ث استاد عبدالرزاق عكاشه
مترجم : عبدالكريم حداد
ث نقل از مجموعه مقالات دو سالانه نقاشي جهان اسلام ارائه شده به فرهنگستان هنر
جهاني شدن دنباله روي و يا پس رفت را به جهان عرب تحميل مي كند و انتخاب سومي را در پيش روي باقي نمي گذارد.
سياستهاي جهاني در پي نسل جديدي هستند كه در غرب تربيت شده اند.
در اين تحقيق تحليلي روانشناسانه و جامعه شناسانه را از وضعيت تعارض ميان خودخواهي هنرمند با شخصيت و هويت ملي او ارائه مي كنيم تا دريابيم چگونه گوشه گيري هنرمند از جامعه او را به سوي نزاعي حتمي در دنباله روي از اميال او و يا همزيستي با وطني كه با احساس هنرمندانه او همراه و دم ساز نيست مي كشاند.
در اين ميان گاه هنرمند راه خود را اختيار كرده بر غربتي كه در جامعه بر او عارض شده غلبه مي كند. در اين بين به علت عدم تعامل با واقعيت برخوردهاي شخصي شدت مي يابد.
هم چنين فقدان تامين نيازمندي هاي زندگي يك هنرمند به صورتي كه تاريخ عرب معاصر و چه بسا تاريخ جهان معاصر اين گونه به خود نديده باعث مي شود تا اين گونه هنرمنداني كه شايد تعداد آنها نيز كم نباشد براي تامين معاش آثارشان را در زمان حياتشان به معرض فروش گذارند.
و اين گونه هنرمند عربي در زير فشار فاصله اي كه ميان نيازمندي هاي زندگي او و وظايفش وجود دارد زندگي مي كند. در دوره اخير در اواسط دهه 80 ميلادي جنبشي در هنرهاي تجسمي عرب آغاز شد كه گاه درحال سراسيمگي و يا در مسير دنباله روي امريكا قرار دارد.
به طور مثال در ميان هنرمندان عرب هنر فرانسوي ايتاليايي اسپانيايي و آلماني تا دهه 90 ميلادي الگوي مطرح و رايج بود ولي به ناگاه جايگاه خود را از دست داده و به عنوان هنر كهنه و قديمي شناخته شد و با آغاز دهه 90 ميلادي گرايش هايي در جهت دنباله روي از هنر آمريكايي پديدار گشت .
با اين وجود برخي از هنرمندان بر ويژگي هاي فطري و ذاتي هنر عربي و بومي در كشورهاي عربي همچون يمن و غيره تاكيد كردند. اين امر هنر عربي را در وضعيتي قرار داد كه يا كاملا به سوي نو شدن منحرف شود و يا در كنار ميراث هنري مسير ركود را طي كند.
جهاني شدن دنباله روي و يا پس رفت را به جهان عرب تحميل مي كند و انتخاب سومي را در پيش روي باقي نمي گذارد.
هنرمند و ناآشنايي با تاريخ تشكيل جوامع
در مقابل هنرمند چندان هم به بررسي تفاوت ميان جامعه اي كه جهاني شدن را ساخته و پرداخته كرده و جامعه اي كه جهاني شدن بر آن تحميل شده و يا خواهد شد ـ نپرداخته است و هنوز اين سوال به پايان نرسيده كه ميان هنرمندي كه در جامعه اي كه در آن فرد حكومت داشته و قوانين برتري قدرتمند حاكم است با ديگر هنرمندان چه تفاوتي وجود دارد
هر چيزي به نام دموكراسي به شدت تمام و به دقت تحت نظر قرار دارد. اين درحالي است كه در جوامع عربي از ابتداي تاريخ تاكنون به عكس آن است : اين دولت ها هستند كه جانشين فرد شده و حاكم هستند. اين دولت است كه مسئول همه چيز است و نه فرد.
اين رويه نيز صد درصد غيردموكراسي است ولي در نهايت امنيت را به ارمغان مي آورد. زيرا در پايان اين قانون است كه حاكم است . ولي حكومت در غرب بيشتر در دست صاحبان ثروت و زر و زور است . هنرمند درخصوص چگونگي تشكيل جوامع انديشه و بررسي لازم را نكرده و به گونه اي شده است كه مردم را با عقلانيتي مخاطب مي سازد كه بعضا از خارج نشات گرفته است لذا هيچ كس با او در تعامل برنمي خيزد.
