راه هاي توسعه فرهنگ كتابخواني متعدد است و عوامل مختلفي مي توانند
به توسعه اين فرهنگ كمك كنند. در يكي از شماره هاي قبل به نقش خانواده ,
مدرسه و معلمان و اساتيد در ترويج فرهنگ كتابخواني اشاره شد. اكنون نيز به
نقش سه عامل ديگر و سه راه كار ديگر اشاره مي كنيم .
1 ـ از جمله ابزارهاي فرهنگي كشور روزنامه ها و مجلات و مطبوعات
مي باشند. با برنامه ريزي درست و هدفدار مي توان از روزنامه ها و مجلات
بعنوان ابزارهاي فرهنگي مناسبي براي ترويج فرهنگ مطالعه در كشور استفاده
نمود. امروز روزنامه ها و مجلات تقريبا وارد زندگي اكثريت مردم
علي الخصوص جوانان و نوجوانان شده است , و گرايش جوانان به مطبوعات
گرايش نسبتا خوبي مي باشد. اگر هر نشريه اي در كنار مطالب متنوع وگوناگوني
كه در نشريه درج مي نمايد , بخشي را هم به اهميت كتاب و كتابخواني و ترويج
فرهنگ مطالعه در كشور اختصاص دهد , خود به خود در درازمدت اين
نوشتارها و عبارات اثر مستقيمي در مخاطبان خود ايجاد خواهند كرد , و
زمينه اي براي ترويج بهتر فرهنگ مطالعه و كتابخواني در همه , بويژه جوانان
خواهد شد. و البته انتقادي كه در اين زمينه به اكثريت مطبوعات وارد است , اين
مي باشد كه در اكثريت مطبوعات به همه چيز پرداخته مي شود , ولي به كتاب و
كتابخواني و مطالعه كمتر توجه شده است . بيان عبارات حكما و دانشمندان و
نگارش مقالات متعدد در زمينه كتاب و كتابخواني زمينه هاي ترويج را گسترش
بيشتري داده و راه را براي داشتن جامعه اي كتابخوان و علاقمند به مطالعه
هموارتر مي نمايد.
2 ـ تلويزيون و راديو بعنوان وسايل ارتباط جمعي فوق العاده موثر ,
مي تواند در گسترش و اشاعه فرهنگ كتابخواني در بين نسل جوان هدايت گر و
جهت دهنده باشد. امروزه كمتر خانواده اي است كه با راديو و علي الخصوص
تلويزيون بيگانه باشد. اين وسايل ارتباط جمعي امروزه در بطن زندگي افراد
جامعه قرار گرفته اند. بنابر اين بسيار بجا خواهد بود كه برنامه هايي در صدا و
سيما تهيه و پخش گردد كه كمك كننده و مروج فرهنگ كتابخواني در كشور
باشد. برنامه هايي در قالب كارتون , ميان پرده هاي كوتاه , فيلم هاي مستند و
سينمايي كه بار كتابخواني و مطالعه و اثرات آن برآيند فرد و جامعه را بازگو
نمايد , مي تواند فوق العاده موثر واقع گردد و از اين نكته نيز نبايد غافل شويم
كه جوان و نوجوان انعطاف پذير است و خيلي زود تغيير مسير مي دهد , اگر
برنامه اي خوب تهيه و پخش گردد , مي تواند آينده آن جوان را دگرگون و او را
در مسيري درست قرار دهد و البته عكس آن نيز صادق مي باشد. پس بهره گيري
درست و برنامه ريزي دقيق و بلندمدت در برنامه هاي صدا و سيما گامي بلند در
ترويج فرهنگ مطالعه و كتابخواني در كشور خواهد بود. در اين زمينه ما
مي توانيم از زندگينامه افراد موفق در زمينه هاي علمي , برنامه هايي را تنظيم
نمائيم , كه بدين وسيله هم كلاس درسي براي بينندگان و شنوندگان باشد و هم
انتقال دهنده تجارت مثبت برگزيدگان به جامعه باشد.
