دفتر هفتم از « خلاصه آثار استاد شهيد مرتضي مطهري » كه
انتشارات دانشگاه امام صادق (ع ) آن را منتشر كرده
است .
خلاصه هفت عنوان از آثار استاد شهيد مرتضي مطهري
است كه موضوع آن ها تاريخ , سياست و مباحث نظري در باب
رابطه دين اسلام با اين دو مي باشد و از اين رو نام دين و دوران بر
آن نهاده شده است . عناوين آثار خلاصه شده عبارتند از : خدمات
متقابل اسلام و ايران , نهضت هاي اسلامي در صد ساله اخير ,
پيرامون انقلاب اسلامي , پيرامون جمهوري اسلامي , اسلام و
مقتضيات زمان (2 جلد) , قيام و انقلاب مهدي (عج ) به ضميمه
شهيد , و جهاد.
موضوعات خاص اين كتاب ها چه بسا تغايري با ديگر آثار
استاد مطهري را به ذهن متبادر كند , اما دو ويژگي مشترك اين
كتاب ها با ديگر آثار استاد قابل توجه است , اول رويكرد عقلي و
استدلالي استاد در همه مباحث , حتي در تحليل ها و نقدهاي
تاريخي است كه به عنوان نمونه مي توان به نقدهاي ايشان بر
شبهه كتاب سوزي ايران و مصر اشاره كرد. اتقان فكري و قوت
تحليل در اين رويكرد سبب شده كه مثلا كتاب خدمات متقابل
اسلام و ايران علي رغم استفاده از منابع دست دوم تاريخي , خود
به كتابي مرجع و معتبر در زمينه مسائل مشترك اسلام و ايران
تبديل گردد.
ويژگي ديگر اين آثار استاد , همان روح مشترك تمام آثار
ايشان , يعني دردمندي و غيرت ديني است كه درس آموزترين
بعدانديشه و شخصيت استاد مطهري براي تمام انديشمندان و
عالمان ديني مي باشد. خود استاد در اين زمينه چنين مي گويد :
« نوشته هاي اين بنده برخي فلسفي , برخي اجتماعي , برخي
اخلاقي , برخي فقهي و برخي تاريخي است . با اين كه موضوعات
اين نوشته ها كاملا با يكديگر مغاير است , هدف كلي از همه
اين ها يك چيز بوده و بس . اين بنده از حدود بيست سال پيش كه
قلم به دست گرفته , مقاله يا كتاب نوشته ام , تنها چيزي كه در همه
نوشته هايم آن را هدف قرار داده ام , حل مشكلات و پاسخگويي
به سئوالاتي است كه در زمينه مسائل اسلامي در عصر ما مطرح
است . »
در اين جا براي شناخت بهتر كتاب هاي خلاصه شده , اشاره
كوتاهي به محتواي آن ها مي نماييم .
كتاب خدمات متقابل اسلام و ايران داراي سه بخش اصلي
است :
1 ـ اسلام و مساله مليت و اين كه آيا ميان احساسات مذهبي و
اسلامي با احساسات ميهني و ايراني تعارضي وجود دارد يا نه .
2 ـ خدمات اسلام به ايران و اين كه ورود اسلام به ايران چه نقشي
در اعتلا يا انحطاط فرهنگ و تمدن ايرانيان داشته است .
3 ـ خدمات ايران به اسلام و بررسي نقش ايرانيان در ميان مللي كه
به اسلام گرويدند و با تشريك مساعي تمدن عظيم اسلامي را به
وجود آوردند.
استاد مطهري خود در باب اهميت اين كتاب چنين
مي نويسد : « اين بنده در تمام سخنرانيهايي كه در مدت اقامتم در
تهران ايراد كردم , هيچ سخنراني از سخنراني هاي خود را نديدم
كه مانند اين سخنراني مورد توجه و استقبال قرار گيرد , خصوصا
شش سخنرانيي كه تحت عنوان خدمات متقابل اسلام و ايران
ايراد شد. از مركز و شهرستانها فراوان مراجعه مي شد و نوارهاي
كپيه مي گشت . مخصوصا از طرف طبقه دانشجويان بيش از ساير
طبقات مورد استقبال واقع گشت . اين عنايت و استقبال , معلول
امتياز خاصي در آن سخنراني ها نبود. صرفا معلول علاقه اي است
كه ايرانيان طبعا به مسائل مشترك اسلام و ايران دارند.
