ث محمدرضا كشاورز
در هفته دفاع مقدس امسال , جاي خالي فيلمهاي دفاع
مقدس بسيار مشهود است . صدا و سيما نيز مي كوشد تا با ارائه
برنامه هايي متفاوت از سال قبل , مخاطب را لحظاتي به دوران
تلخ و شيرين جنگ تحميلي ببرد تا ضمن پركردن اوقات فراغت
بيننده , او را بيش از پيش نسبت به بخشي از تاريخ پرفراز و نشيب
ميهن خويش به فكر وادارد. واقعيت آنست كه در شرايط فعلي ,
تلاشهايي اينگونه نه تنها مفيد واقع نمي گردد بلكه ممكن است
تاثيرات منفي نيز بر جاي بگذارد. خودمان به عنوان يك بيننده اگر
هر سال شاهد پخش تكراري فيلمهاي سينمايي دفاع مقدس
باشيم , آيا به هر حال روزي صبرمان لبريز نمي شود و در يك نگاه
خوشبينانه اگر اعتراض خود را فرياد نزنيم , حداقلش اينست كه
ديگر به سراغ فيلم هاي سينمايي دفاع مقدس نخواهيم رفت .
طبيعي است كه مي بايست با توليدات جديد در اين زمينه , به
تغذيه مستمر مخاطبان سينماي دفاع مقدس بپردازيم و مسلم
است كه مخاطب اگر از اين طريق , سيراب نشود , قطعا به سمت و
سوي ديگري رو كند. و اگر وضع به همين منوال بگذرد , مانند
هميشه , هر سال دريغ از پارسال خواهد بود. جمال شورجه
فيلمساز دفاع مقدس در اين زمينه مي گويد; « جاي خالي سينماي
دفاع مقدس و اين ژانر ملي , ميهني و اعتقادي و ديني ما حقيقتا
در سينماي بحران زده معنوي خودمان را الان احساس مي كنم و
نمي دانم كه ديگر بايد چه دستي از غيب برآيد و انشاالله اين
كشتي طوفان زده را نجات بدهد. » او مي افزايد; « من حقيقتا از
اينكه در هفته دفاع مقدس امسال حتي تدابيري هم از طرف
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ما انديشيده نشده براي اينكه
حداقل فيلمهاي گذشته ما را , بخشي از سالنهاي سينما به صورت
گسترده و نيم بها و رايگان نمايش بدهند گله مندم . اينها افتخارات
كشورمان مي باشد و همه دنيا در حقيقت از اين افتخارات
نگهداري مي كنند و آنها را پاس مي دارند و اين افتخارات را قدر
مي نهند و حالا سينماي دفاع مقدس ما به نوعي تصويرگر اين
افتخارات است . انتظارم اين بود كه حداقل در اين هفته دفاع
مقدس اگر ما فيلم دفاع مقدس جديد هم نداريم , از طرف
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي تدابيري انديشيده شود و حتي
كاش نهادهايي مانند بنياد شهيد و بنياد جانبازان دست به دست
يكديگر مي دادند , هر چند برگزاري اين نمايشگاههايي كه در حال
حاضر است جاي قدرداني دارد اما به هر حال جاي خالي سينما
را پر نمي كند , اما حداقل چيزي كه به ذهنم مي رسد اينست كه
مي شد با نصب پرده هاي بزرگ در ميدان آزادي و ساير ميادين
بزرگ شهر و به صورت رايگان نمايش فيلم مي گذاشتند براي
عامه مردم . به هر جهت ما در اين زمينه 50 ـ 60 فيلم خوب داريم
كه قابل اعتناست و اينها را وزارتخانه هاو نهادها مي توانستند در
اين مقطع عرضه كنند و كار جديدي هم مي شد. نمي دانم شايد
