گزارشي از موزه ثبت احوال
فصلي براي زيستن , فصلي براي مرور خاطره ها , اين روزها
مرا آزار مي دهد من كجا خوابهايم را پنهان كرده بودم كه
نمي توانستم برخيزم ! با من باش تا در فرصتهاي گذشته خود را
بشوئيم و روياي سالهاي پيش رو را در باغچه قديمي پدر بزرگ
بكاريم . با من باش تا فصلي از بهار , فصلي از بودن , فصلي از
عشق بخوانيم براي آسماني كه هميشه ابري نيست .
ث
رسم نگهداري , حفاظت اسناد و مدارك دولتي از دير باز در
ايران رايج بوده است . آثار به جا مانده از دوران هخامنشيان و
آرشيوهاي سلطنتي ايران در بابل , اكباتان , شوش . پرسپوليس و
ديگر شهرهايي كه محل زندگي اقوام و سلاطين ايراني بوده گواه
بر اين مدعاست . در تمام دوران پس از اسلام نيز عليرغم
حوادث بي شمار كه بر ملت ايران گذشته اسناد و كتب فراواني
باقي مانده اند كه مي توان از آنها در جهت شناخت زواياي تاريك
و مبهم حيات سياسي , اجتماعي , فرهنگي وديني اين ملت پي
برد.
سازمان ثبت احوال با قدمت 76 ساله يكي از نهادهاي
منتسب به تمدن امروز است كه در قرن اخير به صورت قانونمند
در كشور ما تاسيس شده است . روشن ترين راه براي درك
چگونگي شكل گيري و فعاليت هاي سازمان ثبت احوال در ادوار
گذشته مراجعه به اسنادي است كه در طول تاريخ اين سازمان
پديد آمده و بر جاي مانده اند.
در راستاي نيل به همين مقصود وهمچنين در جهت ارتقا
آگاهي مسئولين مملكتي و مردم نسبت به شان و جايگاه واقعي
اين سازمان در تاريخ 1379,6,8 موزه ثبت احوال به صورت
رسمي جهت بازديد عموم مردم گشايش يافت .
ث
موزه ثبت احوال ـ خ امام خميني (ره ) ـ حوالي ميدان
حسن آباد ـ ساختمان شماره 3 .
ساختمان اين موزه قريب به صد سال قدمت دارد ساخت
آنرا به اواخر دوره حكومت ناصرالدين شاه و اوايل دوران
مظفرالدين شاه نسبت مي دهند اين بنا از حيث سبك معماري و
هنرهاي وابسته به آن مانند گچبري , آينه كاري و چوب كاري يكي
از آثار زيباي بجا مانده از آن دوران است .
نماي اصلي اين ساختمان (موزه ثبت احوال ) به صورت
شرقي غربي ساخته شده و شامل دو طبقه است .
طبقه اول اين ساختمان از حيث معماري فاقد تزئينات است
اما طبقه دوم كه هم اكنون به گنجينه اسناد تبديل شده زيبا و
هنرمندانه ساخته شده است گچبري هاي درون ساختمان از
طريق پلكاني صورت مي گيرد كه در قسمت شرقي ساختمان
ايجاد شده است . ايوان بيروني , ستونهاي بلند و گچبري هاي زيبا
كه آميخته با ذوق هنرمندان ايراني است و تحت تاثير هنر
معماري اروپايي ساخته شده اند نماي با شكوهي را پديد
آورده اند.
ث ث ث
موزه ثبت احوال از سه سالن با زيربناي كلي 200 متر مربع
تشكيل شده كه جمعا 87 ويترين با ابعاد مختلف در آن تعبيه و
سند سجلي و هويتي شخصيت هاي بزرگ سياسي , ملي ,
تاريخي , فرهنگي و... و نيز شناسنامه هاي قديم و... در آن قرار
داده شده است . از جمله مدارك موجود در اين موزه مي توان به
اسناد سجلي مراجع تقليد , علماي اعلام و شخصيت هاي مذهبي
مانند حضرت امام خميني (ره ) , مرحوم آيت الله طالقاني ,
آيت الله گلپايگاني , سيدمحمد منتظري و حاج مصطفي خميني
و... اشاره كرد.
همچنين اسناد سجلي شخصيت هاي سياسي , تاريخي ,
شهداي جنگ تحميلي , نويسندگان , شاعران , ورزشكاران و... در
اين موزه به چشم مي خورد.
