تنها قيامي خونين نيست بلكه پاسخي است به دردهاي جانكاه آن دوران . و داغي است براي پيشگيري از نفوذ عفونت بدعت . به همين خاطر اگر بتوان به گونه اي عميق همه جنبه هاي قيام حسيني را باز شكافت قدر مسلم پاسخ هاي بسياري از اين نگاه محققانه دريافت خواهيم نمود. و خلاصه آنكه قيام كربلائيان و نقطه اوج آن يعني عاشورا رازها و راه هاي فراوان و سر به مهري را در درون خود دارد كه جز با دقت به ظهور نمي رسند. پس برهمگان است كه از لايه هاي سطحي گذشته در عمق اين ميراث ماندگار شيعه غور و غوص كافي نمايند.
پاورقي :
1 ـ جمهوري اسلامي 80 9 11
2 ـ همان 80 3 30
3 ـ پگاه حوزه ش 69 81 7 13 ص 25
4 ـ همان
5 ـ همان ش 71 ص 24
6 ـ همان ش 29
7 ـ مجموعه آثار ج 17 ص 222
8 ـ موسوعه كلمات امام الحسين ص 219
9 ـ پگاه حوزه ش 71
10 ـ تحف العقول ص 238
11 ـ مقام معظم رهبري 75 3 20
12 ـ واعتصموا بحبل الله جميعا ولا تفرقوا. آل عمران 102
13 ـ تمدن اسلام و عرب ص 790
14 ـ موسوعه كلمات الامام الحسين ص 423