متاسفانه با اين كه ضرورت مبرم ايجاب مي كند كه اين
مسائل هر چه بيشتر و واضح تر تجزيه و تحليل شود و در اختيار
عموم طبقات , بخصوص طبقه جوان قرار گيرد , تا آن جا كه من
اطلاع دارم , تاكنون هيچ اقدامي در اين زمينه نشده و كتاب حاضر
اولين كتاب است در موضوع خودش . »
استاد مطهري در كتاب خدمات متقابل اسلام و ايران به
برخي از موضوعات تحقيقاتي اشاره مي كند كه قابل توجه است .
يكي اصل موضوع در باب مسائل مشترك اسلام و ايران است كه
به تعبير ايشان : اگر بنا باشد بحث كافي در همه اين مسائل به عمل
آيد , چند مجلد بزرگ خواهد شد. همچنين به عنوان برخي
مصاديق مهم در اين راستا استاد به دو شخصيت نامي ايراني
اشاره مي كند كه بررسي آثار و افكار آن ها شايسته تحقيق است ,
بويژه از جهت شبهاتي كه در باب گرايش هاي ايراني و ضد
اسلامي آن ها وجود دارد. آن دو شخصيت عبارتند از حكيم
ابوالقاسم فردوسي و شيخ شهاب الدين سهروردي معروف به
شيخ اشراق . لازم به ذكر است كه استاد مطهري , در كتاب خدمات
متقابل اسلام و ايران به دو شبهه مهم در اين رابطه پاسخ داده اند.
آن دو شبهه , مربوط است به حفظ زبان فارسي به عنوان جرياني
در برابر تحميل زبان عربي و ايجاد فرقه تشيع در مقابل اسلام
اهل تسنن , براي دنبال كردن عقايد زرتشتي .
كتاب بعدي نهضت هاي اسلامي در صد ساله اخير نام دارد
كه در اصل , خطابه ايراد نشده اي است كه بنا بود در روز 14
شعبان 1398 (تير ماه 1356 , حدود يك سال و نيم قبل از
پيروزي انقلاب اسلامي ) , در يك كنفرانس عمومي در تهران ايراد
شود كه به علت ممانعت پليس برگزار نشد و يك سال بعد با
تفصيل بيشتر به چاپ رسيد.
استاد مطهري در اين كتاب پس از بررسي اجمالي
شخصيت ها و جريانات اصلاحي اسلامي در صد ساله اخير , به
طور مفصل تر در باب نهضت اسلامي ايران و ماهيت , ريشه ,
هدف , رهبري و آفات آن بحث مي كند.
با توجه به تاريخ تدوين اين اثر , دفاع منطقي از نهضت
اسلامي ايران , تجليل از شخصيت امام خميني و نقش روحانيت
در مبارزات و همچنين دورانديشي در باب آينده انقلاب از
ويژگي هاي مهم اين كتاب است .
كتاب « پيرامون انقلاب اسلامي » شامل اين مباحث است :
آزادي تفكر و عقيده , ماهيت و عوامل انقلاب اسلامي , پيرامون
جمهوري اسلامي و...
و اما كتاب « پيرامون جمهوري اسلامي » مشتمل بر اين
بخش ها مي باشد : : مصاحبه مطبوعاتي استاد مطهري كه در و
هفته قبل از شهادت ايشان در تاريخ 58,1,27 انجام شده است
2 ـ وظايف حوزه هاي علميه كه در اصل مقاله اي از استاد مطهري
است 3 ـ زنان و انقلاب اسلامي 4 ـ اهداف روحانيت در مبارزات
5 ـ آزادي عقيده و ....
كتاب بعدي , اسلام و مقتضيات زمان است كه در دو مجلد
چاپ مي شود و جلد اول آن تنظيم شده يادداشت هايي از 26
جلسه سخنراني استاد مطهري , در شب هاي ماه مبارك رمضان
در سال 1345 است كه با مقاله اي از استاد به عنوان مقدمه كتاب
آغاز مي شود و جلد دوم آن شامل مجموعه بحث هاي استاد
مطهري در انجمن اسلامي پزشكان در سال 1351 به ضميمه
برخي ديگر از مباحث مرتبط است .