اسناد سجلي نويسندگان و شاعران مطرحي چون نيما
يوشيج (پدر شعرنو) مهدي اخوان ثالث , فريدون توللي ,
محمدتقي بهار و آثار ماندگاري است كه در دل اين موزه جا
خوش كرده اند. در اين موزه نيز اولين سجلي كه در ايران صادر
شده نيز موجود است كه متعلق به خانمي به نام مرحوم فاطمه
ايراني كه در سال 1297 هـ . ش صادر شده است .
سندهاي افراد و اشخاص كثيرالازدواج و كثيراولاد و.. نير در
اين موزه خودنمايي مي كنند.
اما مهم ترين بخش ديدني و معنوي اين موزه وجود اسناد
مربوط به شهداي انقلاب و جنگ تحميلي است شهدايي چون
دكترمصطفي چمران , سيدمرتضي آويني , محمدابراهيم همت ,
مهدي باكري , محمدحسين فهميده , سرلشكر صيادشيرازي ,
محمود كاوه و... كه نام و خاطرات آن ها بر لوح زرين تاريخ
خواهد درخشيد.
اما از ديگر آثاري كه در اين موزه به چشم مي خورد مي توان
به كتابها و نشريات دست نويس مربوط به ثبت احوال اشاره كرد ,
كتابهايي مانند تذكره شعر شرح احوالات شاعران , كتابهاي تراجم
و رجال و تذكره هاو ...
نمونه كتيبه ها , اسناد قديمي , نمونه شناسنامه ها و مهرهاي
متعدد از قديم تا به امروز كه غالبا از اين مهرها به جاي امضا
استفاده شده است .
بخشي ديگر از ويترين هاي اين موزه به اسناد , نامه ها و
كارنامه ها وعكس ها اختصاص يافته است .
ث
بنابه گفته مسئولان اين موزه , اغلب دانش آموزان در قالب
گروههاي تفريحي براي بازديد به اين مكان مي آيند اما به نظر
مي رسد آمدن همين تعداد نيز اتفاقي بوده و به طور كلي استقبال
چنداني براي بازديد از آن صورت نگرفته است .
اميد است اين موزه فرهنگي با تدابير مسئولان آن ,
علاقمندان خود را در اين عرصه ياري دهد.
ث اميد پوردهقان
از جمله مدارك موجود در اين موزه
مي توان به اسناد سجلي مراجع تقليد ,
علماي اعلام و شخصيتهاي مذهبي مانند
حضرت امام خميني (ره ) , مرحوم آيت الله
طالقاني , آيت الله گلپايگاني , حاج مصطفي
خميني , سيدمحمد منتظري و... اشاره كرد.
اسناد سجلي شخصيتهاي سياسي ,
تاريخي , شهداي جنگ تحميلي ,
نويسندگان , شاعران , ورزشكاران و... در
اين موزه به چشم مي خورد.
|
ث ش . خسروي
در چهارمين روز از ماه مبارك رمضان , دهمين نمايشگاه
بين المللي قرآن كريم با حضور رئيس مجمع تشخيص مصلحت
نظام , وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي و معاون فرهنگي وزارت ارشاد
گشايش يافت .
بخش فروش و نمايش آثار قرآني به طور مجزا و در سالنها و
غرفه هاي مختلف داير شده است و آثار هنري با موضوعات قرآني
توسط حافظان قرآن , قرآن پژوهان , مفسران , هنرمندان داخلي
وخارجي در انواع رشته هاي هنري از قبيل خوشنويسي خطوط
گوناگون بر سطوحي چون كاشي , قالي , پارچه , سنگ , چاپ قرآن در
ابعاد مختلف , عكاسي , مينياتور , تابلوي فرش استاد فرشچيان ,
قلم زني مس , مليله كاري , تذهيب و ... به نمايش گذاشته شده است .
مينياتور يكي از رشته هايي است كه قدمت آن به قرنها قبل
نسبت داده شده و نيز يكي از هنرهاي سنتي قرآني است . اين هنر از
دوران تيموري , زنديه , صفويه و قاجار شروع شد. در زمان زنديه
در رنگها تحولاتي پديد آمد و در زمان قاجار و صفويه به دليل
بهادادن سران به اين هنر به اوج شكوفايي خود رسيد.