جنگ دوم خليج (فارس )
و تغيير در حركت هنرهاي تجسمي جهان عرب
مبالغه نيست اگر بگوييم : جنگ دوم خليج (فارس ) به نوعي باعث بروز روحيه شكست عمومي و توقف در مسير تحول ملي در هنر غربي شد; پيشرفتي شديد كه در مصر در دهه هاي 50 و 60 ميلادي ظهور يافت . در اين فاصله هنرمنداني ملي همچون « حامد عويس » « يوسف سيده » « حامد عبدالله » « جمال سجيني » « عبدالهادي جزار » و غيره پا به عرصه ظهور گذاشتند.
ولي با بروز جنگ دوم خليج (فارس ) اوضاع در مصر و ديگر مناطق عربي دگرگون گشت . براي مثال بينالي شارجه منعكس كننده بينالي قاهره گرديد; از افراد گروه كميته داوري هنرمندان گرفته تا ميهمانان افتخاري .
ولي مغرب عربي هم چنان غرق در عشق به هنرهاي جديد غربي است . در مقابل اين شكست و دنباله روي از غرب ياران و رهبران و نظريه پردازان جنبش جهاني شدن راه نفوذي را براي قطع ريشه هاي گذشته يافتند. در نتيجه هيچ هنرمندي را نديديم كه در مقابل بحث هاي عميق كه « مختار كنعان » « رميس يونان » « حامد ندا » « هاجريت نخله » و « راغب عياد » و غيره مطرح كرده اند مطالبي را ارائه كند; هم چنان كه در مقابل بحث هاي عميق « جواد سليم » در عراق و « محمد راسم » و « محمد لحده » در الجزاير سخني گفته نشد.
مي پرسيم : آيا هر آنچه كه در غرب و يا امريكا مفيد واقع شده است ضرورتا در جامعه ما نيز نافع خواهد بود آيا هرچه در جوامعي كه از لحاظ سيستم و ساختار با جامعه ما تفاوت دارد انجام مي دهند. ما نيز بايد آن را انجام دهيم اگر ما در پي آن هنرها هستيم چرا جايگاهي در زندگي روزمره ما ندارد آيا آن را در ظاهر فروشگاه ها در معماري و دكوراسيون ظاهري آن مشاهده مي كنيم همان طور كه در غرب رايج است يا اين سعادت است كه درباره تغييرات و تحولات جوامع ديگر بحث كنيم بدون آنكه با تحقيق و بررسي مفهوم آن را با توجه به ميراث فرهنگي و هنري و تاريخ خود درك كنيم !
باشگاه جوانان مصري
دوازده سال است كه دولت مصر باشگاهي را براي جوانان راه اندازي كرده است . از آن زمان تاكنون دولت مصر در تلاش براي تشويق هنرمندان غرب گراست و به آنان جوايز ارزنده اي ارائه مي كند.
اين باشگاه تاكنون نتوانسته است باعث تكريم هنرمنداني شود كه براي بيان هنر مصري معاصر حرف دارند.
به بحث ديگري اشاره مي كنم كه بسيار مهم است و آن اينكه دولت تلاش مي كند تا روحيه فردگرايي و خودخواهي هنرمندان را به وسايل مختلف تبليغ كند و با هرگونه تعابير ميهني و ملي مقابله مي كند. به اين معني كه هنرمند بايد از اميال شخصي خود سخن بگويد و نه درباره جامعه . او در خلوت خرابه اي بر فراز بام يكي از ساختمان ها نشسته كسي كه هيچ از هنر نمي داند با او ملاقات مي كند و نبايد با او سخن گفت و يا به نزد او رفت . گويي ميدان مسابقه اي است ميان نخبگان هنرمند و عموم مردم و هر يك درصدد برتري جويي و مطرح ساختن خود است .
اين امر باعث دوري هنرمند از جامعه شد. شگفت آورتر آنكه او را از مسائل مهم امت و ملت جدا ساخته اند; مسائلي كه از يك جهت افتخار هنرمندان حقيقي است . به همين دليل است كه انعكاس افكار خودخواهانه را در مواضع هنرمندان و امت مشاهده مي كنيم . در زماني كه فلسطينيان براي يك وجب از سرزمين مقدس مبارزه مي كنند هنرمندان به ترسيم گل و بلبل مشغول هستند. لذا سياست هاي جهاني در پي نسل جديدي هستند كه در غرب تربيت شده اند. چرا كه اغلب آناني كه در داخل ميهن تربيت يافته اند روحيه دنباله روي از غرب را نمي پذيرند و هنرشان از پشتوانه فكري متمدني برخوردار است .