عمد وجود دارد تا مقطع پرافتخار كشورمان را به عبارتي در خفا
بگذارند و ناديده بگيرند. و اينها چيزهايي ساده و بديهي است كه
به ذهن خطور مي كند. در واقع اين مديران و كارگزاران فرهنگي ما
چه دليلي براي اين وضع پيش آمده دارند » . جمال شورجه سپس
ادامه مي دهد كه ; شايد چندان هم قاطع نتوان گفت كه عمدي در
كار هست ولي مطمئن هستم كه شرايط به گونه اي است و ذائقه ها
را طوري تغيير داده اند كه ديگر ميل عمومي جامعه ما نسبت به
اين موضوع كم شده و اين تغيير ذائقه در طي اين سالها اتفاق
افتاده , يعني در عرض اين خصوصا 7 ـ8 ـ 10 ساله گذشته , اين
اتفاق مهلك افتاده است . ولي به هر جهت باز فكر مي كنم كه اگر
دغدغه سينماي دفاع مقدس و اين دوران طلايي را مسئولين
فرهنگي ما داشتند مي توانستند با همان فيلمهايي كه در مقاطع
مختلف ساخته شده , آنها را به نمايش بگذارند و عرضه كنند ,
خصوصا براي مخاطبين جوان و شما مطمئن باشيد وقتي در
ميادين بزرگ و عمومي , چنين كارهايي اتفاق مي افتاد , تاثيرگذار
بود. اتفاقا امسال تا آنجايي كه در جريان هستم قدري بي رونق
شده است .
پرافتخارترين دوران مقطع 200 ـ 300 ساله اخير ما شايد
همين 8 سال دفاع مقدس باشد . هشت سال تمام در حقيقت
امكانات و بازوهاي عاطفي اين مملكت در اختيار و در خدمت
جنگ بودند و صميمانه و ايثارگرانه مقاومت كردند در برابر
تهاجم حدود سي و اندي كشوري كه با عراق همكاري مي كردند
به صورت مستقيم و غيرمستقيم و خب اين حركت كوچكي
نيست . واقعا شايد آن جنگ هشت ساله را در مقياسي جنگ
جهاني بدانيم . جنگ جهاني كه خيلي ناعادلانه سي و اندي كشور
با يك كشور روبرو بودند. اين پيروزي حاصل نمي شد , الا با اين
شجاعتها و ايثارگريها و شهادت طلبي ها و ولايت پذيريهايي امت
ما. و اين افتخارات را متاسفانه گاهي تخطئه مي كنند و اين خيلي
خطرناك است و من در حقيقت زيربناي غفلت از سينماي دفاع
مقدس را همين امر مي دانم كه به هر جهت امكانات و بازوهاي
رسانه هاي ديگر را هم تحت تاثير قرار خواهد داد. شورجه
مي افزايد; البته الان تا آنجا كه در جريان هستم سعي و تلاشهايي
در زمينه اعتلاي سينماي دفاع مقدس در حال وقوع است تا
يكسري فيلمهايي در زمينه دفاع مقدس ساخته بشود ولي خب
قدر مسلم اينها به اين زودي دست نخواهد داد و فكر مي كنم كه
مديريت خاصي لازم است براي احياي سينماي دفاع مقدس .
الان ناخداي دلسوزي لازم است تا سرنشينان متفرق اين خانواده
را كه هر كدام به دلايل مختلف از اين خانه جدا شده اند و هر كدام
به سلائق و علائق خودشان به سمت گونه هاي ديگر سينما
رفته اند و يا منزوي شده اند و يا گرايش به سمت گونه هاي ديگر
سينما پيدا كرده اند , اينها را دوباره جمع بكند , منتهي بايد پشتوانه
مالي واعتباري داشته باشد , چرا كه الان ديگر ساخت فيلم دفاع
مقدس با ساخت فيلم در مقطع زمان جنگ , خيلي فرق مي كند.
