سازمان ملل متحد كه به عنوان مهمترين و تنها مرجع بين المللي وظيفه برقراري صلح و امنيت را در جهان عهده دار است . نتوانست در پيشگيري از يك جنگ خانمان سوز ديگر در جهان و در منطقه خليج فارس اقدامي موثر انجام دهد.
اين مساله هم اينك باعث كمرنگ شدن نقش و جايگاه سازمان ملل متحد در بين افكار عمومي جهان شده و البته اين اولين باري نيست كه اين سازمان در پيشگيري از بروز جنگ و خشونت در جهان ناكام مانده است .
بحث افول نقش سازمان ملل در عرصه هاي بين المللي در دهه هاي اخير و بخصوص در كنترل بحران هاي مختلف و برخورداري اعضاي دايم شوراي امنيت از حق وتو باعث محوريت يافتن كاخ سفيد در مقاطع بحراني شده و اين تصور كه سازمان ملل بتواند نقش مفيدي را در آينده عراق ارايه كند در هاله ابهام فرو برده است .
ژنرال « كالين پاول » وزير امورخارجه آمريكا در گفت و گو با روزنامه فرانسوي فيگارو در مورد نقش و جايگاه سازمان ملل متحد در اداره حكومت عراق پس از جنگ گفت : براي آمريكا قابل درك است كه سازمان ملل متحد بايد در اين امر شركت داشته باشد و ما نيز چگونگي انجام آن را بررسي مي كنيم .
پاول در عين حال تاكيد مي كند كه سازمان ملل بايد ارايه كمك هاي بشردوستانه به عراق را اداره كند و دولت موقت را كه بعدا انتخاب مي شود مستقر سازد و اين امر نيز مطابق قطعنامه هاي سازمان ملل متحد انجام خواهد شد.
از سوي ديگر « مارك گروسمن » معاون وزير امورخارجه آمريكا در امور سياسي در نشستي خبري در واشنگتن گوشه هايي از طرح آمريكا براي اداره آينده عراق را تشريح كرد و گفت : ژنرال « تامي فرانكس » فرمانده آمريكايي در حمله نظامي به عراق مسووليت اداره عراق بلافاصله پس از سقوط صدام را برعهده خواهد گرفت .
گروسمن افزود : پس از پايان جنگ در هر منطقه از عراق كه آزاد گردد « جي گارنر » به عنوان مقامي غيرنظامي در كنار ژنرال فرانكس به اداره امور عمومي عراق و مديريت مناطق آزاد شده اين كشور از نظربازسازي و كمك هاي انساني و امثال آن خواهد پرداخت .
با توجه به برملا شدن تصميم آمريكا مبني بر استقرار يك فرماندار نظامي و در پي آن ايجاد تشكيلاتي غيرنظامي ولي در كنترل حاكميت عراقي هايي كه با آمريكا روابط نزديك داشته اند در هفته هاي اخير تعدادي از مخالفان عراقي لب به اعتراض گشودند.
از سوي ديگر در حالي كه سرنوشت تهاجم نظامي به عراق هنوز در هاله اي از ابهام قرار دارد نشانه هايي از اختلاف ميان لندن و واشنگتن بر سر اداره آن كشور پس از سقوط صدام هويدا شده است .
بارزترين نمود اين اختلاف در اظهارات اخير وزراي امورخارجه انگليس و آمريكا در خصوص وضعيت اداره سياسي عراق آتي پديدار شده است .
« جك استراو » وزير امورخارجه انگليس به طور موكد خواستار ايفاي نقش محوري سازمان ملل در گردهم آوردن عراقي ها براي اداره آتي آن كشور شد و بر نظر موافق اين كشور با برپايي كنفرانس آشتي ملي از سوي سازمان ملل با حضور رهبران تمامي گروه هاي قومي و اجتماعي عراق تاكيد كرد.
وي گفت : اين كنفرانس مي تواند مشابه نشستي باشد كه در سال 1380 براي افغاني ها در بن برپا شد و تكليف حكومت افغانستان پس از فروپاشي طالبان را مشخص كرد.
اين اظهارات وزير امورخارجه انگليس و تاكيد وي بر نقش محوري سازمان ملل در تعيين سرنوشت سياسي عراق در حالي است كه موضع دولت آمريكا تاكنون خلاف چنين اعتقادي را نشان داده است .
واشنگتن با پشت كردن به اقتدار سازمان ملل و لازم ندانستن تصويب قطعنامه دوم در شوراي امنيت براي حمله نظامي به عراق عملا نشان داد آمريكا به برتري نظامي خود بيش از اجماع جهاني براي برخورد با بحران هاي بين المللي اولويت مي دهد.