كتاب بعدي شامل دو بخش غير مرتبط است : بخش اول
يعني « قيام و انقلاب مهدي (عج ) از ديدگاه فلسفه تاريخ » ابتدا به
صورت مقاله اي كوتاه در يك نشريه ديني منتشر شد و بخش دوم
با عنوان « شهيد » نيز تفصيل سخنراني استاد در شب عاشوراي
1393 (1351 شمسي ) است .
آخرين كتاب خلاصه شده , جهاد نام دارد كه حاصل چهار
جلسه تفسير قرآن كريم در مسجد الجواد تهران , در سال 1350
است و اولين بار در سال 1363 چاپ شده است .
|
دفتر پنجم از مجموعه « خلاصه آثار آيت الله شهيد مرتضي
مطهري » شامل خلاصه آثار تفسير استاد شهيد مطهري مي باشد
كه در 390 صفحه و هزار نسخه توسط انتشارات دانشگاه امام
صادق عليه السلام منتشر شده است .
از جمله ابعاد مهم شخصيت اسلامي و علمي متفكر شهيد
استاد مطهري , عنايت تام و تمام ايشان به قرآن و روايات در مقام
بحث و بررسي هاي علمي مي باشد. انتقاد استاد مطهري به برخي
از روشنفكران اين بود كه در مباحث اسلامي , يا اصلا به قرآن و
روايات مراجعه نمي كنند و يا در صورت مراجعه , آنها را مطابق
ديدگاههاي خاص خود , تفسير به راي مي كنند , تفسيري كه با
مجموع تعاليم اسلامي ناسازگار است . اهميت ارجاعات و
استنادات قرآني و روايي استاد مطهري نيز در همين نكته نهفته
است كه علاوه بر كميت و گستره وسيع اين ارجاعات , به خاطر
جامعيت و تسلط فوق العاده ايشان بر ابعاد مختلف تعاليم اسلام ,
هيچ يك از آنها از چهارچوب معارف اسلامي خارج نشده است .
استاد مطهري اولا در تمام آثار خود و در جاي جاي مباحث
و موضوعات براي بيان ديدگاه اسلام از آيات و روايات استفاده
كرده است ـ كه با تورق و سيري سريع در آثار ايشان مي توان اين
حقيقت را مشاهده كرد ـ و ثانيا به طور جداگانه و مستقل جلسات
خاصي را به موضوع تفسير قرآن اختصاص مي دادند , به طوري كه
اين جلسات هفتگي سالها ادامه داشت و حجم زيادي از آيات
قرآن توسط ايشان تفسير شد.
به هر حال , دفتر پنجم از خلاصه آثار شهيد مرتضي مطهري
در فصول و گفتارهاي مختلف تنظيم شده است و عناوين برخي
فصول و گفتارهاي آن چنين مي باشد : خلاصه جلد 1 و 2 كتاب
آشنايي با قرآن , شناخت قرآن , اقسام شناخت قرآن , اصالتهاي
سه گانه قرآن , شرايط آشنايي با قرآن , شناخت تحليلي قرآن ,
آشنايي با زبان قرآن , مخاطبهاي قرآن , عقل از ديدگاه قرآن , نظر
قرآن درباره قلب , خلاصه جلد 3 كتاب آشنايي با قرآن (تفسير
سوره انفال و توبه ) , خلاصه جلد 5 كتاب آشنايي با قرآن (تفسير
سوره زخرف و دخان و جاشيه و فتح و قمر) , خلاصه جلد 4
كتاب آشنايي با قرآن (تفسير سوره نور) , خلاصه جلد 6 كتاب
آشنايي با قرآن (تفسير سوره الرحمن و واقعه و حديد و حشر و
ممتحنه ) , خلاصه جلد 7 كتاب آشنايي با قرآن (تفسير سوره صف
و جمعه و منافقون و تغابن ) , خلاصه جلد 8 كتاب آشنايي با قرآن
(تفسير سوره طلاق و تحريم و ملك و قلم ).