برخي از كشورهاي عربي ديگر از ديد قدرت هاي جهاني كه هنر را جهت داده و تشويق به نابودي حس ملي ملت ها مي كنند و آنان را در برابر هم و در مقابل اميال هنرمندان قرار مي دهند از اوضاع متفاوتي برخوردارند. قدرت هاي جهاني مي كوشند تا با بازيچه قرار دادن هنرمندان آنانرا در هنر بومي محدود كرده امكان بهره گيري از هنر را براي پيشرفت سلب نمايد.
به طور مثال در اثناي بازديدم از يمن در سال 1996 م . به همراه گروه اعزامي « يونسكو » سفراي آمريكا و آلمان و بلژيك و هلند را ديدم كه درحال خريد تابلوهاي هنرمندان هستند; تابلوهايي كه درباره هنر بومي گذشته است و درباره موضوعاتي هم چون لباس ها و زيورآلات و غيره بود. عملكرد آنان در واقع اين را مي فهماند كه ديگر هنرمندان به اين كار و روش ترغيب شوند.
ما داراي عوامل معنوي قويي هستيم و بايد به حركت اين فرد غربي و امريكايي توجه كنيم . و به اين علت نبايد دنباله رو او باشيم كه مثلا او يك فرد اهل انديشه و فرهنگ و غيره است . مفاهيمي كه در اكثر مواقع اشتباه به كار رفته است .
كوشش هايي كه برخي از هنرمندان مانند « حكيم عاقل » « آمنه رضري » و غيره به منظور تجديد هنر انجام مي دهند در مقابل كوشش هايي است كه درجهت ماندن در جوار ميراث هنري گذشته بدون بصيرت كه به طور مثال در يمن انجام مي گيرد.
هم چنين در اثناي يكي از جلسات جشنواره المحرس در تونس يكي از سخنرانان به نام « راد رلان لاندونكس » از روماني بحثي را مطرح كرد كه در آن بر بقاي جهان عرب در هنر بومي گذشته تاكيد داشت .
با او در گفت و گو اختلاف نظر پيدا كردم زماني كه خواستم اهميت جايگاه هنرمند عربي در زمينه هنرهاي جديد را توضيح دهم كلامم را قطع كرد بعدها فهميدم كه او عضو باشگاه « روتاري فراماسوني » است .
بايد به كوشش هايي جدي كه در جهان عرب مي شود توجه كنيم و بر جايگاه هنرمند عربي و مشاركت او در هنر نو تاكيد كنيم . لازم است از هنرمنداني هم چون « محمد القاسمي » از مغرب « بند عنتر » از الجزاير مرحوم « حامد عبدالله » از مصر ياد كنيم و تاكيد كنيم كه آنان با توجه به شخصيت خاص خود در هر جشنواره اي كه شركت كنند جوايز را به خود اختصاص مي دهند هم چنان كه در پاريس موفق شدند.
هم چنين لازم است تاكيد كنم براهميت هنرمندان جنبش هنر نو در بحرين و جايگاه مهم هنرمنداني همچون « عبدالرحيم شريف » « جمال عبدالرحيم » و « قضبان باقيس فخرو » عباس موسوي و غيره .
تاكيد دارم براهميت جايگاه يوسف احمد در قطر در پيشرفت هنر عربي از لحاظ خطوط و حروف و نيز « سامي محمد » مجسمه ساز معروف عرب از كويت و « ازهر همكار » از الجزاير. همين طور از هنرمند فلسطيني فرهيخته آقاي « يوسف دويك » ياد مي كنيم كه همواره تحولات نوي را در كارها و آثار خود به نمايش مي گذارد.
لازم است شگفتي خود را از مجسمه ساز تونسي آقاي « طيب ولد الحاج احمد » ابراز كنم كه آثار خود را در نمايشگاه هنرهاي تونسي در گالري ابن خلدون عرضه كرده و مورد استقبال بسيار مردم واقع شد. زيرا تحول شگرفي را در حركت مجسمه سازي در تونس ايجاد كرده است .
هم چنين بايد به ديگر هنرمندان معروف مغرب اشاره كنيم از جمله « مصطفي بوجمعاي » « فواد بن مجبينا » و « ملياني حسن السلاوي » . و در مقابل كوشش هايي را كه گروه غربي براي ترغيب هنرمند مغربي به سوي پرداختن به هنرهاي پيش پا افتاده انجام مي دهند رد نمايم . به خصوص در شهر « صيوره » كه برخي براي خوشگذراني به آنجا مي روندو در اين اثنا نيز هنرمندان ناگزيرند تا نقاشي كرده و آثار خود را براي كساني كه صرفا براي خوش گذراني و نه براي هنر به آنجا مي روند عرضه كنند; سپس نمايشگاه هايي را هم براي آنان در غرب برپا كنند به اين معنا كه آنها هنرمندان مغرب هستند درحالي كه اين يك مغالطه فاحش است .