كارهايي كه در حال حاضر در اين زمينه انجام مي شود , عبارت
است از انواع جلدهاي قرآني , آثار لاكي , قلمدان ها , مرمت و
بازسازي آثار تاريخي كه از زمانهاي كهن به يادگار مانده و به عنوان
ميراث فرهنگي از آنها نگهداري مي شود.
خانم ام البنين جعفري (مينياتوريست ) به سال 1342 در تهران
متولد شد و در رشته قرآن مدرك ليسانس خود را اخذ كرد. وي از
سال 1361 به طور جدي وارد عرصه ي هنر شد و تاكنون آثار
بسياري را خلق كرده است .
وي همه ساله در نمايشگاه قرآن كريم حضورمي يابد و آثاري
را ارائه مي دهد. در زمينه ي فعاليت هايش گفت وگويي با وي
داشتيم كه خواندني است .
ث چه اتفاقي باعث شد كه به « مينياتور » روي بياوريد
از سال 1361 به واسطه علاقه روحي , به سمت هنر كشيده شدم .
سيزده سال كار رنگ و روغن و نگارگري انجام مي دادم . وقتي هفت
سال قبل به مكه مشرف شدم , احساس كردم كه از اين پس بايد
هنرم شكل اسلامي به خود بگيرد و بايد تحولي در كارهايم به
وجود بياورم و به همين دليل كار روي جلد قرآن را شروع كردم و به
تدريج كارهاي ديگر را كنار گذاشتم و در حال حاضر بيشتر در
همين بخش فعاليت مي كنم . وقتي يك علاقه مند يا مجموعه دار از
من جلد قرآني مي خواهد , احساس مي كنم كه دوباره خودم را پيدا
مي كنم .
ث در باره ي اثري كه به نمايشگاه قرآن ارائه داديد , بگوييد.
يك جلد قرآن را كه گل و مرغ كار شد و با آيت الكرسي تزئين و
لاكي و عطف شده است , به نمايشگاه آوردم . معمولا اين جلدها و
اين گونه آثار لاكي براي كارهاي قديمي و تاريخي به كار برده
مي شود كه در عصر حاضر كساني كه اين هنر را حفظ كرده باشند ,
انگشت شمارند , ما سعي كرديم با اين كار , خدمتي به هنر مينياتور
و جلدسازي و حفظ آن و ارائه در چهارچوب خاص خودش به
آيندگان داشته باشيم .
ث يعني در واقع كار ديگري به جز جلد قرآن انجام نمي دهيد
البته مرمت آثار تاريخي و لاكي , قلمدان , قاب آيينه , مينياتور
تذهيب و نگارگري روي طرحهاي ديگر را هم ندرتا كار مي كنم .
ث در بيشتر آثارتان طرح گل نرگس را كار مي كنيد , آيا دليلي براي آن
داريد
از نرگس بوي امام زمان (عج ) زمان مي آيد و من به اين دليل گل
نرگس را خيلي دوست دارم .
ث به عقيده شما اين هنر در خارج از كشور هم رواج دارد
در كشورهاي ديگر تذهيب انجام مي شود. خطاطي , گل و مرغ
و... را كارمي كنند. هنرمندي ژاپني به نام « فوچويانگ » گل و مرغ را
به سبك ژاپني آموزش مي دهد. ولي ما ايراني هستيم و هنر ما رنگ
و بوي اصالت ايراني را دارد. استادان ما استاد فرشچيان , جمال
پور , آقاميري و تجويدي هستند و ما بايد از اصول آنان پيروي كنيم .
گل و مرغ ايراني ظرافت خاص خود را دارد و اين براي من يك
اصل مطلق است . زماني رسيد كه من احساس كردم مينياتور
معجوني از سنت و مذهب ماست و از هر جاي آن بوي ايراني و
اسلامي به مشام مي رسد و اين ويژگيها را فقط در تذهيب و گل و
مرغ و مينياتور يافته ام . اگر بهترين « رنگ و روغن كار » باشيم , نهايتا
اين هنر از غرب به ما رسيده است . و اگر معتقد باشيم كه هنر نزد
ايرانيان است و بس , بايد به نگارگري و مينياتور و تذهيب اهميت
بدهيم و ارزش ها را در آن هنرها جستجو كنيم .