در ابتداي اين دفتر , آيت الله مطهري پيرامون لزوم شناخت
قرآن مي گويد :
شناخت قرآن , براي هر فرد عالم به عنوان يك عالم و براي
هر فرد مومن , به عنوان يك مومن , ضروري است . براي يك عالم
انسان شناس و جامعه شناس , از آن جهت ضروري است كه اين
كتاب در تكوين سرنوشت جوامع اسلامي و بلكه در تكوين
سرنوشت بشريت موثر بوده است و از آن جا كه با توجه به تاريخ ,
هيچ كتابي به اندازه قرآن بر جوامع بشري و بر زندگي انسانها تاثير
نگذاشته است , قرآن خود به خود وارد حوزه بحث جامعه
شناسي مي شود. معناي اين سخن اين است كه تحقيق درباره
جهان و بخصوص شناخت جوامع اسلامي در اين چهارده قرن ,
بدون شناخت قرآن ميسر نيست .
ضرورت شناخت قرآن براي يك مومن مسلمان از آن جهت
است كه منبع اصلي دين و ايمان و انديشه يك مسلمان و آنچه كه
به زندگي او حرارت و معني مي دهد , قرآن است .
قرآن مثل بعضي كتابهاي مذهبي نيست كه يك سلسله
مسائل رمزي در مورد خدا و خلقت مطرح نموده و حداكثر يك
سلسله اندرزهاي ساده اخلاقي هم ضميمه كرده باشد و بس , به
طوري كه مومنين ناچار باشند دستورها و انديشه ها را از منابع
ديگر اخذ كنند. قرآن اصول انديشه هايي را كه براي يك انسان با
ايمان و صاحب عقيده لازم است و نيز اصول تربيت و اخلاق
نظامات اجتماعي و خانوادگي را بيان كرده و تنها تفسير و توضيح
و احيانا اجتهاد و تطبيق اصول بر فروع را بر عهده سنت و يا
اجتهاد , گذاشته است . استفاده از هر منبع ديگر , موقوف به
شناخت قبلي قرآن است . قرآن معيار و مقياس سنجش همه منابع
ديگر , از جمله حديث و سنت است . رسول اكرم (ص ) و ائمه
اطهار(ع ) مي فرمودند : « احاديث ما را به قرآن عرضه بداريد , اگر
بر قرآن منطبق نبود , بدانيد ساختگي و جعلي است . »
آيت الله مطهري : هيچ كتابي به اندازه قرآن بر
جوامع بشري و بر زندگي انسان ها تاثير نگذاشته
است . قرآن اصول انديشه هايي را كه براي يك
انسان با ايمان و صاحب عقيده لازم است و نيز اصول
تربيت و اخلاق و نظامات اجتماعي و خانوادگي را
بيان كرده و تنها تفسير و توضيح و احيانا اجتهاد و
تطبيق اصول بر فروع را بر عهده سنت و يا اجتهاد
گذاشته است . استفاده از هر منبع ديگر , موقوف به
شناخت قبلي قرآن است . قرآن معيار و مقياس
سنجش همه منابع ديگر , از جمله حديث و سنت
است .
|
نگين ايران
اولين شماره فصلنامه « نگين ايران » از سوي مركز مطالعات و
تحقيقات جنگ منتشر شده است . اين نشريه كه فصلنامه اي
پيرامون مطالعات جنگ ايران و عراق است , داراي بخش
مقالات , اسناد , مصاحبه و جنگ به روايت تصوير مي باشد. در
فهرست فصلنامه مذكور عناوين زير به چشم مي خورد. جنگ
هشت ساله تجلي اراده جمعي ملت ايران , مقدمه اي بر الگوي
مديريت جنگ توسط امام خميني (ره ) , چگونگي شكل گيري
ساختار سياسي جمهوري اسلامي ايران و تاثير آن بر روند آغاز و
تداوم جنگ ايران و عراق , دلايل نظامي شكست عراق در چهار
عمليات ثامن الائمه و طريق القدس و فتح المبين و بيت المقدس ,
عوامل و دلايل گسترش جنگ ايران و عراق , دلايل و ريشه هاي
موضع گيري تركيه در جنگ ايران و عراق , نقش مصر در جنگ
ايران و عراق , شوراي همكاري خليج فارس و جنگ ايران و
عراق , گزارش عمليات بيت المقدس , ارزيابي دانشجويان پيرو
خط امام در هويزه , حماسه اي بر پايه عقل و...