لازم است به كوشش هايي كه « عبداللطيف الزين » (كه چند بار به اسرائيل رفت ) انجام مي دهد نيز توجه كنيد. او درصدد است تا هنر مغرب را تنها در تابلوهايي كه رضايت غربي ها را جلب مي كند خلاصه كند.

تير به جاي شير در تماشاخانه مهر به روي صحنه رفت
نمايش عروسكي « تير به جاي شير » نوشته دكتر مهدي پوررضاييان و به كارگرداني افشين ناظري براي كودكان و نوجوانان از 16 فروردين ماه در تماشاخانه مهر حوزه هنري به روي صحنه رفت .
« تير به جاي شير » ماجراي شهادت حضرت علي اصغر(ع ) است كه حرمله گلوي حضرت علي اصغر را نشانه مي گيرد تير حركت مي كند در راه خورشيد آسمان و ابر مي خواهند كه تير به حركت خود ادامه ندهد اما تير خون مي خواهد و...
دستيار كارگردان اين نمايش رضا داداشي و بازيگردان عروسك ها مرتضي آقا حسيني است و سعيد ميرزايي پاييزه سيار سعيده قاسم زاده مصطفي باقرآبادي محسن عرب اميري دنيا قاسمي ريحانه صبري فرشته بهزادي شراره كريمي شادي رستگار و رويا ناصري عروسك گردان اين نمايش هستند.
تير به جاي شير ساعت 9 صبح هر روز تا 16 ارديبهشت ماه در تماشاخانه مهر حوزه هنري واقع در تقاطع خيابان هاي حافظ و سميه اجرا مي شود.

پخش سريال « مردان آنجلس » از تلويزيون دبي
پخش سريال « مردان آنجلس » (اصحاب كهف ) به كارگرداني آقاي فرج الله سلحشور از تلويزيون دبي تاكنون با استقبال خوب بينندگان منطقه روبرو شده است .
به گزارش روابط عمومي سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي نمايش اين فيلم اخيرا از صدا و سيماي امارات عربي متحده آغاز شده است .

نمايش « مردان آنجلس » از تلويزيون دبي با ترجمه عربي به دنبال پي گيري هاي مداوم و هم آهنگي نمايندگي فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در دبي با مسوولان اداره كل فرهنگ و تبليغات دبي و مدير اداره هنر اين شهر بوده است .
با توجه به محتواي ارزشمند سريال مردان آنجلس اميد آن مي رود پخش آن سرآغاز فصل جديدي از همكاري نمايندگي فرهنگي كشورمان در دبي باصدا و سيماي امارات عربي متحده را به دنبال داشته باشد.
نمايشگاه عكس عاشوراييان تا 4 ارديبهشت در خانه عكاسان برپاست
نمايشگاه عكس عاشوراييان تا 4 ارديبهشت در خانه عكاسان ايران برپاست .
در اين نمايشگاه 93 عكس كه در مسابقه عكس عاشوراييان برگزيده شده اند در معرض ديد قرار گرفته است و علاقه مندان مي توانند از اين نمايشگاه در خانه عكاسان ايران واقع در انتهاي خيابان سميه ديدن كنند.
دومين يادواره نمايش مذهبي حديث برگزار مي شود
دومين يادواره استاني نمايش مذهبي با عنوان حديث به منظور ارج نهادن به حماسه عاشورا با حضور 9 نمايش توسط حوزه هنري گيلان از 26 فروردين تا 13 ارديبهشت ماه برگزار مي شود.
در اين يادواره نمايش هاي آمين گفتن مردگان در عنبر (زهرا بردبار) هاقيل (علي حلوي ) شبنم سپيده دمان (مصطفي فيض ثابت ) سحوري (محمدرضا فهيم ) سرخ ترين تقديري كه نانوشته خوانده شد (نگار نادري ) روايت حكايت (مظاهر رمضان پور) شب واقعه (محمد عارف ) آمين گفتن مردگان در عنبر (وحيد درويشي ) و همين نمايش به كارگرداني فارغي اجرا مي شوند.
نقد كتاب اصفهان تصوير بهشت
اولين جلسه بررسي كتب تاثيرگذار در عرصه فرهنگ و هنر با نقد و بررسي كتاب « اصفهان تصوير بهشت » نوشته هانري استيرلن و ترجمه جمشيد ارجمند با سخنراني مترجم 18 فروردين ماه در تالار سوره اصفهان برگزار شد.
اين برنامه توسط حوزه هنري با همكاري اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي اصفهان برگزار گرديد.