3 ـ بهره گيري از تابلوها و اتيكت هاي فرهنگي ـ آموزشي , در چهار راهها ,
ميادين و نقاط پر تردد مي تواند , آموزشهاي ترويج فرهنگ كتابخواني را
هميشه در مقابل چشمان مردم قرار دهد. بايد توجه داشت كه اگر كاري بطور
بنيادين قرار است كه در جامعه اي تثبيت شود , لازم است كه از هر سو به مردم
آن جامعه تغذيه فرهنگي ـ اطلاعاتي ارائه نمود. در اين زمينه ما مي توانيم با
تبليغات درست و واقعي و با بهره گيري از تمامي وسايل اطلاع رساني در
ميادين و چهارراها و نقاط پرتردد با نصب جملات و يا ترسيم شكل هايي
مخاطب را تشويق به مطالعه و كتابخواني نمائيم . بايد توجه داشت كه عصر
حاضر , عصر تبليغات و اطلاع رساني مي باشد و ما در صورتي در اشاعه و
ترويج فرهنگ كتابخواني در كشور موفق خواهيم بود كه با بهره گيري از تمامي
ابزارهاي فرهنگي موجود از هر سو به مردم اطلاعات درست داده و آنان را
تشويق به مطالعه وكتابخواني نمائيم . يكي ديگر از محاسن اين روش اين است
كه نماي ظاهري جامعه را به نمايي كتابخوان و فرهنگي تبديل مي نمايد , كه خود
بخود در چنين شرايطي افراد اهل مطالعه تشويق و از دلگرمي بيشتري
برخوردار خواهند شد و بالطبع در چنين محيطي افراد غيراهل علم جايي
نخواهند داشت .
محمدحسين مرداني نوكنده
ما زماني در ترويج فرهنگ كتابخواني موفق خواهيم شد كه با
بهره گيري از تمامي ابزارهاي فرهنگي به مردم اطلاعات صحيح بدهيم و
آن ها را به مطالعه و كتابخواني تشويق كنيم
برنامه ريزي دقيق و بلندمدت در برنامه هاي صدا و سيما , گامي بلند در
اشاعه و ترويج فرهنگ مطالعه وكتابخواني خواهد بود
روزنامه ها به عنوان ابزار فرهنگي مانوس و مناسب , مي توانند در
ترويج فرهنگ مطالعه نقش مهمي بر عهده بگيرند
|
اسرائيليات و تاثير آن بر داستان هاي انبيادر
تفاسير قرآن
|
« اسرائيليات و تاثير آن بر داستان هاي انبيا در تفاسير قرآن » را
كه حميد محمد قاسمي تاليف كرده است , انتشارات سروش در 536
صفحه و سه هزار نسخه به چاپ رسانده است .
در اين كتاب پس از مباحث مقدماتي , به سه بخش كه هر كدام
داراي فصول و عناوين متعدد مي باشد , بر مي خوريم .در ابتداي كتاب
مذكور مي خوانيم : يكي از جمله موضوعهايي كه در حوزه فرهنگ
اسلامي از جايگاه بسيار مهم و قابل تاملي برخوردار است , موضوع
« اسرائيليات » است . در اصطلاح علما , « اسرائيليات » به افسانه هاي
قديمي گفته مي شود كه از يهوديان و مسيحيان و مانند آنها سرچشمه
گرفته و احاديث و تفاسير اسلامي را تحت تاثير خود قرار داده است .
برخي مفسران و محدثان « اسرائيليات » را به تمام اخبار بي اساسي
اطلاق كرده اند كه دشمنان اسلام ـ اعم از يهود و سايرين ـ آنها را با
سونيت و غرض ورزي جعل كرده و براي فاسد كردن عقايد
مسلمانان اين مجعولات را وارد تفاسير و احاديث
كرده اند.