نگاه
شماره 27 نشريه « نگاه » با عناوين زير از سوي مركز مطالعات
و تحقيقات جنگ منتشر شده است : يكجانبه گرايي آمريكا در
نظام بين الملل , تئوري جنگ هاي آينده , استراتژي نوين جنگي
آمريكا , بررسي ميزان موفقيت آمريكا در حمله به عراق ,
سازماندهي امنيت داخلي آمريكا , سلاح هاي غير متعارف عراق
و...
فروغ وحدت
يازدهمين شماره نشريه « فروغ وحدت » منتشر شده است .
عناوين زير در فهرست اين نشريه به چشم مي خورد. سخن
آفتاب , سيماي حضرت علي (ع ) در صوت العدالت الانسانيه ,
تجلي اوصاف و سيرت پيامبر اكرم در مثنوي , فروغ ديده امكان ,
تفكرات لقماني در كلام الهي , شيعه و روز عاشورا , دين و جوانان
و جامعه , پيامبر و مخالفان , روز شمار تاريخ فلسطين
و...
حديث زندگي
شماره هفتم نشريه « حديث زندگي » ويژه جوانان منتشر شده
است . در فهرست شماره هفتم نشريه حديث زندگي عناوين زير
به چشم مي خورد. روزها و رازها , همنوايي و پيشرفت , تاملي در
سلامت اجتماعي , خط تماس , پيوند ديروز و امروز , نگاهي به
روابط فرهنگ ها و تمدن ها , فاصله ميان دو نسل , تفاهم يا
سركوب , سود و زيان جهاني شدن , عالمي ديگر ببايد ساخت , از
خودي تا بي خودي , در كلاس زندگي , توبه , هوش هيجاني , يك
خاكريز تا بهشت , رسوم اجتماعي در روابط خانوادگي ,
پيوستگي و همبستگي , كتابخانه زندگي و...
علوم حديث
شماره 24 فصلنامه علمي و تخصصي « علوم حديث » از
سوي دانشكده علوم حديث منتشر شده است . در فهرست اين
فصلنامه عناوين زير مشاهده مي شود : شرحي بر حديث « ان
الغضب من الشيطان » , رساله سياست فرقاني در ذبح قرباني ,
شرح صدرالمتالهين بر اصول كافي , درنگي در شخصيت حديثي
جابرين يزيد جعفي , سير نگارش هاي اهل سنت در حوزه
مصطلح الحديث , كتاب شناسي ترجمه كتاب هاي حديثي ,
بررسي نقش حديث در پژوهش هاي روان شناختي و...
دين پژوهان
شماره دهم خبرنامه دين پژوهان منتشر شده است . اين
نشريه شامل بخش هاي چكيده مقالات , كتاب شناسي دين
پژوهي , اخبار دين پژوهي , فعاليت هاي دين پژوهي و... است .
كتابداري
دفتر سي و هشتم نشريه علمي و تحقيقاتي « كتابداري » از
سوي كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه تهران منتشر شده
است . در فهرست نشريه مذكور عناوين زير مشاهده مي شود :
كاركرد دو سويه كتابخانه در دوره مغولان ايران , نقد ظاهري و
ارتباط آن با نقد محتوايي در ادبيات كودكان , اصول جستجوي
اطلاعات از منابع الكترونيكي , مجلات هسته خارجي در رشته
روان شناسي تربيتي , بررسي عوامل موثر بر استفاده بهينه از
كتابخانه هاي دانشگاهي , كتابخانه مركزي , دانشگاه عثمانيه در
حيدرآباد هند , رشد و توسعه كتابخانه هاي اسلامي , والدين و
كودك و كتابخواني , ارزش ترجمه در علوم كتابداري و
اطلاع رساني , مذاكرات دجاجه و...
|