اگر ما بودجه حداقل صد ميليون تومان براي فيلمهاي معمولي
لازم داريم , قطعا سه برابر اين مبلغ براي ساخت فيلمهاي دفاع
مقدس لازم است . اينها اهتمام ويژه مي طلبد و اين كساني كه
بودجه تخصيص مي دهند به امر فرهنگسازي جامعه , اينها بايد
اهتمام ويژه داشته باشند و خلاهاي اين سينما را بدانند
كجاست , عناصر قديمي فيلمساز دفاع مقدس و نيروهاي جوان
كه بخش عمده اي از آنها استعدادهايشان هنوز شكوفا يا كشف
نشده و هنوز موقعيتي برايشان پيش نيامده بتوانند خودشان را
نشان بدهند. من خود خيلي از اين افراد را سراغ دارم كه متاسفانه
به عمد يا سهو اين امكان و موقعيت برايشان به وجود نيامده كه
كار كنند. اينها را شناسايي و جمع كنند و اين سينما را به مرور
احيا كنند. اين احتياج به برنامه كوتاه مدت و دراز مدتي دارد كه به
صورت منسجم وبا تلاش مستمر و شبانه روزي همه
دست اندركاران سينما و بخش معاونت سينمايي وساير نهادهاي
امكان پذير خواهد بود. مشكل و معضلي كه داريم مربوط به
نهادهاي مرتبط با دفاع مقدس از جمله بنياد شهيد , بنياد
جانبازان , صدا و سيما , ستاد آزادگان و ديگر مراكزي است كه در
سالهاي گذشته فيلمهاي دفاع مقدس را رونق مي دادند , از
خسرانهايي كه ما مي بينيم , بسته شدن بودجه ساخت فيلم اين
نهادهاست . به عبارتي امور سينمايي اين نهادها كاملا از نيروهاي
فعال , تخليه شده و اينها ساخت فيلمهاي دفاع مقدس به صورت
سينمايي و جدي را از دستور كار خود خارج كرده اند.
اين خيلي خسران است . به طور مثال شما بنياد جانبازان را
مي ديديد كه سالي حداقل 2 ـ3 فيلم داشت يا بنياد شهيد را كه
سالي 2 ـ3 فيلم مي ساخت . شما همين صدا و سيما را ببينيد در
قسمتي كه فيلمهاي سينمايي را مي ساخت , الان چقدر گرايش به
سمت ساخت فيلمهاي دفاع مقدس دارند. وزارت ارشاد و بنياد
فارابي كه اصلا واحدهاي دفاع مقدسشان تعطيلي شده است . اين
نهادهايي كه به هر جهت يكي از وظايف اصلي شان , حفظ
ارزشهاي دفاع مقدس مي باشد , مثل بنياد جانبازان و بنياد شهيد
اينها ساخت فيلمهاي دفاع مقدس را از دستور كار خودشان
خارج كرده اند. اينها لطمه زده است به سينماي جنگ ما
.
شورجه معتقد است كه اصلا جنگ ما , جنگ نبوده است ,
دفاع مي كرديم .
جنگ را به ما تحميل كردند. اگر ما اين فرهنگ را قبول داشته
باشيم و باور كنيم كه اين جنگ به ما تحميل شده بود و ما در حال
دفاع بوديم , دفاع در تمام سرزمينها و كشورها و در تمام قرون و
اعصار , مقدس و ارزشمند بوده است . شما تامل كنيد در جنگ
جهاني دوم , جنگ كره , جنگ ويتنام و... و اين اشتباه رايجي است
كه صورت گرفته و شايد همه به عمد اينرا تلقين كردند كه ما فيلم
جنگي ساخته ايم . ما اصلا جنگ نداشتيم , ما در حال دفاع بوديم ,
جنگ ما , دفاع بوده است . دفاع , خودش ارزش است و به عبارتي
ضدجنگ مي باشد. وي مي افزايد كه ما هنوز نتوانسته ايم تهاجم
وسيع عراق را به كشورمان نشان بدهيم . ما گوشه اي از آنرا هم حقا
نتوانسته ايم نشان بدهيم تا به تاريخ بفهمانيم كه به كشورمان
حمله شده است . بچه هاي ما در خرمشهر 34 ـ 35 روز با دست
خالي در مقابل لشكريان عراقي قرار گرفتند. اول يك گردان
فرستادند براي تصرف خرمشهر ولي ديدند كه بچه ها با دست
خالي با ژ ـ 3 دارند دفاع مي كنند , ناچار شدند لشكرشان را وارد
عرصه بكنند. خب اينها را ما نشان نداديم و اصلا هيچكدام از اين
ابعاد تجاوز را نديديم . شورجه در ادامه مي افزايد; اين تنها وظيفه
فيلمسازان نبوده است , فيملسازان تلاش خودشان را كرده اند.