برخي از تحليلگران سياسي در لندن معتقدند احتمال دارد برغم تاكيد انگليس بر برپايي كنفرانس آشتي ملي عراقي ها تحت نظر سازمان ملل چنين اقدامي نه ماهها بلكه حتي سالها پس از سرنگوني صدام مدنظر واشنگتن باشد.
موضوع اداره حكومت عراق پس از جنگ و نقش سازمان ملل در اين مسئله در ميان كشورها و شخصيت هاي مختلف و رسانه هاي عمومي جهان نيز با واكنش هايي رو به رو شده است .
« فرانكو فراتيني » وزير امورخارجه ايتاليا در مورد آينده عراق بعد از جنگ گفت : در صورت سقوط صدام حسين بايد مردم اين كشور اداره امور خود را در دست گيرند و براي رسيدن به چنين هدفي يك نهاد چند مليتي مانند سازمان ملل بايد مقدمات اين كار را فراهم كند.
گفته مي شود يكي از نگراني هاي مهم اروپا نيز احتمال حضور درازمدت نظاميان آمريكايي در خاك عراق پس از اشغال اين كشور و سقوط حكومت صدام حسين است كه اين مساله منجر بر تسلط واشنگتن بر منابع نفتي عراق و نيز نفوذ بيشتر آن در منطقه خليج فارس منجر خواهد شد.
توني بلر نخست وزير انگليس در گفت و گو با شبكه چهارم « بي .بي .سي » حمايت اين كشور را از دخالت سازمان ملل در موضوع عراق بعد از پايان جنگ در اين كشور يادآور شد و گفت : ما مايل هستيم بعد از صدام حسين در عراق رژيمي فراگير كه مورد تاييد سازمان ملل باشد استقرار يابد.
سيد « كمال خرازي » وزير امورخارجه ايران نيز در ديدار « رجب طيب اردوغان » نخست وزير تركيه با نكوهش از اقدام يكجانبه آمريكا در حمله به عراق آن را زشت و موجب ناهنجاري در روابط بين الملل دانست .
خرازي مهمترين وظيفه جامعه بين الملل در مقطع كنوني را كمك رساني به مردم عراق دانست و گفت : بايد آينده عراق و حق انتخاب مردم اين كشور مورد توجه قرار گيرد تا تحت نظر سازمان ملل متحد حكومت خود را برگزيند.
وزير امورخارجه ايران افزود : طرح هاي تحميلي و مغاير با بافت و شرايط عراق غيرقابل قبول و ناكارآمد است و در اين خصوص بايد به نظرات كشورهاي همسايه عراق نير توجه شود.
وي بر حفظ تماميت ارضي عراق تاكيد و تصريح كرد حكومت فراگير يكپارچه و دوست كشورهاي همسايه تنها راه حل قابل قبول پايدار و در خدمت ثبات صلح و امنيت منطقه است .
روزنامه الحيات چاپ بيروت و لندن نيز نوشت كه آمريكائي ها قصد دارند بطور مستقيم بر عراق حكومت كنند.
الحيات افزود : آمريكا يك كابينه انتقالي متشكل از 23 وزارتخانه براي اداره عراق پس از صدام تشكيل داده است كه هر وزارتخانه توسط يك آمريكائي اداره مي شود و هر وزارتخانه چهار مشاور عراقي خواهد داشت .
الحيات به نقل از روزنامه انگليسي گاردين نوشت : هر شهر عراق كه توسط نيروهاي آمريكائي آزاد شود بوسيله دولت موقت اداره خواهد شد.
اين روزنامه خاطرنشان كرد كه « اعضاي دولت موقت عراق هم اكنون در كويت بسر مي برند. »
آنچه كه در اين نوشته الحيات بارز است عدم اشاره به نقش سازمان ملل مي باشد.
در هر صورت مساله اي كه هم اينك براي افكار عمومي جهان به عنوان يك موضوع مبهم و نگران كننده مطرح مي باشد اين است كه نقش و جايگاه واقعي اين سازمان در پيشگيري از بروز و حل بحران هاي جهاني و در مقطع فعلي دو مساله فلسطين و عراق چيست
آيا سازمان ملل كه يك قدرت به راحتي مي تواند در آن نفوذ كند و بدون توجه به افكار عمومي جهان و قطعنامه هاي بين المللي و منشور اين سازمان جايگاه آن را زير سوال ببرد مي تواند در آينده عراق پس از صدام نقشي ايفا كند
جمشيد رضائي
خبرگزاري جمهوري اسلامي
واشنگتن با پشت كردن به سازمان ملل عملا نشان داد كه به برتري نظامي خود بيش از اجماع جهاني در مواجه با بحرانهاي بين المللي اولويت مي دهد.
سازمان ملل چگونه مي تواند در آينده عراق نقشي ايفا كند در حالي كه يك قدرت به راحتي مي تواند منشور اين سازمان را زير سئوال ببرد و قطعنامه هاي آن را ناديده بگيرد