دراين تحقيق پس از مباحث مقدماتي همچون تعريف
اسرائيليات و مصادر اسرائيليات , تلاش شده تا تاريخچه مختصري
از اسرائيليات ارائه شود و آنگاه به عوامل و زمينه هايي كه باعث
نفوذ اسرائيليات به تفاسير شده , اشاره و در بخش سوم كه مهمترين و
مفصلترين بخشهاي اين تحقيق را تشكيل مي دهد , به جمع آوري و
نقد و تحليل اسرائيلياتي پرداخته شده كه در داستانهاي پيامبران
الهي وارد شده است . در همين بخش نيز فصل مهمي به مقايسه
ويژگيهاي داستانهاي قرآن با ويژگيهاي روايات اسرائيلي اختصاص
يافته است و در خاتمه , تاثير سو اسرائيليات بر فرهنگ اسلامي
طرح شده و از وظيفه علماي اسلام و مفسران در قبال اسرائيليات
سخن به ميان آمده است .
عناوين برخي مباحث و فصول و بخش هاي كتاب مذكور عبارت
است : كتب تحريف شده يهود و نصارا , تعريف اسرائيليات , معاني
اسرائيليات , نقش اساطير و افسانه هاي ساير اقوام در تورات ,
تحريف تورات و انجيل از منظر محققان اسلامي و غربي ,
اسرائيليات و تاريخچه آن , عوامل و زمينه هاي نفوذ اسرائيليات در
فرهنگ اسلامي , تحت الشعاع قرار گرفتن دين يهود با پيدايش
اسلام , افشاگري قرآن كريم نسبت به عقايد انحرافي و كردار زشت
يهود , قصه سرايان و افسانه پردازان و نقش آن ها در ترويج
اسرائيليات , حكومت اموي و نقش آن در اشاعه اسرائيليات ,
سلطنت معاويه و رواج اسرائيليات , معروف ترين چهره هاي مروج
اسرائيليات در جامعه اسلامي , ابوهريره و تاثيرپذيري او از
كعب الاحبار يهودي , مدافعان اسلام راستين و نقش برجسته آن ها در
مقابله با اسرائيليات و مروجان آن , موضع پيامبر(ص ) اسلام در قبال
اسرائيليات , موضع ائمه اطهار(ع ) در قبال اسرائيليات , موضع
علي (ع ) در قبال اسرائيليات , موضع ساير ائمه در قبال اسرائيليات ,
موضع شيعيان و پيروان اهل بيت (ع ) در قبال اسرائيليات ,
اسرائيليات و تفاسير قرآن , نمونه هايي چند از تفاسير قرآن و موضع
آن ها در برابر اسرائيليات , اسرائيليات در داستان هاي انبيا , ويژگي ها
و مشخصات داستان هاي قرآن كريم و مقايسه آن با اسرائيليات ,
ويژگيها و مشخصات اسرائيليات , تاثير سو اسرائيليات بر فرهنگ
اسلامي , وظيفه مفسران و علماي اسلامي در قبال اسرائيليات و...
در فصل دوم از بخش دوم كتاب مذكور پيرامون مبارزه علامه
طباطبايي با اسرائيليات مي خوانيم : حكيم و مفسر فرزانه مرحوم
علامه طباطبايي را بحق مي توان از شايسته ترين پرچمداران نهضت
مبارزه با اسرائيليات در سده اخير دانست . ايشان در پرتو آشنايي
دقيق با مباني فلسفي , كلامي و روايي , در عرصه ستيز با روايات
اسرائيلي خوش درخشيدند.
علامه طباطبائي , اعتماد كامل به آثار و اخبار و قبول جميع
منقولات بدون تامل و گزينش آنها را مورد انتقاد قرار داده و معتقد
است كه اين عمل باعث آميخته شدن روايات اسرائيلي با ساير
روايات شده است .