مي بايست سياستگذاريهاي كلاني صورت پذيرد و مواردي نظير
انعكاس شكست حصر آبادان , عملياتهاي بزرگ , آزادسازي
خرمشهر , و نظاير آنها چيزي نيست كه تهيه كننده خصوصي بر
روي آن سرمايه گذاري كند. اينها طرحهاي ملي است كه
مي بايست براي تاريخ بماند. اينها را مي بايد دولت و نهادهاي
ذيربط آستين ها را بالا بزنند و بودجه هاي خاصي به آن اختصاص
دهند. اينها چيزهايي نيست كه به گردن فيلمسازان بياندازيم . من
مي گويم كه اينها طرحهاي ملي محسوب مي شود , طرحهاي
همانند فلان سدي كه فلان جا مي سازند. اينها طرحهاي كلاني
است كه به عبارتي خود دولت مي بايست وارد عرصه شود. اين
نهادهاي مرتبط با اقتصاد و بودجه مي بايست وارد عرصه شوند و
بدينصورت حرمت اينها را نگه بدارند. وي افزود; تلاشهاي
معاونت سينمايي فعلي و مديرعامل انجمن سينماي دفاع مقدس
در زمينه ساخت فيلمهاي دفاع مقدس را نمي توانم ناديده بگيرم
و اينها را در جريان هستم كه دارند تلاش مي كنند كه تعدادي
فيلمنامه خوب را تهيه كنند و دست به ساخت اين فيلمها بزنند ,
ولي معتقد هستم كه ما بايد يك نهاد و برنامه ريزي ويژه اي به اين
امر اختصاص بدهيم . با ساختن سالي يكي دو فيلم و اين
تلاشهاي لاك پشتي به نتيجه نمي رسيم . اين حجم وسيع اطلاعات
دفاع مقدس هشت ساله را نمي توانيم نشان بدهيم . ما احتياج به
يك سياستگذاري خاص و ويژه سينماي دفاع مقدس داريم كه
البته مي شود به صورت كوتاه مدت و درازمدت برايش
برنامه ريزي كرد و با ساخت يك دو سه فيلم , شروع كرد. يك
طرح كوتاه مدت يكي دو ساله بريزيم براي اينكار و بعد براي 4 ـ
5 سال آتي اصلا طيف وسيع جوانهاي سينماگر را بايد وارد اين
عرصه بكنيم . بايد نيروهاي مستعد به اينكار و معتقد به اينكار را
شناسايي كنيم , در عرصه هاي مختلف سينماي جوان و فيلمهاي
كوتاه . اينها واقعا بايد اتفاق بيافتد , يعني اگر يك مديريت منسجم
و دلسوزي پشت اينكار نباشد كه دستش هم به لحاظ امكانات و
بودجه باز باشد , شناخت كافي در اين امر داشته باشد , هم نيروها
را بشناسد و هم بتواند اين نيروها را مديريت خوبي بكند , ما به
نتيجه نخواهيم رسيد. و نهايتش اين خواهد شد كه ما امسال هم
2 ـ3 فيلم مي سازيم , سال بعد هم طي يك برنامه ريزي 3 ـ4 فيلم
مي سازيم و بعد يواش يواش با توجه به اينكه اين ميل لازم و اين
اشتياق لازم وجود ندارد , آنوقت به سامان نمي رسد.