ث در چه رشته هاي ديگري به غير از مينياتور و نگارگري كار
مي كنيد
گاهي شعر مي گويم و گاه مي نويسم , به شكل قطعه هاي ادبي و
يادداشتهايي با نظم خاص . به عقيده ي من هنر يعني توانايي و
قدرت از قوه به فعل درآوردن احساسات دروني انسان در هر
زمينه اي اعم از نقاشي , شعر , تذهيب , معرق , خاتم , منبت ,
كاشيكاري و ... همراه با ابتكار و خلاقيت .
ث در چه كانون ياانجمن هايي فعاليت مي كنيد
عضو رسمي انجمن نگارگري ايران هستم , استاداني در آنجا
راجع به اين هنر , جلسه برقرار مي كنند و تجربه ها و آموخته هاي
خود را مي گويند. محلي است براي ارتباط بين هنرمنداني كه در
زمينه ي هنر ايراني فعاليت دارند.
قبلا هم عضو انجمن « نيهور » بودم , به دليل مشكلات بسيار , در
انجمن زنان هنرمند ايراني كمتر شركت مي كنم . اخيرا هم خانم
خواجه نوري طرحي براي تاسيس انجمن حمايت از زنان هنرمند
قرآني داده اند. جلسات اوليه ي آن در نمايشگاه برقرار شد و
مسائلي چون حمايت مالي , برنامه ريزي ها و مكان انجمن هنوز به
طور كامل مشخص نيست .
ث در چه نمايشگاه هايي به غير از نمايشگاه قرآن كريم , شركت
كرده ايد
در چهار دوره ي دو سالانه هاي نگارگري و در نمايشگاه
بين المللي كه همه ساله برگزار مي شود و نيز در نمايشگاهي كه به
مناسبت روز بزرگداشت ميراث فرهنگي برگزار شد. تولد حضرت
زهرا(س ) روز زن , تجلي احساس كه در سال 77 به مناسبت
بيستمين سالگرد انقلاب اسلامي در محل فرهنگسراي نياوران و
مخصوص زنان هنرمند ايراني بود و نمايشگاه طريق جاويد و
اصولا در هر نمايشگاهي كه يك زن هنرمند بتواند شركت كند , آثارم
را ارائه مي دهم .
ث آيا پيش آمده است كه احساس خستگي , شما را دلسرد كند
هيچوقت از كار خسته نمي شوم . تمام خستگي هايم را پس از
پايان كار و مشاهده ي نتيجه ي تلاش خود فراموش مي كنم . به قول
آقاي عندليبي پس از انجام كارهايم به آنها نگاه مي كنم و مي گويم :
« با من بمان براي تمام روزهاي سخت خستگي » .
ث براي هنرجوها و يا علاقمندان به اين رشته چه صحبتي داريد
با توجه به اينكه هر استعدادي بايد نضج پيداكند و اگر به آن
پرداخته نشود در نطفه خفه خواهد شد , بايد به توانايي فرزندان
خود توجه داشته باشيم , با علم به اينكه كودكان تا سن هفت سالگي
مي توانند به هفت زبان مسلط شوند , بايد استعداد آنها سريعتر
شناسايي شود تا نسل جوان باهنري با رنگ و بوي ايراني هم
سرگرم شوند و هم با خلق آثار هنري به تعالي برسند.
ث نظرتان را در مورد نمايشگاه قرآن كريم بگوييد.
فراخواندن نمايشگاه , چندان گسترده نبود و اگر بخواهيم حقي از
هنرمند شهرستاني ضايع نشود , بهتر است از طريق راديو و
تلويزيون به طور مستمر اعلام كنند كه اگر هنرمندي قصد ارائه ي كار
دارد , با فرصت كافي آن را به پايان برساند و كاري مطلوب و با
كيفيت ارائه بدهد.
ث در پايان حرفي اگر داريد , بفرماييد.
از خانم خواجه نوري كه قصد تشكيل انجمن زنان هنرمند قرآني
را دارند , متشكرم . اميدوارم كه در اين راه موفق باشند و بتوانند
انسجام لازم رادر جذب هنرمندان قرآني و آثار ايشان فراهم كنند.
براي شما هم آرزوي موفقيت و پيروزي دارم .
وقتي هفت سال قبل به مكه مشرف شدم
احساس كردم كه از اين پس بايد هنرم شكل
اسلامي به خود بگيرد.
زماني رسيد كه احساس كردم مينياتور
معجوني از سنت و مذهب ماست و از هر جاي
آن بوي ايراني و اسلامي به مشام مي رسد و
اين ويژگيها را فقط در تذهيب و گل و مرغ و
مينياتور يافته ام .
|