ايشان نسبت به روايات , موضع يك نقاد حكيم را اتخاذ نموده ,
روايتي را نمي پذيرد مگر آنكه آن را بر قرآن عرضه داشته , اگر
موافق قرآن بود و معارض نداشت , آن را مي پذيرد , و در
غيراينصورت آن را رد مي كند.
علامه طباطبائي ديگران را از تبعيت روايات اسرائيلي بر حذر
مي دارد و هشدار مي دهد كه تعدادي از مفسران بدون بررسي روايات
به آنها اعتماد كرده و در نتيجه گرفتار اسرائيليات شده و تفاسير خود
را با آن پر كرده اند.
مولف الميزان در رد اسرائيليات ترديد به خود راه نمي دهد حتي
اگر در كتب شيعه نقل شده است يا سند روايت به جمعي از ياران
پيامبر(ص ) منتهي شود. حتي اگر حديثي به يكي از صحابه
پيامبر(ص ) مانند علي بن ابيطالب (ع ) و ابن عباس نسبت داده شود ,
در صورتي كه روايت را مخالف عصمت انبيا بداند , آن را رد مي كند.
به عنوان مثال , ايشان ساحت حضرت يوسف (ع ) را مبرا دانسته
است از گفتاري كه به دو صحابه جليل القدر مزبور (علي (ع ) و ابن
عباس ) نسبت مي دهند و چنين رواياتي را به واسطه جعلي بودن ,
مردود شمرده است .
ايشان در كمال اقتدار , مروجان اسرائيليات را ـ اعم از يهوديان
مسلمان نما يا كساني كه زمينه ساز اشاعه ترهات آنان بوده اند ـ
عامل آلوده كردن زلال معارف اسلامي معرفي مي كنند و مي نويسند :
« ...از اينجا براي جويندگان دقيق روشن مي شود كه اين گونه
احاديث كه در آن لغزشهايي به پيامبران الهي نسبت داده شده , خالي
از ساختگيهاي يهود (اسرائيليات ) در اين سلسله احاديث داخل
كرده اند نيست , و اين خود مي رساند كه آنها در صدر اسلام نفوذ
مرموز و عميقي در ميان محدثان داشته اند و انواع مطالبي را كه
مي خواسته اند در آنها داخل كرده اند. نبايد فراموش كرد كه دسته
ديگري هم بودند كه آنها را در اين قسمت كمك مي دادند. »
از امتيازهاي الميزان آن است كه به اموري كه يك مفسر را از
وظيفه اساسي اش در تفسير باز مي دارد , وقعي نگذارده و كوشيده
است تا به رواياتي كه مربوط به تفسير نيست يا جعلي بوده و نوعي
اسرائيليات است , اعتنا نكند...
در يكي از فصول پاياني اين كتاب پيرامون تاثير سو
اسرائيليات به فرهنگ اسلامي چنين مي خوانيم :
بدون شك روايات اسرائيلي كه در ميان مسلمانان و آثار
اسلامي اشاعه يافته , تاثيرهاي بسيار ناگوار و گاه جبران ناپذيري از
خود بر جاي گذاشته كه زخمهاي عميق آن هنوز هم بر پيكره فرهنگ
اسلامي نمايان است .
پاره اي از تاثيرهاي سو اسرائيليات را مي توان به شرح ذيل
برشمارد :
.1 مجال دادن به معاندان و مستشرقان در ايراد شبهات بر ضد
مباني اسلام
از آنجا كه دشمنان اسلام ومستشرقان غالبا در پي عيب جويي و
مشوه جلوه دادن سيماي تابناك اسلام بوده و هستند , از گذشته تا
حال , با بزرگنمايي روايات اسرائيلي و افسانه هاي مجعولي كه در
برخي آثار اسلامي راه يافته است , سعي داشته اند تا از آنها به مثابه
سلاحي برنده و قاطع بهره جويند و از اين رهگذر , دين اسلام و
تعاليم حياتبخش آن را كه بر پايه حقانيت و عقلانيت و فطرت استوار
شده , ديني آكنده از خرافات و اوهام و افسانه هاي بي پايه و مخالف
مباني عقلي و علمي جلوه دهند تا همگان را از گرد شمع وجود اسلام
پراكنده سازند.