داود زم بازيگر سريالهاي مريم مقدس و شيخ مفيد كه در
گروه طراحي صحنه فيلمهاي سينمايي وصل نيكان و چشم
شيشه اي فعاليت داشته است معتقد است بحث در مورد عدم
همكاري بخشهاي نظامي با هنرمندان سينماي دفاع مقدس ,
امري بيهوده است .
سينماي جنگ , بايد سوبسيد بدهد تا بتوانيم در زمينه دفاع
مقدس فيلم داشته باشيم . حتي به قيمت اينكه در گوشه فيلمخانه
بماند. اما بگذاريم بماند براي نسلهاي آينده مان . دهقان معتقد
است ما در زمينه فيلمنامه نويسي سينماي جنگ ضعف داريم و
مهمترين مشكل ما , همين مشكل فيلمنامه است . بجاي آنكه
بياييم كارگاه فيلمنامه نويسي جنگ راه بياندازيم , خب ما دفتر
ادبيات جنگ داريم , بياييم با اينها بنشينيم همكاري كنيم , با هم
كمك كنيم تا خيلي از مسائل را به صورت فيلمنامه در بياوريم و
در اين زمينه , بانك فيلمنامه داشته باشيم . هيچكس هنوز به اين
فكر نيفتاده است . ما بانك فيلمنامه داريم , كارگاه فيلمنامه نويسي
داريم اما هيچوقت كسي به اين فكر نيفتاده است كه بياييم بانك
فيلمنامه دفاع مقدس داشته باشيم . يكسري از اين دوستان , ادبا
و نويسندگان ما دور هم بنشينند و خاطرات دفاع مقدس را جمع
و جور كنند و به صورت فيلمنامه درآورند. آن وقت مطمئن باشيد
كه ما فيلمنامه جنگ با كيفيت خوب خواهيم داشت . منتهي
نمي دانم چرا نمي خواهند چنين چيزي را داشته باشند و به طرق
مختلف سعي مي شود جنگ را به فراموشي بسپاريم . دهقان
مي افزايد سينماي جنگ رو به افول رفته است . ما اكنون مكاني را
به نام انجمن سينماي دفاع مقدس داريم ولي اين انجمن عملا
كاري نمي كند. واقعا انجمن سينماي دفاع مقدس چكار مي كند.
مگر كارش اين نيست كه بيايد در رابطه با انقلاب و دفاع مقدس
كار توليد كند , ولي عملا مي بينيم كه هيچ خبري نيست . دوستاني
آنجا هستند , معلوم هم نيست چكار دارند مي كنند. جعفر دهقان
در رابطه با تفاوت بازيگري در فيلمهاي جنگي و غير جنگي
معتقد است , طبيعتا بازي در فيلمهاي جنگي مشكل تر از بازي در
انواع ديگر است . چرا كه يك بازيگر مجبور است براي ارتقا
خود از يكسري قواعد پيروي كند , مانند تحقيق پيرامون آن نقش
و شخصيت , ميزانسن و نور. حال يك بازيگر فيلمهاي جنگي
علاوه بر رعايت اين مسائل مي بايست تمام حواسش به اين
انفجارات پي در پي كه در اطرافش رخ مي دهد نيز باشد , تا هم
آسيب نبيند و هم بتواند آن شخصيت را درست باز مي كند. و از
اين جهت خيلي مشكل تر است .
بنابراين شرايط ساخت اين فيلمها بسيار سخت است , نه
تنها براي بازيگر بلكه براي همه عواملش .