البته مستشرقان به اين حد اكتفا نكرده , شاخ و برگهايي نيز از
خود بر روايات اسرائيلي ملحق كرده اند و آنها را به عنوان تحليلهاي
تاريخي و علمي , به مجامع علمي ارائه كرده اند كه بايد اعتراف كرد
اينان با تبليغات زهرآگين خود تا حدود زيادي در مسخ عقايد
اسلامي و ارائه چهره اي كريه و خلاف واقع از حقايق دين مبين اسلام
كامياب بوده اند.
.2 اعتماد كردن پاره اي از نويسندگان و محققان به اين گونه
مجعولات در آثار خود
از جمله اثرهاي روايات اسرائيلي آن بوده و هست كه پاره اي از
نويسندگان و محققان غربگرا كه از منظر آثار مستشرقان به اسلام و
تعاليم حياتبخش آن نگريسته اند , بدين روايات مجعول و ساختگي
به چشم حقايقي مسلم و جز جدانشدني دين نگريسته اند و حساب
افسانه هاي بي پايه و مروجان بي مايه آن را به پاي اسلام گذاشته اند ,
و در قالب عبارتهايي پرطمطراق و با تحليلهاي به ظاهر علمي و
تاريخي , و به اسم توسعه علم يا آزادانديشي , زبان به طعن و بدگويي
از تعاليم اسلام گشوده اند وبدين سان گروهي از جاهلان رانيز
فريفته اند. اين همه بدان خاطر است كه معرفت حقايق ديني به عمق
جان چنين عالم نماياني رسوخ نكرده و اينان اسلام را از سرچشمه
پاك آن اخذ نكرده و از زلال معارف آن , فكر و انديشه خود را سيراب
نكرده اند.
.3 فريفته شدن عامه مردم به روايات اسرائيلي خرافي
از آنجا كه عامه مردم در زمينه حديث شناسي تبحر لازم را
نداشته , سررشته اي در زمينه شناخت عوامل ضعف و بطلان احاديث
ندارند , گاه به مجرد مواجهه با روايات اسرائيلي كه غالبا در قالب
داستانهايي جذاب و با شاخ و برگهاي دلپذير ارائه شده ـ بدون توجه
به خاستگاه اين گونه روايات , آنها را به ديده قبول نگريسته , حتي
خود به عاملي براي نشر و اشاعه اين گونه مجعولات تبديل شده اند.
اما آنچه روند اين جريان را تسريع مي بخشد , وجود چنين
رواياتي در كتب تفسير و جوامع روايي مشهوري است كه به دست
بزرگان و علما , نگاشته شده است كه اين امر , احتمال بطلان روايات
مذكور را از ميان برده , جاي شك و ترديد در آنها به جاي نمي گذارد.
همچنين از جمله مسائلي كه به نشر اين گونه مجعولات كمك
مي كند , عدم آشنايي از حال راويان حديث يا احاطه نداشتن بر سنت
و سيره رسول خدا(ص ) و ساير انبياست كه جملگي اين عوامل سبب
مي شوند تا اين روايات موضوعه , تا اعماق فكر و انديشه توده مردم
رسوخ كرده , راه را بر هدايت كنندگان و مصلحان جامعه كه در صدد
خارج ساختن چنين تيغهاي مسمومي از افكار مردم هستند , با
دشواري مواجه سازد.
.4 بازداشتن اذهان از توجه به عبرتها و پيامهاي قرآن كريم
اسرائيليات همواره فكر و ذهن مسلمانان را به اموري واهي و
عبث يا جزئيات و تفاصيلي كه پرداختن به آنها جز اتلاف وقت ثمره
ديگري در بر ندارد , مشغول داشته و آنها را از هدف اصلي نزول
قرآن ـ كه همانا تدبر در آيات الهي و بهره جستن از عبرتها و مواعظ
و هدايتهاي آن است ـ باز داشته و همان طور كه قبلا اشاره كرديم , در
بسياري از اسرائيلياتي كه داستانها و نكته هاي قرآني را با شاخ و
برگهاي فراوان تفصيل داده اند , غالبا عبرتها و مضمون ومحتواي
اصلي آيات در لا به لاي اين جزئيات , كمرنگ شده يا رنگ باخته
است ...( و چند مورد ديگر)
علامه طباطبايي از شايسته ترين پرچمداران نهضت مبارزه با
اسرائيليات در سده اخير است . ايشان در پرتو آشنايي دقيق با مباني
فلسفي , كلامي و روايي , در عرصه ستيز با روايات اسرائيلي خوش
درخشيدند
از آن جا كه دشمنان اسلام و مستشرقان غالبا در پي عيب جويي و
مشوه جلوه دادن سيماي تابناك اسلام بوده و هستند , از گذشته تا به
حال , با بزرگ نمايي روايات اسرائيلي و افسانه هخاي مجعول , سعي
داشته اند تا از آن ها به مثابه سلاحي برنده و قاطع بهره جويند و از
اين رهگذر , دين اسلام و تعاليم حياتبخش آن را كه برپايه حقانيت و
عقلانيت و فطرت استوار شده , آكنده از خرافات و اوهام جلوه دهند
| |
گزيده ميزان الحكمه
|
موسسه فرهنگي دارالحديث كتاب « گزيده ميزان الحكمه » را در
دوهزار نسخه و 928 صفحه منتشر كرده است . ميزان الحكمه مجموعه
حديثي جديدي است كه حجت الاسلام والمسلمين محمد محمدي ري
شهري آن را گردآوري كرده است . ميزان الحكمه در سال هاي قبل در ده
جلد منتشر شد و مورد استقبال علاقمندان به معارف اهل بيت قرار
گرفت و بارها به چاپ رسيد. گستردگي و حجم زياد ميزان الحكمه ,
استفاده از اين مجموعه را با محدوديت هايي مواجه كرد , لذا به منظور
استفاده گسترده تر و بهره برداري بيشتر از ميزان الحكمه , منتخب يك
جلدي آن نيز كه شامل مهم ترين فصول احاديث ميزان الحكمه بود ,
آماده سازي و منتشر گرديد. اكنون اين منتخب يك جلدي با عنوان
« گزيده ميزان الحكمه » منتشر شده است تا فارسي زبانان به راحتي
بتوانند از آن بهره گيري نمايند. اين كتاب شامل فهرست تفصيلي و
اجمالي مي باشد و علاقمندان به راحتي مي توانند موضوع و حديث
موردنظر خود را با مراجعه به اين فهرست ها پيدا كنند. در فهرست
تفصيلي « گزيده ميزان الحكمه » با 419 عنوان و موضوع اصلي مواجه
مي شويم كه هريك از اين عناوين نيز شامل عناوين فرعي تري است .
برخي عناوين فهرست تفصيلي گزيده ميزان الحكمه به شرح زير است :
ايثار , آخرت , ادب , اميد , آرزو , امامت , امانتداري , بخل , انسان , بدعت ,
نيكوكاري , خوشرويي , برزخ , بركت , زورگويي و سركشي , بهتان , توبه ,
تهمت , تجسس , زيبايي , ديوانگي , جهاد , محبت , سخاوت , جنگ ,
آزمندي , اندوه , حسد , حسابرسي , حقوق , حماقت , اخلاق , دعا ,
مداراكردن , دارو و درمان , روزي , مهرباني , زهد , ازدواج , خوشبختي ,
شجاعت , شرك , سلام كردن و بسياري عناوين ديگر.
| |