دهقان در مورد وضعيت سينماي دفاع مقدس در هفته دفاع
مقدس امسال مي گويد : هفته دفاع مقدس است اما هيچ فيلمي در
رابطه با دفاع مقدس نداشتيم . ما تا كي مي خواهيم فيلمهاي
گذشته را تحويل مردم بدهيم , و تا كي مي خواهيم با فيلمهاي
گذشته به دوران دفاع مقدس افتخار كنيم . مگر چنين چيزي
مي شود. با فيلمهاي پنج سال پيش مي خواهيم در جشنواره دفاع
مقدس جلوه گري كنيم . ديگر خودمان را فريب ندهيم و بگوييم
صد فيلم دفاع مقدس در گذشته توليد كرده ايم الان هم در
جشنواره دفاع مقدس همانها را به ميدان آورده ايم و تا چند سال
مي خواهيم اين معدود فيلمها را مرتب براي مردم پخش كنيم . با
اينكار مردم از فيلمهاي دفاع مقدس گريزان مي شوند. اگر واقعا
قرار است چيزي به نام سينماي دفاع مقدس داشته باشيم ,
جشنواره فيلمهاي دفاع مقدس داشته باشيم , پس بياييم از
فيلمهاي جنگي حمايت كنيم و فيلمهاي جنگي جديد توليد كنيم .
جواد شمقدري ديگر فيلمساز دفاع مقدس مي گويد; وقتي جاي
خالي فيلمهاي دفاع مقدس را در هفته دفاع مقدس امسال
مي بينم به ياد روزهاي اول جنگ مي افتم در خرمشهر. در حاليكه
عده اي داشتند مقاومت مي كردند , فرماندهي جنگ و كساني كه
امكانات دولتي در اختيارشان بود فكر و دغدغه نجات جنگ و
نبردي كه در خرمشهر و آبادان بود را نداشتند و وقتي كه بحث
مي شد كه به اين بچه ها اسلحه و مهمات برسانيد , مي گفتند كه
آنها اهل جنگ و مقاومت نيستند و خارج از فرماندهي ما دارند
كار مي كنند و بهتر است كه شهر را هم تخليه كنند تا بتوانيم ,
فرصتهايي پيدا كنيم تا بعدا با آنها مقابله كنيم . من فكر مي كنم الان
هم مديران و مسئولان سياستگذاري سينماي كشور , البته در طول
5 ـ 6 سال اخير متاسفانه دارند فرصتهاي طلايي را از دست
مي دهند. ما داريم از دوران دفاع مقدس فاصله مي گيريم و اينهم
درست در زماني است كه فيلمهايي در حال تحريف تاريخ جنگ
هستند. به هر حال در هفته دفاع مقدس امسال شاهد برنامه
ويژه اي در زمينه فيلمهاي دفاع مقدس نبوديم .
به هر حال پرداختن به معضل فيلمسازان و ساير دست
اندركاران سينماي دفاع مقدس , هشداري جدي است كه
ميبايست به طور قطع نسبت به آنها توجه لازم مبذول شود. و در
غير اينصورت ممكن است متاسفانه شاهد حذف كامل بخشي
ارزشمند از نيروها و انرژي هاي نهفته در بدنه فرهنگ و هنر
ميهنمان باشيم كه اميد است چنين نشود.
اگر هر سال شاهد پخش تكراري فيلمهاي سينمايي
دفاع مقدس باشيم , آيا به هر حال روزي صبرمان
لبريز نمي شود و در يك نگاه خوشبينانه اگر اعتراض
خود را فرياد نزنيم , حداقلش اينست كه ديگر به
سراغ فيلم هاي سينمايي دفاع مقدس نخواهيم رفت
اين نهادهايي كه به هر جهت يكي از وظايف
اصلي شان , حفظ ارزشهاي دفاع مقدس مي باشد ,
مثل بنياد جانبازان و بنياد شهيد اينها ساخت
فيلمهاي دفاع مقدس را از دستور كار خودشان
خارج كرده اند. اينها لطمه زده است به سينماي
جنگ ما
ما تا كي مي خواهيم فيلمهاي گذشته را تحويل مردم
بدهيم , و تا كي مي خواهيم با فيلمهاي گذشته به
دوران دفاع مقدس افتخار كنيم
ما داريم از دوران دفاع مقدس فاصله مي گيريم و
اينهم درست در زماني است كه فيلمهايي در حال
تحريف تاريخ جنگ هستند
|